نجات دهنده گروگان‌های سفارت آمریکا در ایران درگذشت

حق نشر عکس AP
Image caption کلارک: هرکس دیگری هم به جای من بود همین کار را می‌کرد

کنث "کن" تیلور، سفیر اسبق کانادا که به تعدادی از گروگان‌های سفارت آمریکا در تهران پناه داده و آنان را از ایران خارج کرده بود در سن ۸۱ سالگی درگذشته است.

در پی درگذشت کن تیلور در روز گذشته، استیون هارپر، نخست وزیر کانادا در بیانیه‌ای ضمن ابراز تاسف عمیق از این واقعه گفته است "تیلور نماد عالی‌ترین وجه سنت‌های دیپلماتیک کانادا بود."

در ماه نوامبر سال ۱۹۷۹ (آبان ۱۳۵۸) افرادی که بعدا به دانشجویان خط امام معروف شدند وارد سفارت آمریکا شدند و دیپلمات‌ها و کارمندان سفارتخانه را به گروگان گرفتند. بعدا چهارده تن از گروگان‌ها که کارکنان سیاهپوست و زن در میان آنان بودند آزاد شدند ولی پنجاه و دو تن دیگر همچنان در ایران باقی ماندند.

علاوه بر چهارده گروگانی که جمهوری اسلامی آزاد کرد، شش دیپلمات آمریکایی توانستند در سفارت کانادا، یا به گفته‌ای در خانه‌های کارکنان سفارت در تهران، مخفی شوند. پس از سه ماه، این شش نفر با گذرنامه‌های کانادایی به عنوان شهروندان آن کشور به سلامت ایران را ترک کردند.در این میان، کن تیلور نقش اساسی را در پنهان کردن و خروج این افراد ایفا کرد.

پس از افشای این ماجرا، سفارت کانادا در تهران هم از بیم اقدامات تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی تعطیل شد.

برخی از تاریخشناسان گفته‌اند که طرح خروج این دیپلمات‌ها توسط سازمان مرکزی اطلاعات آمریکا - سیا - و سازمان اطلاعات کانادا ریخته و اجرا شد اما مقامات کانادایی رسما این گزارش‌ها را تایید نکرده‌اند هر چند تردیدی نیست که اجرای آن مستلزم حمایت نهادهای اطلاعاتی هم بود.

حق نشر عکس Fars
Image caption گروگانگیری آثاری عمیق برای شرایط داخلی و روابط خارجی جمهوری اسلامی داشت

براساس این ماجرا، مقالات و آثاری نیز تدوین شده که از جمله فیلمی به نام "آرگو" است که در سال ۲۰۱۲ به نمایش گذاشته شد.

گروگانگیری در سفارت آمریکا تبعات گسترده داخلی و خارجی برای ایران داشت. در حالیکه کمتر از یک سال پس از انقلاب، کشور با مشکلات متعددی مواجه بود، این حرکت که برخی از مقامات حکومتی آن را "انقلاب دوم" نام دادند به سرعت از حمایت آیت‌الله روح‌الله خمینی برخوردار شد و زمینه مساعدی را برای تداوم هیجانات و تصمیم‌گیری‌های سریع انقلابی و به خصوص تصفیه در دستگاه دولت را فراهم آورد. برخی از کسانی که در ماجرای گروگانگیری دست داشتند بعدها به مقامات مهمی در جمهوری اسلامی رسیدند هر چند در سال‌های اخیر، شماری از آنان نظرات متفاوتی را در مورد عواقب اقدامشان ابراز داشته‌اند.

از لحاظ خارجی، بسیاری از کشورهای جهان اقدام جمهوری اسلامی را مورد انتقاد قرار دادند و خواستار آزادی گروگان‌ها شدند و برای نخستین بار شورای امنیت سازمان ملل متحد با صدور قطعنامه‌هایی، ایران را محکوم کرد و خواستار آزادی گروگان‌ها و رعایت قوانین و حقوق بین‌الملل از سوی حکومت این کشور شد.

ماجرای گروگانگیری و موضعگیری‌های جمهوری اسلامی همچنین از عوامل تحریم و ضبط اموال و دارایی‌های ایران در آمریکا بود. بخشی از این اموال به پرداخت غرامت به شهروندان و شرکت‌های آمریکایی اختصاص یافته و بخش دیگری هنوز هم مسدود است.گروگانگیری دیپلماتیک تاثیری نامساعد بر وجهه ایران در جهان هم داشت و به کسب حمایت بین‌المللی در جریان جنگ با عراق کمکی نکرد.

سرانجام پس از ۴۴۴ روز، در حالیکه جیمی کارتر، رئیس جمهوری آمریکا، انتخابات را به رقیب جمهوریخواه خود باخته بود، آیت‌الله خمینی تصمیم‌گیری در مورد آزادی یا محاکمه گروگان‌های آمریکایی را به مجلس وقت محول کرد و نمایندگان سریعا به آزادی آنان رای دادند و این مصوبه هم به سرعت به اجرا گذاشته شد.

سرانجام، در حالیکه رونالد ریگان، رئیس جمهوری منتخب آمریکا، هنوز سرگرم اجرای مراسم ادای سوگند بود، گروگان‌ها آزاد و از ایران خارج شدند.

فرزند کن تیلور در مصاحبه‌ای گفته است که پدرش در مورد نقشی که در خروج شش دیپلمات آمریکایی از جمهوری اسلامی داشت می‌گفت: "هرکس دیگری هم به جای من بود همین کار را می‌کرد."