سابقه درگیری هوایی عربستان سعودی و ایران

حق نشر عکس Getty
Image caption جنگنده‌های اف ٤ ایرانی

امروز، ١٧ دی، وزارت خارجه ایران اعلام کرد که جنگنده‌های متعلق به عربستان سعودی سفارت ایران در صنعا، پایتخت یمن را هدف قرار داده‌اند.

عربستان سعودی هنوز این مساله را تکذیب یا رد نکرده است. اما این اولین باری نیست که حمله هوایی عربستان سعودی به اهداف ایرانی خبرساز می‌شود.

در سال ١٣۶۳ نیروی هوایی عربستان سعودی با پشتیبانی آمریکا دو جنگنده اف ۴ ایرانی را در خلیج فارس سرنگون کرد.

در جریان جنگ ایران و عراق دو طرف به برخی از کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها در خلیج فارس حمله می‌کردند.

عراق عمدتا تلاش می‌کرد که با حملات هوایی صادرات نفت ایران را مختل کند. استراتژی ایران هم عمدتا این بود که با استفاده از قایق‌های تندرو، موشک‌های "کرم ابریشم" و یا مین‌گذاری دریایی کشتی‌های کشورهای عرب متحد عراق را که اغلب نفت عراق را حمل می‌کردند، تحت فشار قرار دهد. این جبهه دریایی بعد بین‌المللی جنگ ایران و عراق را گسترش داد.

ایران به ویژه در پی فشار آوردن به کویت و عربستان سعودی بود تا حمایتشان از صدام حسین را قطع کنند.

در ١۵ خرداد ١٣۶۳ مقام‌های سعودی اعلام کردند که دو جنگنده ایرانی اف ۴ را در آسمان عربستان سرنگون کرده‌اند.

بندر بن سلطان، سفیر وقت سعودی در آمریکا و پسر وزیر دفاع وقت، گفت: "حاکمیت ملی ما نقض شد و همان طور که گفته بودیم در مقام دفاع واکنش نشان دادیم."

او گفت کسی نباید درباره "میانه‌روی" عربستان سعودی دچار سوءتفاهم شود و این کشور از خود دفاع خواهد کرد.

اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس شورای عالی دفاع در آن مقطع، در خاطرات خود نوشت: "یک‌ هواپیمای‌ اف‌ ـ ۴ ما درفضای‌ عربستان‌ [سعودی‌] سرنگون‌ شده و عربستان‌، زدن‌ هواپیما را رسما به‌ عهده‌ گرفته‌ است‌.حادثه‌ تلخی‌ است‌ و انعکاس‌ وسیعی‌ داشته‌ است‌؛ این‌ جریان‌، می‌تواند به‌ عنوان‌ آغاز درگیری‌ ما باعربستان‌ [سعودی‌] باشد."

به دنبال سرنگون شدن هواپیماهای ایرانی، ایران حدود ٣٠ دقیقه بعد ١١ اف ۴ دیگر به منطقه درگیری، در شمال شرقی جبیل، فرستاد. در مقابل عربستان سعودی هم ١١ جنگنده اف ١۵ خود را بلند کرد. پس از یک رویارویی هوایی کوتاه هواپیماهای دو طرف بدون درگیری بیشتر بازگشتند.

اکبر هاشمی رفسنجانی پس از این در خاطرات خود نوشته است: "به‌ منزل‌ آیت‌الله‌ خامنه‌ای‌ رفتم‌. جلسه‌ سران‌ قوا آنجا بود. درباره‌ جنگ‌ و بحران‌خلیج‌ فارس‌ و خیلی‌ چیزهای‌ دیگر، بحث‌ و تصمیم‌گیری‌ شد. وضع‌ خلیج‌ فارس‌ نگرانی‌آور است‌. قرار شد از امام‌ اجازه‌ بگیریم‌ که‌ در خلیج‌ فارس‌ و شهرها، [پیشنهاد] آتش‌بس‌ [را] قبول‌ کنیم‌. قبلاامام‌ خواسته‌ بودند که‌ در این‌ موضوع‌ بررسی‌ کنیم‌."

با وجود اینکه سران قوا در آن مقطع تصمیم گرفتند آتش‌بس در دریا را بپذیرند و شهرهای یکدیگر را هدف نگیرند، جنگ ۴ سال دیگر ادامه پیدا کرد، جنگ نفتکش‌ها همچنان ادامه داشت و شهرهای دو کشور نیز هدف قرار می‌گرفت.