داووس؛ بازی سیاست در پیست اسکی

حق نشر عکس AFP

داووس شهرک کوچکی است که تا سال ۱۹۷۱ میلادی هیچ وجه تمایزی نسبت به دیگر شهرهای هم‌اندازه خود در قاره اروپا نداشت؛ غیر از اینکه با قرار گرفتن در ارتفاع ۱۵۶۰ متری از سطح دریا، عنوان مرتفع‌ترین شهر اروپایی را به خودش اختصاص داده بود.

این عنوان، چیزی نبود که غیر از اسکی‌بازان، فرد دیگری را به کوه‌های آلپ بکشاند تا سری به داووس بزنند. تا اینکه در سال ۱۹۷۱ میلادی یک اقتصاددان آلمانی به نام "کلاوس شواب" تصمیم گرفت در گوشه‌ای دور از هیاهوی سیاسیون، جایی برای جمع شدن رهبران اقتصادی و سرمایه‌داران اروپایی پیدا کند.

شواب که در آن زمان در دانشگاه ژنو تدریس می‌کرد، داووس را برای جمع شدن اقتصاددانان، سیاستمداران، صاحبان سرمایه، نظریه‌پردازان و هنرمندان انتخاب کرد. ایده اصلی اجلاس این بود که این افراد در یک جا جمع شوند تا درباره مسائل روز اروپا تبادل نظر کنند.

رویدادهای سال ۱۹۷۳ میلادی -از جمله جنگ اعراب و اسرائیل و از هم پاشیدن نظام نرخ ارز ثابت برتون وودز- موجب شد که اجلاس داووس به جای تمرکز بر مسائل مدیریتی، نگاه خود را به مشکلات سیاسی و اقتصادی روز معطوف کند و یک سال بعد، برای اولین‌بار رهبران سیاسی جهان هم به داووس دعوت شدند.

۱۶ سال طول کشید تا این اجلاس مختص نخبگان سیاسی و اقتصادی نام خود را به عنوانی تغییر دهد که امروزه همه آن را می‌شناسند و با نام "مجمع جهانی اقتصاد" شناخته شود. از آن تاریخ به بعد، برخی از مهم‌ترین رویداد‌های سیاسی جهان در شهرک کوچک داووس اتفاق افتادند؛ شهرکی که جمعیت ساکنانش هنوز هم به ۱۲ هزار نفر نمی‌رسد.

حق نشر عکس AFP
Image caption یکی از شرکت‌کنندگان در تازه‌ترین نشست مجمع جهانی اقتصاد

در سال ۱۹۸۸ میلادی رهبران ترکیه و یونان در این شهرک "بیانیه داووس" را برای پیشگیری از جنگ امضا کردند. یک سال بعد، اولین دیدار سیاستمداران دو کشور کره در سطح وزیران در همین شهر برگزار شد. در همان سال، اولین صحبت‌ها درباره اتحاد آلمان شرقی و غربی هم در این اجلاس صورت گرفت.

در سال ۱۹۹۴ میلادی، یکبار دیگر داووس میزبان چهره‌هایی بود که کمتر در کنار هم دیده می‌شدند. در آن سال یاسر عرفات، رهبر سازمان آزادیبخش فلسطین و شیمون پرز، وزیر امور خارجه وقت اسرائیل، به توافق اولیه در مورد غزه و اریحا دست پیدا کردند.

البته رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه، هم که در حال تبدیل شدن به مرد جنجال‌های بی‌شمار است، در اجلاس داووس در سال ۲۰۰۹ میلادی صحنه‌ای فراموش‌نشدنی به وجود آورد. اردوغان در آن زمان نخست‌وزیر ترکیه بود و در میانه جلسه صحبت با شیمون پرز، رئیس‌جمهوری وقت اسرائیل، اجلاس را ترک کرد و گفت که فکر نمی‌کند که دیگر پا به این اجلاس بگذارد.

در سال‌های اخیر و با شدت گرفتن بحران اقتصادی در اروپا، اجلاس داووس یکبار دیگر سمت و سوی اقتصادی بیشتری گرفت و بیش از گذشته بر مشکلات اقتصادی و تجاری دنیای غرب متمرکز شد. چنانکه موضوع اصلی اجلاس داووس در سال ۲۰۱۵ میلادی هم به این اتفاق‌ها اختصاص داشت.

مسافران ایرانی داووس

همانطور که سیاستمداران و سرمایه‌گذاران اقتصادی در سطح بین‌المللی به اجلاس داووس به عنوان فرصتی برای رایزنی‌های غیررسمی نگاه می‌کنند، سیاستمداران ایرانی هم در یک دهه اخیر تلاش کرده‌اند تا از این فرصت استفاده کنند.

از جمله محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، در تازه‌ترین اجلاس داووس شرکت کرد و در حاشیه آن، به گفت‌وگوهای خود با همتای آمریکاییش ادامه داد، ظریف و جان کری که روز ۱۴ ژانویه در شهر ژنو گفت‌وگویی طولانی در مورد مذاکرات هسته‌ای ایران و گروه ۵+۱ داشتند، از اجلاس داووس استفاده کردند تا مذاکرات دوجانبه خود را ادامه دهند.

حق نشر عکس AP
Image caption وزیران امور خارجه ایران و آمریکا در حاشیه مذاکرات هسته‌ای در ژنو

سال گذشته نیز حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران، به سوئیس سفر کرد تا در این اجلاس حاضر شود. سخنرانی روحانی در کوه‌های آلپ در واقع اولین سخنرانی او در مقام تازه‌اش در اروپا به شمار می‌رفت و اولین بار در نزیک به یک دهه بود که رئیس جمهوری ایران به داووس دعوت می‌شد.

محور اصلی سخنرانی آقای روحانی به حوزه‌های اقتصادی مربوط بود و او تلاش کرد تا به سرمایه‌گذاران خارجی برای ورود دوباره به بازار ایران چراغ سبز نشان بدهد. البته موضوع پرونده هسته‌ای ایران و گفت‌وگو با آمریکا هم در سخنان روحانی مطرح شدند.

با آنکه جنبه‌های سیاسی سفر رئیس‌جمهوری ایران به داووس و صحبت‌های او در اجلاس، مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفت، اما رسانه‌های داخلی ایران سوژه دیگری برای پوشش خبری داشتند.

در سال ۲۰۱۴ میلادی، محمود سریع‌القلم، استاد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، با کروات در اجلاس شرکت کرد. همان کروات بود که مایه دردسرهای فراوان شد و دولت یازدهم ایران به طور رسمی اعلام کرد که سریع‌القلم جایی در دولت ندارد و سمت مشاور امور بین‌الملل رئیس‌جمهوری را در اختیار نگرفته است.

البته پیش از سفر روحانی به داووس، این اجلاس برای ایرانی‌ها چندبار دیگر هم خبرساز شده بود. محمد خاتمی، رئیس‌جمهوری پیشین ایران، اولین مقام عالی‌رتبه آن کشور بود که به داووس سفر کرد. خاتمی که در دوران ریاست‌جمهوری خود در فکر ترمیم روابط تیره‌وتار ایران با کشورهای مختلف بود، در سال ۲۰۰۴ میلادی، با چند چهره بین‌المللی در سوئیس دیدار کرد.

یکی از آن افراد، حسنی مبارک بود که در آن زمان قدرت بلامنازع را در مصر در اختیار داشت و این روزها در حال مبرا شدن از تمام اتهام‌هایی است که در خیزش سال ۲۰۱۱ مردم مصر به آنها متهم شده بود. بعد از دیدار خاتمی و مبارک، هر دو کشور امیدوار بودند که بعد از دهه‌ها، روابط دو کشور بهبود پیدا کند.

محمد خاتمی در سال ۲۰۰۷ هم به داووس سفر کرد. او که در آن زمان دیگر هیچ سمت رسمی در ایران نداشت، با جان کری، سناتور پیشین و وزیر امور خارجه فعلی آمریکا، دیدار کرد. انتقادهای آقای خاتمی از سیاست‌های جنگ‌طلبانه آمریکا در آن دیدار، مورد توجه بسیاری از رسانه‌ها قرار گرفت و جان کری هم در تایید صحبت‌های خاتمی گفت که "باید عینک بدبینی را کنار گذاشت." غیر از چهره‌های سرشناس ایرانی که در سال‌های گذشته در اجلاس داووس شرکت داشتند، تعداد دیگری از ایرانی‌ها هم مهمان داووس بوده‌اند که حضورشان اهمیت چندانی برای سیاستمداران یا حتی رسانه‌ها نداشت. محمدباقر قالیباف، محمدجواد لاریجانی، معصومه ابتکار، مجتبی ثمره هاشمی، محمدرضا باهنر و منوچهر متکی از جمله این افراد بودند.

معترضان به داووس

اجلاس داووس مانند دیگر نشست‌ها و اجلاس‌هایی که میهمانان سرشناسی از سراسر دنیا دارد، محلی برای نشان دادن اعتراض به سیاست‌های دولتمردان هم به شمار می‌رود. در دوره‌های پیشین این اجلاس گروه‌های مخالف جهانی‌سازی، مخالفان سرمایه‌داری، چپ‌ها و سبزها همیشه از این فرصت برای نشان دادن مخالفت‌های خود با سیاستمداران استفاده می‌کردند. اما به نظر می‌رسد که معترضان دیگر تب و تاب گذشته را ندارند.

ژولین روش، از فعالان سیاسی سوئیسی که در تظاهرات ضدسرمایه‌داری در دوره‌های گذشته اجلاس داووس شرکت داشت، به بی‌بی‌سی فارسی گفت که این اجلاس اهمیت خود را برای این افراد از دست داده است، چرا که آنها به این نتیجه رسیده‌اند که اجلاس داووس نقش چندانی در سیاست‌های اجرایی بین‌المللی ندارد.

از سوی دیگر، رولف ماروگ، از حزب سبزها که در ۱۰ سال گذشته مسئولیت بسیج مخالفان را برای اعتراض به این اجلاس به عهده داشت، امسال به عنوان رئیس شورای شهر داووس انتخاب شد و به همین خاطر نمی‌تواند به طور رسمی فعالیت یک دهه گذشته خود را ادامه دهد. او در گفت‌وگو با رسانه‌های سوئیسی از اینکه هیچ فرد دیگری کار او را ادامه نمی‌دهد، ابراز تاسف کرد.

با این حال، همچنان گروه‌های اندکی از مخالفان، به تظاهرات مقابل محل برگزاری اجلاس داووس می‌پردازند. یکی از ویدئوهایی که از سوی خبرگزاری‌ها در روزهای گذشته از محل برگزاری اجلاس منتشر شد، زن جوانی از فعالان گروه فمن را نشان می‌داد که در خیابان‌های برفی داووس بالاتنه خود را برهنه کرده و برگزار کنندگان اجلاس را خطاب قرار داده بود و از آنها برای چند سکه گدایی می‌کرد.

حق نشر عکس EPA
Image caption ماموران پلیس سوئیس یکی از اعضای معترض گروه فمن در داووس را به جایی خارج از محدوده نشست منتقل می‌کنند