چهره دوگانه ایران در آینه سوییسی

حق نشر عکس president.ir

برگزاری همزمان دو نشست بین‌المللی در سوییس، باعث شده تا این کشور به شکلی نمادین، موقعیت دوگانه ایران در جامعه جهانی را عینیت ببخشد. سوییس امروز بهتر و بیشتر از هر نقطه‌ای در جهان، اهمیت بالقوه و بالفعل ایران به‌عنوان بازیگری عمده در عرصه جهانی را به نمایش گذاشته و در آینه خود، چهره دوگانه‌ای را که از ایران در جهان وجود دارد، توامان نشان می‌دهد.

اگر جلوگیری از حضور ایران در کنفرانس ژنو ۲ برای پایان دادن به جنگ داخلی در سوریه، یک ناکامی دیپلماتیک برای جمهوری اسلامی قلمداد شود، دعوت از حسن روحانی برای حضور و سخنرانی در نشست داووس را می‌توان توفیق دیپلماتیک دولتی دانست که با شعار اعتدال، در پی زدودن نشانه‌ها و آثار به جا مانده از عملکرد هشت سال گذشته جمهوری اسلامی است.

دعوت دبیر کل سازمان ملل متحد از ایران برای شرکت در کنفرانس ژنو ۲ و پس‌گیری این دعوت، به شکلی دراماتیک این واقعیت را برجسته کرد که ایران برای قرار گرفتن در موقعیت مناسب خود در نظام بین‌الملل تا چه اندازه با دشواری و مخالفت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی روبه‌رو است.

همزمان، اما، دعوت از حسن روحانی پس از غیبت یک دهه‌ای رییس‌جمهوری اسلامی ایران در نشست داووس نشان می‌دهد که رویکرد جدید جمهوری اسلامی پس از انتخابات ریاست جمهوری نه تنها از بسته شدن درهای بیشتر جلوگیری کرده، بلکه روزنه‌های بسته‌ای را هرچند به آهستگی می‌گشاید.

پیش از حسن روحانی، محمد خاتمی در دوران ریاست جمهوری خود در نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس سخنرانی کرده بود. او، بار دیگر، و در حالی که محمود احمدی‌نژاد جانشینش شده بود، به داووس دعوت شد تا غیبت آقای احمدی‌نژاد که اشتیاقی بسیار برای سفرهای خارجی و شرکت در نشست‌های بین‌المللی داشت، در این کنفرانس بیشتر به چشم آید.

به نظر می‌رسد که این بار نشست مجمع جهانی اقتصاد در بهترین زمان ممکن برای ایران برگزار شده است. با آغاز اجرای توافقنامه ژنو و کاهش چشمگیر فعالیت‌های هسته‌ای ایران و لغو بخشی از تحریم‌ها، هم ایران می‌کوشد که راه را برای سرمایه‌گذاران خارجی هموار نشان دهد و هم صاحبان سرمایه و کالا مشتاقانه اما همچنان بسیار محتاطانه شرایط را برای حضور در بازار بزرگ ایران ارزیابی می‌کنند.

به نظر می‌رسد رهبران جمهوری اسلامی پذیرفته‌اند که زخم تحریم‌ها بر پیکر آسیب دیده اقتصاد ایران عمیق‌تر از آن است که بتوان با شعار و سخنرانی آن را پنهان نگه داشت.

سیاست‌های مرتبط با پرونده هسته‌ای ایران و پیامدهای سنگین آن از جمله تحریم‌های اقتصادی و انزوای بیشتر در جامعه جهانی، اصلی‌ترین و عمده‌ترین محوری بود که انتخابات ریاست‌جمهوری و نتایج آن را در ایران شکل داد.

برداشتن تحریم‌ها و سر و سامان دادن به اقتصاد کشور، مهم‌ترین هدف و انگیزه رهبران جمهوری اسلامی برای تجدید نظر در رویکرد خود در مذاکرات هسته‌ای بوده است. به همین دلیل، اکنون که جنجالی‌ترین بخش‌های فعالیت‌های اتمی ایران متوقف شده، کاملا طبیعی به نظر می‌رسد که حسن روحانی بکوشد تا هر چه زود‌تر و بیشتر به سوی هدف اصلی حرکت کند.

در این شرایط، نشست داووس موقعیتی کاملا مناسب برای آقای روحانی بود تا پیام خود را صریح و موکد به طرف مقابل منتقل کند. در نشستی که از جمله کا‌ترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز از جمله مخاطبانش بود، رییس‌جمهوری اسلامی ایران نه تنها از اراده ایران برای تداوم موافقتنامه ژنو و از آن فرا‌تر، توافقات جامع آتی سخن گفت، بلکه به روشنی کوشید به نگرانی شرکت‌های بزرگ اقتصادی پاسخ گوید.

حسن روحانی کوشید به سرمایه‌گذاران جهانی اطمینان خاطر دهد که دورانی تازه در جمهوری اسلامی شروع شده که در آن تحولات مهم و بی‌سابقه‌ای مثل دیدار و مذاکره مستقیم سیاستمداران ایرانی و آمریکایی رخ داده، "روابط با اروپا کاملا حالت عادی باز خواهد گشت"، "در حوزه سیاست خارجی، همکاری‌های منطقه‌ای اولویت یافته و ایران قصد دارد روابطی عمیق با کشورهای همسایه ایجاد کند" و کشورش "آمادگی دارد با تکیه بر ذخایر بی‌نظیر انرژی خود، در یک همکاری مستحکم، براساس اصل منافع متقابل، در تأمین امنیت انرژی جهانی مشارکت سازنده کند."

او همزمان کوشید با دعوت از سرمایه‌گذاران، جذابیت‌های اقتصادی ایران و سود سرمایه‌گذاری در این کشور را یادآوری کند. به گفته حسن روحانی، شرایط امروز اقتصاد ایران مانند شرایط اقتصادهای نوظهور است و این کشور در سه دهه آینده جزو ده اقتصاد اول جهان خواهد بود.

به نظر می‌رسد مخاطبان آقای روحانی، دست‌کم در این مرحله پیام او را امیدوار کننده دریابند؛ اما همچنان منتظر گام‌ها و تحولات بعدی بمانند تا مشخص شود آنچه او وعده داده تا کجا عملی خواهد شد.

اکنون مدت‌هاست که دولتمردان و فرماندهان بلندپایه نظامی در ایران از اظهارنظرهای تحریک‌آمیز از قبیل تهدید به بستن تنگه هرمز یا آمادگی برای رویارویی نظامی با آمریکا خودداری می‌کنند و در مقابل، رییس‌جمهوری اسلامی ایران سخن از آن می‌گوید که دولتش "آمادگی کامل دارد تا با همه کشورهای همسایه، در طیفی از مسایل، از محیط زیست، ایمنی نیروگاه‌های هسته‌ای، پروژه‌های مشترک اقتصادی، توسعه تجارت، احقاق حقوق مردم فلسطین، جلوگیری از فاجعه انسانی در سوریه، امنیت خلیج فارس، و مبارزه با تروریسم و افراطی‌گری، وارد تعامل شده و به قواعد مشترک عملی، و رژیم‌های حقوقی پایدار دست یابد."

با این حال، نه راه رسیدن ایران به چنین اهدافی چندان هموار است و نه همه طرف‌های مقابل، همراهانی همدل به شمار می‌آیند.

بحران سوریه، کنفرانس ژنو ۲ و اختلاف نظرهای عمیقی که نتیجه‌اش جلوگیری از حضور ایران در آن بود، نمونه‌ای از این دشواری هاست.

در عین حال، به نظر می‌رسد توافق ایران و گروه ۱+۵ هنوز شکننده است. با وجود آغاز اجرایی شدن توافقنامه ژنو، هم ایران و هم طرف‌های مقابل تاکید می‌کنند که مذاکرات پیش رو سخت‌تر از گذشته و رسیدن به تفاهم و توافقی همه‌جانبه دشوار‌تر خواهد بود.

واقعیت آن است که سرمایه‌گذاران، به‌عنوان مخاطبان سخنان امروز حسن روحانی در نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس، زمانی دعوت رییس‌جمهوری ایران را خواهند پذیرفت که ایران دست‌کم از گذرگاه‌های سخت این مسیر ناهموار عبور کرده باشد.

حسن روحانی تاکید می‌کند که هم اراده و هم اختیارات و امکانات لازم برای این گذار را دارد؛ تنها روند تحولات و نتایج معادلات سیاسی درون ساختار قدرت در جمهوری اسلامی می‌تواند درستی یا نادرستی این ادعا را نشان دهد. واقعیتی که به مثابه امری تجربه شده در سالیان اخیر، مخاطبان او را همچنان منتظر نگه خواهد داشت، هرچند امیدوار‌تر از پیش.

مطالب مرتبط