دفن جنجال برانگیز 'شهدای گمنام' در میدان تاریخی امیر چخماق یزد

حق نشر عکس FARS

در پی دو سال کشمکش بر سر موضوع دفن بقایای ۸ نفر از کشته‌شدگان ناشناس جنگ ایران و عراق در میدان امیر چخماق یزد، اعتراض مسئولان سازمان میراث فرهنگی به این امر بی‌نتیجه ماند و صبح امروز دوشنبه اول دی‌ماه بقایای دو نفر از این کشته‌شدگان در این میدان تاریخی که قدمت آن به دوران تیموریان می‌رسد، دفن شد.

محمد شاکری شمسی، فرماندار یزد از جمله منتقدان به این عمل پیشتر گفته بود: "کسانی که مجری این طرح هستند، فعالیت‌هایی کردند و نامه‌هایی گرفته‌اند که کارشان قانونی باشد، به همین دلیل کارشان را پیش می‌برند. با این‌حال مجوزی برای حفر قبر نداشتند اما قبرها را کنده‌اند."

محمدعلی طالبی، معاون سیاسی استانداری نیز از جمله مخالفان این امر در اواخر هفته گذشته با غیر قانونی خواندن حفر قبرها گفته بود: "حفر قبرها بدون اخذ مجوزهای لازم بوده، پس غیرقانونی است. ما این موضوع را پیگیری می‌کنیم تا جلوی کار گرفته شود."

همچنین محمد مهدی شرافت، مدیر کل میراث فرهنگی استان یزد، در انتقاد به حفر قبر در این محوطه تاریخی به خبرگزاری میراث فرهنگی گفت: "سازمان میراث فرهنگی با طرح دفن ۸ شهید گمنام در میدان تاریخی امیرچخماق مخالفت کرده، زیرا بر خلاف موازین و قوانین میراث فرهنگی کشور است. با این‌حال گردانندگان این طرح امروز قبرها را کندند و هرچند شخصا هنگام کندن در محل حضور داشتم و دراین‌باره اخطار دادم، اما به کارشان ادامه دادند."

بر اساس ماده ۵۶۶ مجازات اسلامی، "هر کس نسبت به تغییر نحوه استفاده از ابنیه، اماکن و محوطه های مذهبی – فرهنگی و تاریخی که در فهرست آثار ملی ثبت شده اند، برخلاف شئونات اثر و بدون مجوز از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور اقدام نماید، علاوه بر رفع آثار تخلف و جبران خسارت وارده به حبس از سه ماه تا یک سال محکوم می شود."

اما بسیج دانشجویی، جامعه اسلامی دانشجویان و انجمن اسلامی دانشگاه یزد که از مدافعان اجرای این طرح بودند در بیانیه‌ای اعلام کردند که در این خصوص از آیت الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران استفتا کردند و آقای خامنه‌ای نیز در این خصوص نظر مساعد داشته است.

پیشتر روابط عمومی کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح در بیانیه‌ای اعلام کرده بود که جمعی از کسبه و بازاریان یزد و جوانان این شهر در دیداری با فرمانده این کمیته پیگیر تدفین شهدای گمنام در میدان حسینیه امیر چخماق یزد شده اند.

در این بیانیه همچنین به موافقت و اعلام رضایت محمد رضا ناصری، نماینده ولی فقیه و امام جمعه استان یزد در این مورد اشاره شده بود.

این در حالی است که درویش امیری، معاون امور استان‌ها و حقوقی سازمان میراث فرهنگی ایران با اشاره به اهمیت مسئله رعایت حریم آثار تاریخی گفت که این تدفین ها باعث می‌شود که پرونده ثبت جهانی بافت تاریخی یزد از دستور کار خارج شود.

به گفته آقای امیری پرونده شهر تاریخی یزد قرار است دو سال دیگر (۱۳۹۵) برای ثبت در فهرست آثار جهانی یونسکو ارسال شود و با انجام این تدفین‌ها، روند ثبت با مشکل جدی مواجه خواهد شد.

میدان امیرچخماق در یزد شامل بازار، تکیه، مسجد و آب انبار است که قدمتشان به دوره تیموریان (قرن ۹ هجری) بر می گردد و در فهرست آثار تاریخی ایران ثبت شده است.

تکیه امیر چخماق در سال ۱۳۳۰ و مسجد امیر چخماق در سال ۱۳۴۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیدند.

این نخستین بار نیست که تدفین کشته شدگان جنگ ایران و عراق در مکان‌های غیر معمول موجب واکنش می‌شود. نخستین بار محمود احمدی نژاد در زمان تصدی سمت شهرداری تهران بحث "تدفین شهدا" را مطرح کرد که در همان زمان این موضوع با انتقادهای مختلفی روبرو شد و عملا امکان اجرا پیدا نکرد. بار دیگر این طرح در زمان ریاست جمهوری او مطرح شد، در ادامه پیگیری این طرح توسط آقای احمدی‌نژاد و همراهانش نخستین بار در سال ۱۳۸۴ تعدادی از "شهدای گمنام" در دانشگاه شریف خاکسپاری شدند و از آن زمان به بعد هر از گاهی چنین مراسمی در دانشگاه‌ههای مختلف ایران انجام شد.

این نخستین بار است که از بناهای تاریخی برای چنین امری استفاده می‌شود.