رئیس جمهوری ایران 'اجرای سیاست‌های کلی جمعیت' را ابلاغ کرد

حق نشر عکس Getty
Image caption ابلاغیه ریاست جمهوری در اجرای دستور آیت‌الله خامنه‌ای صادر شده است

رئیس جمهوری ایران سیاست‌های کلی افزایش جمعیت را به دستگاه های دولتی ابلاغ کرده است.

متن این ابلاغیه حاوی سیاست‌های کلی مورد نظر آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، برای ازدیاد جمعیت روز پنجشنبه، ٨ خرداد (٢٩ مه)، در وبسایت رئیس جمهوری ایران منتشر شده است.

در این ابلاغیه که به امضای محمد نهاوندیان، رئیس دفتر و سرپرست نهاد ریاست جمهوری و خطاب به وزیران کشور، بهداشت و کار صادر شده، از دستگاه‌های مربوطه خواسته شده است در جهت اجرای سیاست‌های ابلاغی رهبر جمهوری اسلامی به "برنامه‌ریزی‌های لازم، تهیه لوایح مورد نیاز و اقدامات اجرایی" مبادرت کنند.

آقای نهاوندیان در نامه خود خواستار توجه دقیق به "جهت‌گیری‌های اصلی این سیاست کلی در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی" شده و گفته است که "تسهیل در رشد کمی جمعیت و مهم‌تر، تربیت نسل صالح و کارآمد، مورد تاکید است."

دنبال کردن جدی سیاست دولت در زمینه بیمه همگانی و بهبود خدمات درمانی و "اجرای طرح تحول سلامت" از جمله مواردی است که این نامه یادآور می‌شود.

حق نشر عکس Getty
Image caption رهبر جمهوری اسلامی در ابلاغیه خود ضمن ازدیاد نفوس، افزایش امکانات رفاهی را هم مطرح کرد

آقای نهاوندیان خواسته است تا "رصد مستمر سیاست‌های جمعیت با سازوکار گزارش مستمر دستگاه‌های ذیربط در معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهوری سامان یابد."

سه‌شنبه هفته گذشته، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله خامنه‌ای متن ابلاغیه‌ای به روسای قوای سه گانه و رئیس مجمع تشخیص مصلحت را منتشر کرد که حاوی سیاست‌های مورد نظر او به منظور افزایش نرخ رشد جمعیت در ایران بود.

رهبر جمهوری اسلامی در این ابلاغیه از "اهمیت مقوله جمعیت در اقتدار ملی" و از "پویندگی و بالندگی و جوانی جمعیت کنونی کشور" به عنوان یک فرصت و امتیاز یاد کرده و خواستار "اقداماتی جهت جبران کاهش نرخ رشد جمعیت و نرخ باروری در سال‌های گذشته" شده است.

برای دستیابی به هدف افزایش جمعیت، آیت‌الله خامنه‌ای دستور اجرای یک رشته سیاست‌های کلی را نیز صادر کرد. در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی، رهبر جمهوری اسلامی در مورد سیاست‌های کلی کشور تصمیم‌گیری می‌کند و نهادهای حکومتی ملزم به اقدام در جهت اجرای آنها هستند.

موضوع لزوم ازدیاد جمعیت ایران حدود چهار سال پیش توسط محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهوری وقت مطرح شد که با واکنش‌های انتقاد آمیز گروهی از کارشناسان و حتی برخی نمایندگان مجلس مواجه شد.

حق نشر عکس Getty
Image caption احتمال عدم دسترسی به امکانات تنظیم خانواده باعث نگرانی منتقدان شده است

چندی بعد، آیت‌الله خامنه‌ای افزایش جمعیت ایران به حدود دوبرابر جمعیت کنونی را لازم دانست و حتی گفت که در گذشته، به اشتباه از برنامه تنظیم خانواده حمایت کرده بود. اظهارات آیت‌الله خامنه‌ای، تایید و استقبال مقامات و نهادهای دولتی و ابراز آمادگی آنها برای تهیه مقدمات اجرای خواست او را در پی آورد.

از جمله اقداماتی که صورت گرفت، نصب پلاکاردهایی در توصیه به افزایش زادولد به جای پوسترهای تبلیغاتی قبلی در مورد لزوم تنظیم خانواده جهت آینده بهتر برای فرزندان و کشور بود. در پی ابلاغیه رهبر جمهوری اسلامی در هفته گذشته هم، یک نماینده مجلس از تدوین طرحی با هزینه دوازده هزار میلیارد تومان برای افزایش جمعیت خبر داد.

در عین حال، مساله افزایش جمعیت در ایران و دلایل رهبر جمهوری اسلامی برای حمایت از چنین اقدامی همچنان مورد بحث بوده است.

طرفداران افزایش جمعیت معتقدند که شرایط سرزمینی ایران می‌تواند امکانات لازم را برای جمعیتی بیشتر، حتی دو برابر جمعیت کنونی تامین کند. برخی از مدافعان این نظر، استدلال کرده‌اند که با نرخ فعلی رشد جمعیت، ایران مانند برخی کشورهای پیشرفته جهان، در آینده با مساله پیری جمعیت مواجه خواهد شد و باید پیشاپیش، از وقوع چنین وضعیتی جلوگیری کرد.

در مقابل، مخالفان افزایش جمعیت محدودیت‌های طبیعی و زیستی ایران، مانند کمبود شدید آب و اراضی مساعد کشاورزی و آلودگی محیط زیست را گوشزد کرده و یادآور شده‌اند که افزایش سریع جمعیت در سال‌های اول پس از انقلاب، در بروز مشکلات کنونی موثر بوده است. به گفته آنان، در صورتی‌که پس از انقلاب، برنامه تنظیم خانواده کنار گذاشته نمی‌شد و جمعیت نرخ رشد مناسبی داشت، شاید مشکلات اقتصادی و اجتماعی بعدی به همان شدت بروز نمی کرد. آنان کنار گذاشتن برنامه تنظیم خانواده در حال حاضر را نیز به منزله تکرار همان اشتباه با تبعات وخیم برای آینده ایران دانسته‌اند.

حق نشر عکس Getty
Image caption بسیاری از نقاط ایران از امکانات زیستی مناسب به خصوص آب کافی برخوردار نیست

آنان همچنین با اشاره به تداوم مشکلاتی مانند بیکاری گسترده آشکار و نهفته و بهره‌وری ناچیز در اقتصاد ایران طی سه دهه گذشته، تاکید داشته‌اند که اقتدار و موقعیت جهانی کشورها به توانمندی اقتصادی و مدیریت سیاسی مناسب آنها ارتباط دارد و نه تراکم جمعیت. بنابراین، به جای بیشتر کردن شمار افراد، بهتر است اصلاحات لازم برای حل این مشکلات صورت گیرد. برخی از مخالفان سیاست افزایش جمعیت انگیزه‌های دیگری را نیز مطرح کرده‌اند.

یکی از مهمترین نگرانی‌های فوری منتقدان سیاست افزایش جمعیت این است که آیا سیاست افزایش جمعیت صرفا جنبه تبلیغی و تشویقی خواهد داشت یا نوعی اجبار نیز با آن همراه خواهد بود؟ به عبارت دیگر، آیا خانواده‌ها در تصمیم‌گیری پیرامون فرزندآوری از آزادی عمل برخوردار خواهند بود یا شرایطی مانند محدودیت عرضه و دسترسی به اطلاعات و وسایل پیشگیری، به این برنامه جنبه تحمیلی خواهد داد. به گفته آنان، در چنین صورتی، به خصوص قشرهای کم درآمد با مشکلات شدید اقتصادی و تربیتی مواجه خواهند شد و کمبود احتمالی وسایل پیشگیری می‌تواند زمینه انتقال و گسترش بیماری‌های آمیزشی را ایجاد کند.