گاهشمار؛ جنگ جهانی اول در ایران

روزشمار مهمترین وقایع ایران در طول جنگ جهانی اول:

حق نشر عکس BBC World Service

سال ۱۹۱۴:

۹ مرداد ۱۲۹۳ آغاز جنگ جهانی، حمله آلمان به روسیه
۱۲ مرداد حمله انگلستان به آلمان
۲۵ مرداد ۱۲۹۳ انتصاب مستوفی الممالک، سیاستمدار با تجربه و مورد احترام به ریاست وزرایی
۲۷ مرداد ۱۲۹۳ اعلام بی‌طرفی آمریکا از سوی ودرود ویلسون، رئیس جمهور آمریکا
۹ آبان ۱۲۹۳ اعلام بی‌طرفی ایران در جنگ جهانی از سوی احمدشاه قاجار
۹ آبان ۱۲۹۳ ارتش انگلیس مرکب از سربازان انگلیسی و هندی در جنوب ایران پیاده شدند. هدف اعلام شده، حفظ امنیت میدان‌هاى نفتى و پالایشگاه آبادان است
۱۲ آبان ۱۲۹۳ ممنوعیت صدور مواد غذایی به خارج از کشور به علت شیوع قحطی
۱۶ آبان ۱۲۹۳ اعلام آماگى روستاییان خوزستان براى مقابله با ارتش انگلیس برای دفاع در مقابل نیروهای انگلیسی
۳۰ آبان ۱۲۹۳ انگلیسی‌ها بصره را به تصرف خود درآوردند
۱۳ آذر ۱۲۹۳ افتتاح دوره سوم مجلس شورای ملی در تهران
حق نشر عکس BBC World Service

سال ۱۹۱۵:

دی ۱۲۹۳ انتقال کارکنان اروپایی شرکت نفت ایران و انگلیس از اهواز و آبادان به خرمشهر برای محافظت از آنان در مقابل نیروهای عثمانی و عشایر مخالف
۱۱ دی ۱۲۹۳ حمله نیروهای عثمانی به بصره
۱۱ دی ۱۲۹۳ تجاوز عثمانی به خاک ایران
۱۲ دی ۱۲۹۳ تصرف تبریز و ارومیه توسط ارتش عثمانی
۲۴ دی ۱۲۹۳ عزیمت واسموس آلمانی به بوشهر جهت تبلیغ و تحریک خوانین عشایر علیه متفقین
۲۸ دی ۱۲۹۳ انعقاد پیمان ۱۹۱۵ میان روسیه و انگلستان با موضوع تقسیم ایران به دو منطقه نفوذ و تحمیل هزینه‌های ارتش متفقین به ایران
۴ بهمن ۱۲۹۳ تهاجم ارتش روسیه به ایران و استقرار قواى آن کشور در مرزهاى شمالى
۶ بهمن ۱۲۹۳ درگیری سپاه روس و عثمانی در تبریز و ارومیه
۸ بهمن ۱۲۹۳ شکست سپاه عثمانی از قوای روس و تصرف آذربایجان به دست روس‌ها
۱۶ بهمن ۱۲۹۳ قطع صدور نفت و تخریب انبارهای شرکت نفت توسط اعراب باوی
۲۵ بهمن ۱۲۹۳ انتصاب محمدحسن میرزا ولیعهد به فرمانفرمایی آذربایجان
۳ اسفند ۱۲۹۳ تلاش امیر حشمت برای ورود به کرمانشاهان در راس عشایرى که از در مخالفت با متفقین برآمده‌اند
۱۲ اسفند ۱۲۹۳ درگیری و جنگ عشایر مخالف انگلستان با اعراب تحت فرمان شیخ خزعل
۱۷ اسفند ۱۲۹۳ اقدام نیروهای انگلیسی به بازداشت کنسول آلمان در بوشهر و تلاش ناموفق برای دستگیری واسموس
۲۰ اسفند ۱۲۹۳ استعفای مستوفی الممالک از ریاست وزرایی و صدور فرمان انتصاب میرزا حسن خان مشیرالدوله به این سمت
اسفند ۱۲۹۳ پیشرفت کار شرکت نفت و حفر چاه‌های جدید نفتی در خوزستان علیرغم جنگ جهانی
۹ فروردین ۱۲۹۴ فتوای جهاد علمای شیعه نجف علیه نیروهای متفقین
۱۰اردیبهشت ۱۲۹۴ استعفای مشیرالدوله از مقام ریاست وزراء
۱۲اردیبهشت ۱۲۹۴ نخست وزیری عین الدوله
۲۱ خرداد ۱۲۹۴ حمله عشایر تنگستان به واحد نظامی انگلیس در بوشهر
۱۱ تیر ۱۲۹۴ استعفای عین الدوله
مرداد - شهریور ۱۲۹۴ حملات عشایر تنگستان و گروه رئیس علی دلواری به مواضع نیروی نظامی انگلستان
۵ مرداد ۱۲۹۴ مستوفی الممالک باز به ریاست وزرایى منصوب مى‌شود
۱۳ مرداد ۱۲۹۴ حرکت سربازان روس به سوی تهران
۱۹ مرداد ۱۲۹۴ اشغال بوشهر توسط ارتش انگلیس و خلع سلاح ژاندارمری
۲۱ مرداد ۱۲۹۴ حمله نیروهای انگلیس به روستای دلوار و منهدم ساختن آن روستا
۱۱ شهریور ۱۲۹۴ کشته شدن رئیس علی دلواری به دست نیروهای انگلیسی
۹ آبان ۱۲۹۴ تصویب قانون سربازگیری
۱۴ آبان ۱۲۹۴ افزایش قیمت گندم و شیوع قحطی در سیستان به علت خرید غله توسط ارتش انگلستان
۲۰ آبان ۱۲۹۴ تاسیس کمیته دفاع ملی. آغاز مذاکرات مجلس برای انتقال پایتخت از تهران به اصفهان.
۲۳ آبان ۱۲۹۴ انصراف احمد شاه از انتقال پایتخت از تهران به اصفهان
۱۵ آذر ۱۲۹۴ آغاز محاصره الکوت در بین النهرین از سوی نیروهای عثمانی
۲۲ آذر ۱۲۹۴ انحلال مجلس شورای ملی
۲۶ آذر ۱۲۹۴ تصرف ساوه توسط ارتش روسیه و عزیمت کمیته دفاع ملی از قم به اصفهان
۱ دی ۱۲۹۴ استعفای مستوفی الممالک و انتصاب عبدالحسین میرزا فرمانفرما به ریاست وزرایی
حق نشر عکس BBC World Service

سال ۱۹۱۶:

۱۴ دی ۱۲۹۴ تصرف قم و کاشان توسط ارتش روس
۱۴ دی ۱۲۹۴ حرکت کمیته دفاع ملی از اصفهان به کرمانشاه
۱۵ دی ۱۲۹۴ نبرد قوای ملی ایران (کمیته دفاع ملی) با ارتش روس
۲۵ دی ۱۲۹۴ شکست قوای ملی از ارتش روس در درگیرى پراکنده غرب کشور
۳ اسفند ۱۲۹۴ عقب نشینی کمیته دفاع ملی به قصر شیرین
۴ اسفند ۱۲۹۴ تصرف کرمانشاه آخرین مقر کمیته دفاع ملى در ایران از سوی ارتش روس
۱۰ اسفند ۱۲۹۴ استعفای فرمانفرما از ریاست وزرایی
۱۱ اسفند ۱۲۹۴ ورود نظامیان انگلیس به جنوب و تشکیل تفنگچیان جنوب ایران معروف به «پلیس جنوب»
۱۳ اسفند ۱۲۹۴ انتصاب سپهدار تنکابنی به سمت ریاست وزرایی
۹ اردیبهشت ۱۲۹۵ تسلیم نیروهای انگلیسی تحت محاصره در الکوت به ارتش عثمانی
۱۰ اردیبهشت ۱۲۹۵ انحلال "کمیته دفاع ملی" در قصر شیرین و تشکیل "هیئت مدافعان وطن"
۱۵ اردیبهشت ۱۲۹۵ لشکرکشى روس‌ها به قصر شیرین
۱۵ خرداد ۱۲۹۵ آغاز شورش اعراب در حجاز
۱۰ تیر ۱۲۹۵ فتح کرمانشاه از سوی ارتش عثمانی و ملیون ایرانی و عقب نشینی ارتش روس از آن شهر
۲۰ مرداد ۱۲۹۵ تصرف همدان از سوی ارتش عثمانی
۲۶ مرداد ۱۲۹۵ فرار ارامنه از تهران پس از پخش شایعه ورود ارتش عثمانی به پایتخت.
۱۰ شهریور ۱۲۹۵ تشکیل کمیته مجازات
۱۵شهریور ۱۲۹۵ انتشار روزنامه کاوه در برلین
حق نشر عکس BBC World Service

سال ۱۹۱۷:

۲۲۵ بهمن ۱۲۹۵ امضای توافقنامه میان خوانین بختیاری و نمایندگان انگلستان مبنی بر اتحاد آنان با شیخ خزعل و حمایت از منافع نفتی انگلیس در خوزستان
۲۸ بهمن ۱۲۹۵ ترور میرزا اسماعیل خان، مدیر انبار غله دولتی
۱۷ اسفند ۱۲۹۵ تشکیل حزب دمکرات آذربایجان به رهبری شیخ محمد خیابانی
۱۷- ۲۰ اسفند ۱۲۹۵ فتح بغداد به دست نیروهای انگلیس
۱۷ - ۲۱ اسفند ۱۲۹۵ انقلاب (فوریه) روسیه و بر کناری نیکلای دوم، تزار روسیه از سلطنت
۲۸ اسفند ۱۲۹۵ اعزام هیئتی به سرپرستی سید ضیاء طباطبایی به پتروگراد برای گفتگو با دولت جدید انقلابى
۱۷ فروردین ۱۲۹۶ ورود ایالات متحده به جنگ جهانی با اعلان جنگ به آلمان
۱۰ خرداد ۱۲۹۶ انتصاب علاء السلطنه به ریاست وزرایی
۱۷ خرداد ۱۲۹۶ ترور میرزا محسن مجتهد از سوی کمیته مجازات
۱۵ تیر ۱۲۹۶ شورشیان عرب به رهبری لورنس عربستان بندر عقبه را تصرف مى‌کنند
۱۶- ۱۷ آبان ۱۲۹۶ (انقلاب اکتبر) بلشویک‌ها در پتروگراد قدرت را قبضه مى‌کنند.
۲۵ آذر۱۲۹۶ الغای تمام عهدنامه‌های تزاری با ایران از سوی بلشویک‌ها
۲ دی ۱۲۹۶ دولت نو پا در روسیه پیمان صلح با آلمان را امضا کرد

سال ۱۹۱۸:

۲۵ دی ۱۲۹۶ کناره‌گیری عین الدوله و انتصاب مستوفی الممالک به ریاست وزرایی
۸ بهمن ۱۲۹۶ ورود فرستاده دولت نوبنیاد شوروی به تهران
۸ بهمن ۱۲۹۶ غارت شهرهای همدان، سنندج و آذربایجان از سوی قوای باقی مانده ارتش روسیه
۸ بهمن ۱۲۹۶ انتشار قحطی و توزیع دمپختک در میان مردم تهران
۲۹ بهمن ۱۲۹۶ فراخوان وزارت امور خارجه ایران به دولت انگلیس برای تخیله جنوب ایران از ارتش انگلیس و الغای پیمان ۱۹۰۷
۹ اسفند ۱۲۹۶ تظاهرات مردمی علیه دولت انگلستان در میدان توپخانه تهران
۹ اسفند ۱۲۹۶ توقیف تمام روزنامه‌های تهران و ولایات از سوی دولت
۱۲ اسفند ۱۲۹۶ امضای پیمان صلح "برست لیتوفسک" میان آلمان و شوروی
۱۶ اسفند ۱۲۹۶ انتشار قحطی در کرمانشاه و غارت گسترده نانوایی‌ها
۸ فروردین ۱۲۹۷ شیوع بیماری تیفوس در شمال غرب و غرب ایران
۱۲ فروردین ۱۲۹۷ مبارزه چریک‌های دشتستانی و تنگستانی با ارتش انگلیس در جنوب فارس
اردیبهشت ۱۲۹۷ ورود عشایر قشقایی به شیراز و حمله آنها به نیروی نظامی انگلیس
۱۶ اردیبهشت ۱۲۹۷ تقاضای کمک مالی یهودیان ایران از آمریکا برای پشت سر گذاشتن قحطی
۱ خرداد ۱۲۹۷ قیام عشایر و ایلات فارس علیه قواى انگلیس مستقر در ایران
۲۷ خرداد ۱۲۹۷ گزارش کمک ۱۵۰۰۰ دلاری آمریکا به یهودیان ایران
۱۵ مرداد ۱۲۹۷ دستگیری شمارى از اعضای کمیته مجازات
۴ شهریور - ۲۳ شهریور ۱۲۹۶ نبرد باکو، آخرین تهاجم عثمانی‌ها در جنگ
شهریور - مهر ۱۲۹۷ تسلیم بلغارستان و عثمانی و پذیرفتن شکست در جنگ جهانی
آبان ۱۲۹۷ تسلیم اتریش
آبان ۱۲۹۷ ورود هیئت آمریکایی به ایران برای کمک به قحطی زدگان
۲۲ آبان ۱۲۹۷ اعلام پایان جنگ اول جهانی
۱۰ آذر ۱۲۹۷ تخلیه ایران توسط ارتش عثمانی
۱۹ آذر ۱۲۹۷ نامه دولت انگلیس به دولت ایران مبنی بر به رسمیت شناختن استقلال ایران، قول لغو پیمان ۱۹۰۷ و واگذاری پلیس جنوب به دولت ایران

سال ۱۹۱۹:

۱۴ دی ۱۲۹۷ شیوع طاعون و آنفولانزا در جنوب ایران
۲۷ دی ۱۲۹۷ پیمان ورسای بین متفقین و آلمان: کنفرانس صلح پاریس
اسفند ۱۲۹۷ ارائه دعاوی ایران به کنفرانس صلح ورسای
۱۷ مرداد ۱۲۹۸ امضای پیمان ۱۹۱۹ میان انگلستان و دولت وثوق الدوله

سال ۱۹۲۰:

۱۹ دی ۱۲۹۸ نخستین نشست سازمان ملل متفق در لندن
۱۹ فروردین ۱۲۹۹ تصرف تبریز به دست هواداران شیخ محمد خیابانی
۲۸ اردیبهشت ۱۲۹۹ ورود ارتش سرخ شوروی به انزلی و عقب نشینی نیروهای انگلیسی از رشت و منجیل
۱۳ خرداد ۱۲۹۹ ورود نیروهای میرزا کوچک خان جنگلی به رشت و اعلام حکومت جمهوری سوسیالیستی ایران
خرداد ۱۲۹۹ تشکیل حزب کمونیست ایران
ا تیر ۱۲۹۹ برپایى نخستین کنگره حزب کمونیست ایران در انزلی
۸ تیر ۱۲۹۹ سرکوب "دلیران تنگستان" و کشته شدن شیخ حسن چاکوتاهی توسط ارتش انگلیسی در جنوب ایران
تیر ۱۲۹۹ به تعلیق درآوردن اجرای پیمان ۱۹۱۹ توسط مشیرالدوله
۱۹ مرداد ۱۲۹۹ پیمان سور بین متفقین و دولت عثمانی مستقر در استانبول امضا شد. این پیمان از سوی کمالیست‌ها به رسمیت شناخته نشد
شهریور ۱۲۹۹ ورود مخبرالسلطنه به آذربایجان با ماموریت سرکوب قیام شیخ محمد خیابانی
۲۲ شهریور ۱۲۹۹ شکست طرفداران خیابانی در تبریز و کشته شدن شخص وی به دست قوای دولتی
۱۸ آذر ۱۲۹۹ اعتصاب ۳۰۰۰ کارگر هندی در منطقه نفتی در اعتراض به شرایط کار و زندگی خود
۱۹ آذر ۱۲۹۹ پیوستن کارگران ایرانی به اعتصاب کارگران هندی شرکت نفت ایران و انگلیس

سال ۱۹۲۱:

۳ اسفند ۱۲۹۹ کودتای رضا خان سردار سپه و سید ضیاء طباطبایی
۲۳ اسفند ۲۹۹ اعتصاب کارگران هندی و ایرانی شرکت نفت در آبادان
۱۳ فروردین ۱۳۰۰ اقدام کلنل پسیان به دستگیری قوام السلطنه و مصادره اموال وی در خراسان به دستور سید ضیاءالدین طباطبایی
۲۵ اردیبهشت ۱۳۰۰ خروج ارتش انگلیس از ایران
۴ خرداد ۱۳۰۰ عزل سید ضیاءالدین از ریاست دولت و انتصاب قوام السلطنه
۱۳ تیر ۱۳۰۰ اعتصاب گسترده کارگری در صنعت نفت ایران
مرداد ۱۳۰۰ تمرد کلنل محمد تقی خان پسیان در مقابل دولت قوام السلطنه
۱۷ شهریور ۱۳۰۰ ارتش بلشویک‌ها گیلان را ترک کرد
۹ مهر ۱۳۰۰ شکست نیروی ژاندارم از کردهای قوچان و کشته شدن محمدتقی خان پسیان
۱۱ آذر ۱۳۰۰ مرگ میرزا کوچک خان جنگلی در برف و کولاک کوه‌های گیلان