بهاییان داوطلب ورود به دانشگاه‌های ایران؛ زنجیره محرومیت ادامه دارد

حق نشر عکس ISNA
Image caption داوطلبان بهایی کنکور سراسری در ایران می‌گویند نامشان از فهرست قبول‌شدگان حذف می‌شود

گروهی از داوطلبان ورود به دانشگاه‌های دولتی ایران که گفته می‌شود به دلیل اعتقادات مذهبی، نامشان در فهرست قبول‌شدگان در کنکور سراسری اعلام نشده است، همچنان پیگیر وضعیت ادامه تحصیل خود هستند.

شادان شیرازی، روحیه صفاجو و تارا هوشمند از جمله داوطلبانی هستند که می‌گویند با وجود داشتن رتبه‌های بالا و قابل قبول در کنکور سراسری امسال، در هیچکدام از رشته‌های انتخابی خود پذیرفته نشده‌اند. این سه نفر صرفنظر از زن بودن، یک وجه اشتراک دیگر دارند: پیروی از آیین بهاییت.

پرونده محرومیت شادان شیرازی از تحصیل، نزدیک به یک ماه پیش در سر خط خبرها مطرح شد. گفته شد که او در کنکور سراسری و بین داوطلبان منطقه یک، رتبه ۱۱۳ را کسب کرده است، ولی هنگام اعلام نتایج، وقتی به وبسایت سازمان سنجش ایران رفت، از او خواسته شد که به ساختمان آن سازمان در خیابان کریم‌خان زند در تهران برود.

حق نشر عکس facebook
Image caption پیام سایت سازمان سنجش ایران به شادان شیرازی

تعداد دیگری از داوطلبان بهایی کنکور سراسری ایران هم در زمان پیگیری وضعیت قبولی خود در کنکور سراسری با پیام مشابهی روبه‌رو شده‌اند، ولی در بیشتر موارد، مراجعه آنها به ساختمان کریم‌خان زند، بی‌نتیجه بوده است.

شادان شیرازی روز هجدهم شهریور در نامه‌ای خطاب به هیات مرکزی گزینش دانشجو نوشت که سازمان سنجش "به طور ضمنی" به او گفته است که این وضعیت به دلیل اعتقادات مذهبی او پیش آمده است.

اصول متعددی از فصل سوم قانون اساسی ایران به "حقوق ملت" اختصاص دارد و براساس آنها، مردم آن کشور صرفنظر از قوم و قبیله یا رنگ، نژاد و زبان از حقوقی مساوی برخوردارند.

اصل سی قانون اساسی هم دولت را موظف کرده است تا امکان آموزش و پرورش رایگان را برای "همه ملت" تا پایان دوره متوسطه فراهم کند و "وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور، به طور رایگان گسترش دهد."

اما به طور مشخص، ماده‌ای قانونی که بتوان با استناد به آن، افراد را به دلیل اعتقادات دینی و مذهبی آنها از ادامه تحصیل محروم کرد، وجود ندارد، هرچند گفته می‌شود که در چارچوب یکی از مصوبه‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی در دهه ۱۳۶۰ "بهاییان نمی‌توانند در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی ثبت‌نام کنند."

فهرست داوطلبان بهایی از کجا آمده است؟

چگونگی شناسایی داوطلبان بهایی در کنکور سراسری امسال محل سوال بوده است؛ سرمد شادابی، یکی از این داوطلبان، می‌گوید که در هیچ‌یک از مراحل ثبت‌نام و شرکت در کنکور، درباره دین و مذهب افراد سوال نشده است، بلکه داوطلبان باید تنها در یکی از قسمت‌های فرم ثبت‌نام، مشخص می‌کردند که مایل هستند "به سوالات چه معارفی پاسخ دهند."

او در گفت‌وگو با برنامه صفحه دو بی‌بی‌سی فارسی گفت که در کنکور سراسری دانشگاه‌های ایران رتبه خوبی به دست آورده بود و در فرم انتخاب رشته هم دانشگاه‌هایی را انتخاب کرده است که احتمال قبولیش در آنها زیاد بود، ولی در زمان اعلام نتیجه، از او خواسته شد که به سازمان سنجش مراجعه کند. او اضافه کرد: "در پیگیری‌هایمان تنها جوابی که گرفتیم این بود که ما در لیستی بودیم که باید حذف می‌شدیم."

این داوطلب ورود به دانشگاه‌های ایران گفت: "سوال این است که وقتی جایی اعلام نکرده‌ایم و ثبت نشده است که ما بهایی هستیم، این فهرست از کجا آمده و چرا چنین اتفاقی افتاده است؟"

دیان علایی، نماینده و سخنگوی بهاییان در سازمان ملل متحد می‌گوید که آمار دقیقی از بهاییان داوطلب کنکور سراسری دانشگاه‌های ایران وجود ندارد.

او در پاسخ به این که سازمان سنجش ایران چطور می‌تواند داوطلبانی را که اجازه ورود به دانشگاه ندارند، شناسایی کند، احتمال وجود یک بانک داده‌ها از بهاییان ایران را امکان‌پذیر می‌داند.

او یادآور می‌شود که اسما جهانگیر، گزارشگر ویژه کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ادیان یا عقاید، نزدیک به ده سال پیش، بخشنامه محرمانه‌ای را علنی کرد که در آن، ریاست ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از نهادهای امنیتی و انتظامی خواسته بود تا به طور "بسیار محرمانه" بهاییان را شناسایی و اعمال آنها را زیر نظر داشته باشند.

آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح ایران است.

خانم علایی می‌گوید که این بخشنامه نزدیک به یک دهه پیش صادر شده بود و در شرایط کنونی، می‌شود حدس زد که احتمالا در طول این چند سال، چنین فهرستی تهیه شده باشد.

حق نشر عکس iroon.com
Image caption در چند دهه اخیر گزارش‌های متعددی از تبعیض علیه بهاییان در ایران منتشر شده است

"جد و آباد تروریست"

امسال گروهی از داوطلبان بهایی کنکور سراسری که مطمئن هستند در رقابت علمی با دیگر داوطلبان، می‌توانستند وارد دانشگاه شوند، برای پیگیری دلیل قبول نشدن خود، به جز سازمان سنجش، به سراغ نمایندگان مجلس ایران هم رفته‌اند.

روحیه صفاجو، یکی از این داوطلبان کنکور، در صفحه فیسبوک خود نوشته است که گروهی هفت‌نفره در یکی از روزهای پایانی شهریور امسال، به ساختمان مجلس ایران در تهران رفته‌اند و با علیرضا محجوب، یکی از نمایندگان مجلس، دیدار داشته‌اند.

خانم صفاجو نوشت که این نماینده مجلس ایران پس از آن که دریافت آنها پیرو آیین بهاییت هستند، بر سرشان داد زد، به باورهایشان توهین کرد و به آنها گفت: "جد و آباد شما تروریست است."

به نوشته این داوطلب بهایی کنکور سراسری، آقای محجوب گفته است که در پیگیری وضعیت آنها، به او گفته شده است که این افراد در فرم ثبت‌نام خود نوشته‌اند که بهایی هستند. اما روحیه صفاجو می‌گوید که در فرم ثبت‌نام برای شرکت در کنکور سراسری، جایی برای نوشتن "بهایی" نیست.

دانشگاه به راه است

تمام داوطلبان بهایی ورود به دانشگاه‌های ایران، در زمان اعلام نتایج کنکور و ثبت‌نام، با تبعیض و محرومیت روبه‌رو نیستند. بلکه گروهی از آنها، در مواردی، نام خود را در فهرست قبول‌شدگان دانشگاه‌ها می‌یابند، هرچند در بیشتر موارد، پس از ثبت‌نام و آغاز تحصیل، شیوه دیگری از محرومیت را تجربه می‌کنند.

فرناز روحانی یکی از این موارد است. براساس گزارش‌ها، او پس از گذراندن چهار ترم تحصیلی در دانشگاهی در شیراز از ادامه تحصیل منع شده است.

یکی از راه‌هایی که جامعه بهاییان ایران برای کمک به ادامه تحصیل نسل جدید خود در پیش گرفته، ایجاد دانشگاهی ویژه بوده است که تحت عنوان "موسسه آموزش عالی بهاییان" فعالیت می‌کند. فعالیت این موسسه از اواسط دهه ۱۳۶۰ آغاز شد و حدود سه سال پیش، هدف یک رشته برخوردهای تهاجمی قرار گرفت. در آن زمان، یازده نفر از مدیران و اساتید این موسسه آموزش عالی در چند شهر مختلف بازداشت و به اتهام " اقدام علیه امنیت ملی" به زندان محکوم شدند.

با وجود این بازداشت‌ها، دیان علایی می‌گوید که فعالیت‌های دانشگاه بهاییان همچنان ادامه داشته است و به جز پیروان آیین بهاییت، گروهی از غیربهایی‌ها هم در اداره امور آن نقش دارند. او می‌گوید که فعالیت‌های این دانشگاه هم به صورت آنلاین انجام می‌شود و هم برخی کلاس‌ها به صورت حضوری و در خانه‌های بهاییانی برگزار می‌شود که می‌خواهند در این کار مشارکت کنند.

در وبسایت موسسه آموزش عالی بهاییان آمده است که هم‌اکنون داوطلبان می‌توانند در ۱۷ رشته در مقطع کارشناسی و ۱۰ رشته در مقطع کارشناسی ارشد در آن مرکز تحصیل کنند.

حق نشر عکس ISNA
Image caption داوطلبان کنکور می‌گویند که در فرم ثبت‌نام، جایی برای اعلام و ثبت مذهب وجود ندارد

پرونده حقوقی

تحصیل در دانشگاهی ویژه بهاییان و کسب مدرکی که می‌تواند مقدمه ادامه تحصیل در خارج از کشور باشد، را می‌توان کم‌دردسرترین گزینه برای ادامه تحصیل بهاییان در ایران خواند، ولی امسال، تعدادی از آنها، رویکرد نسبتا جدیدی در پیش گرفته‌اند. خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران گزارش داده است که تعدادی از این داوطلبان، در پی تشکیل و به جریان انداختن پرونده‌ای حقوقی در دستگاه قضایی ایران هستند.

دیان علایی، نماینده و سخنگوی بهاییان در سازمان ملل متحد می‌گوید که چنین اقدامی از سوی داوطلبان بهایی کنکور کم‌سابقه است و تاکنون اغلب افرادی که در چنین وضعیتی بوده‌اند، تنها به پیگیری پرونده خود در سازمان سنجش ایران اکتفا کرده‌اند.

او می‌گوید: در دستگاه قضایی ایران، قضاتی هستند که احکام عادلانه می‌دهند، ولی حتی اگر حکمی به نفع این داوطلبان معترض صادر شود، نهادهای اطلاعاتی باز راهی پیدا می‌کنند که مسیر اجرای حکم را تغییر دهند.

او یادآور می‌شود که پرونده گروهی از چهره‌های سرشناس بهاییان در ایران هم سرنوشت مشابهی داشته است و با آن که حکم زندان ۲۰ ساله آنها در دادگاه تجدیدنظر به ۱۰ سال زندان تغییر کرد، "باز دادستان کل کشور حکم ۲۰ سال زندان برای آنها گرفت."