تحریم‌های ایران: دست اوباما برای تعدیل و تعلیق باز است

عکس آرشیوی حق نشر عکس AFP
Image caption مذاکرات در وین از سر گرفته می شود

مذاکرات اتمی ایران و قدرت‌های بزرگ این هفته در وین،‌ پایتخت اتریش، وارد مرحله حساسی می شود. تیم مذاکره کننده جمهوری اسلامی امیدوارست که توافق نهایی بر سر "برنامه اقدام مشترک جامع" هرچه سریع تر ایران را از محاصره تحریم‌های کمرشکن واشنگتن و متحدانش بیرون بیاورد.

حسن روحانی، رییس جمهوری ایران، حتی در آستانه گفتگوها اعلام کرد که "کاسه تحریم شکسته شده و هیچ کس و هیچ بندزنی قادر نیست این کاسه شکسته را به حالت اول بازگرداند."

با وجود این اظهارات خوش بینانه،‌ برطرف شدن کامل تحریم‌های هسته‌ای می تواند روندی بسیار پیچیده و طولانی باشد؛‌ گره سفت سنگین‌ترین تحریم‌ها علیه صنایع نفت و نظام بانکی ایران را کنگره آمریکا زده و به دولت باراک اوباما هم اجازه باز کردن کامل این گره را نداده است.

کنت کاتزمن، تحلیلگر مسائل ایران و خاورمیانه در واشنگتن اختیارات آقای اوباما در مورد تعدیل و تعلیق موقتی تحریم‌های ایران را گسترده ولی موقتی ارزیابی می کند.

او به بی‌بی سی فارسی می گوید: "دولت اوباما اختیارات زیادی برای تعلیق تحریم‌ها دارد اما اگر درباره رفع کامل تحریم‌ها صحبت می کنید این کنگره است که باید با تصویب قوانینی مصوبه‌های قبلی‌اش را فسخ یا باطل کند."

به همین علت است که به باور این کارشناس، جلب حمایت کنگره از توافق نهایی احتمالی، بسیار مهم است و در بلندمدت بر سرنوشت تعاملات دولت‌های اوباما و روحانی اثر خواهد گذاشت.

آقای کاتزمن می افزاید: "رئیس جمهور می تواند تحریم‌ها را تقریبا به طور نامحدود لغو کند اما مشکل این است که ایران می تواند بگوید رئیس جمهور بعدی آمریکا شاید تعلیق تحریم‌ها را تمدید نکند و رفع تحریم‌ها ادامه پیدا نکند."

تعلیق چه تحریم هایی؟

اگر مذاکرات وین به نتیجه‌ مطلوب برسد،‌ دولت آقای اوباما به عنوان گام اول می تواند اکثر تحریم هایی که بر اساس دستورالعمل‌های مستقیمش علیه ایران در نظر گرفته است را به حالت تعلیق درآورد.

حتی اگر کنگره از توافق نهایی احتمالی حمایت نکند، باز هم آقای اوباما در عمل می تواند اجرای بخش قابل ملاحظه‌ای از مجازات‌های اقتصادی مندرج در مصوبات کنگره را متوقف و این تعلیق را به طور نامحدود تمدید کند، هرچند هزینه سیاسی‌ چنین اقدام بحث برانگیزی بسیار سنگین خواهد بود.

به عنوان نمونه، رئیس جمهور آمریکا اجازه دارد تدابیری که صادرات نفت و گاز ایران را تقریبا به نصف رسانده و مانع از دسترسی تهران به ده‌ها میلیارد دلار درآمد نفتی‌اش در خارج کشور شده است را برای ۱۲۰ روز متوقف و این تعلیق ۱۲۰ روزه را به طور نامحدود تمدید کند.

باراک اوباما همچنین از این اختیار برخوردار است که منع تجارت و سرمایه گذاری عمده در ایران، تحریم مبادله کنندگان واحد پول ایران (ریال) و تحریم بانک مرکزی یا صنایع خودروسازی ایران را تا زمانی که زمام قدرت را در دست دارد،‌ به حالت تعلیق درآورد.

با این حال، اختیارات اجرایی گسترده ریاست جمهوری آمریکا در مورد تحریم‌ها موقتی و قابل تغییر هستند.

به همین دلیل، کاخ سفید در بلندمدت برای برچیده شدن کامل تحریم‌ها که ایران بر آن تاکید دارد، چاره‌ای به غیر از جلب حمایت کنگره ندارد که البته کار بسیار دشواری خواهد بود.

احتمال کارشکنی کنگره

حق نشر عکس Reuters
Image caption مجلس سنا در انتخابات میان دوره ای ممکن است به دست جمهوری خواهان بیافتد

توافق اتمی مقدماتی که ماه نوامبر ۲۰۱۳ در ژنو بین ایران و قدرت‌های بزرگ امضا شد با واکنش سرد بسیاری از اعضای کنگره مواجه شده است.

تعداد زیادی از نمایندگان بانفوذ دموکرات و جمهوریخواه در واکنش حتی برای تشدید تحریم‌های ایران دست به کار شدند و اگر به خاطر مقاومت رهبر دموکرات‌ها در سنا (سناتور هری رید) و رایزنی‌های پشت پرده باراک اوباما نبود، کنگره احتمالا تا به حال، شرکای تجاری ایران را هم مانند شرکای نفتی این کشور تحریم کرده بود.

ولی با نزدیک شدن انتخابات میان دوره‌ای آمریکا، این احتمال وجود دارد که مذاکرات با ایران در پاییز یا زمستان امسال به موضوعی سیاسی و جناحی تبدیل شود، به خصوص که بعضی‌ها پیش بینی می کنند اگر جمهوریخواهان در انتخابات ماه نوامبر کنترل سنا را در دست بگیرند، تلاشی تازه برای تصویب دور تازه‌ای از تحریم‌ها شروع شود.

به همین دلیل، عده‌ای از کارشناسان معتقدند بزرگ‌ترین خطر برای گفتگوها این است که مذاکرات جاری بیش از اندازه طول بکشد و مخالفان مصالحه در واشنگتن یا تهران بخواهند از فرصت استفاده کرده و گفتگوها را به بن بست بکشانند.

داریل کیمبال، مدیر انجمن کنترل تسلیحاتی آمریکا به بی‌بی سی فارسی می گوید: "انتخابات میان دوره‌ای آمریکا در راه است که می تواند نظرات در مورد توان سیاسی باراک اوباما و سیاست هایی که باید اتخاذ شود را تغییر بدهد. همین طور رئیس جمهور روحانی در ایران با انتقاد تندروهایی مواجه است که نمی خواهند امتیاز زیادی بدهد و در مورد نتیجه صبور نیستند."

در صورتی که مذاکرات وین در آینده نزدیک نتیجه بخش باشد، انتظار می رود که دولت آقای اوباما تمام قدرتش را برای جلب حمایت کنگره و رفع تحریم‌های ایران به کار بگیرد.

کنت کاتزمن می گوید کنگره قادر نیست مانع از امضای توافق نهایی با ایران شود ولی می تواند بگوید از مفاد آن راضی نیست و تحریم‌ها را حفظ یا تشدید کند.

او می گوید: "ایران می خواهد در نهایت تحریم‌ها به طور کامل برچیده شود نه این که فقط معلق شود. بنابراین اگر کنگره همکاری نکند ما حتی یک یا دو سال بعد از توافق احتمالی می توانیم با بحران مواجه شویم."

مطالب مرتبط