تمرین مشترک روسیه و ایران در دریای خزر: دشمن فرضی که بود؟

حق نشر عکس RIA Novosti
Image caption قایق‌های شناور روسی در دریای خزر. روسیه بزرگترین ناوگان نظامی را در این دریا دارد

واحدهای دریایی روسیه و ایران اخیرا از برگزاری یک تمرین نظامی در دریای خزر خبر دادند. هر مانور یا تمرین نظامی اصولا دارای یک یا چند دشمن فرضی است که عملیات علیه آنها تمرین می شود. حال این سئوال مطرح است که دشمن فرضی در تمرین مشترک روسیه و ایران در دریای خزر چه کشوری بود.

بر اساس مطالبی که توسط مقامات روسی و ایرانی در جریان این تمرین مطرح کرده اند، این دشمن فرضی کشورهای غیر ساحلی دریای خزر هستند یا همسایگانی که به دنبال باز کردن پای آنها به خزرند.

بیشتر بخوانید: تمرین نظامی مشترک ایران و روسیه در آب‌های ایران در خزر

مساله از نظر روسیه از یک طرف جلوگیری از حضور نیروهای غربی در دریای خزر است که می تواند به انحصار نظامی و تجاری روسیه در دریای خزر لطمه بزند. اما سئوال اینجاست که این قضیه چه نفعی برای ایران دارد؟ اگر روزی مسائل مربوط به تحریم ها حل شد یا کاهش یافت، ایران برای بهره برداری از منبع خود در دریای خزر نیازمند سرمایه و فن آوری است که روسها هم به آن نیاز دارند. برگزاری این مانور می تواند پیامی درباره برقرار بودن امنیت و ثبات در منطقه خزر باشد.

علاوه بر این، ایران به عنوان صاحب دومین منابع گازی جهان، می تواند منبع جانشین مهمی به جای روسها برای صدور گاز به اروپا باشد. از این رو، ثبات منطقه می تواند مشوقی برای یافتن مشتریان جدید گاز صادراتی ایران از منطقه خزر باشد.

به نظر می رسد که هراس ایران از حضور کشورهای غیر ساحلی در دریای خزر، مربوط به نگرانی از حضور نیروهایی است که اگر اقدامات فعلی درباره کاهش تنش های موجود در روابط ایران و غرب با شکست روبرو شود، آنگاه این نیروها ممکن است برای مداخله یا فشار بر ایران بکار روند.

در این شرایط می توان تصور کرد که یکی از پیامهای این تمرین هشدار به دولت های دیگر حاشیه خزر، به خصوص جمهوری آذربایجان است که عملا سیاست دعوت کشورهای غربی به دریای خزر را دنبال می کند. این مانور در عین حال می تواند هشداری همزمان به جمهوری آذربایجان و ترکمنستان باشد که در فکر تاسیس خط لوله گاز از دریای خزر به مقصد اروپا هستند.

روسیه قبلا این دو کشور را تهدید کرده بود که اگر دست به اجرای این طرح بزنند، ممکن است با اقدام نظامی مواجه شوند. با توجه به اقدامات روسیه در گرجستان و اوکراین در سال های اخیر، این تهدیدها جدی گرفته می شود.

در عین حال مانور مشترک با ناوگان نه چندان مجهز ایران در دریای خزر با ناوگان عظیم روسیه که مجهز به آخرین فن آوری های دفاعی این کشور است و یکی از قوی ترین شاخه های نیروی دریایی روسیه محسوب می شود، یک پیام مهم هم برای ایران می تواند داشته باشد: ایران بایستی در این منطقه چه از لحاظ رژیم حقوقی دریای خزر و چه صدور نفت و گاز به اروپا و البته چه دخالت در امور مناطق مسلمانان نشین منطقه، "دردسر ایجاد نکند."

حق نشر عکس ap
Image caption روسای جمهور روسیه و ایران اخیرا در جریان اجلاس همسایگان خزر با هم دیدار کرده اند