مسئله تهران 'یک مسئله حکومتی است'

حق نشر عکس Getty

یحیی رحیم صفوی، دبیر همایش ساماندهی سیاسی فضا و اداره بهینه شهر تهران امروز (سه‌شنبه) گفت که مسائل تهران را نمی‌توان مسکوت گذاشت و تهران با تداوم وضعیت فعلی تا ۱۰ سال آینده با بحران مواجه می‌شود.

آقای رحیم صفوی همچنین گفت: "واقعا نمی‌دانیم چند سال آینده چه اتفاقاتی در مورد مسائل محیط زیست، حمل و نقل و سایر موارد و به طور کل اداره تهران رخ خواهد داد."

به عقیده محمدرضا حافظ نیا، استاد دانشگاه تربیت مدرس، "تمرکز قدرت سیاسی و اداری در ایران ناشی از نظام سیاسی تک ساخت و متمرکز، محصول فرآیندهای سیاسی پس از انقلاب مشروطه طی یک قرن اخیر است که منجر به اقتدار مکان شهری تهران به عنوان پایتخت گردیده است."

اما این تمرکز و تراکم منابع مالی و اقتصادی، فنی و تخصصی، علمی و آموزشی، اجتماعی و فرهنگی، ارتباطی و صنعتی، نظامی و امنیتی موجب مهاجرت شهروندان ایرانی از سرتاسر کشور به تهران و "رشد سرطانی" آن شد است.

حق نشر عکس Getty

به گفته آقای رحیم صفوی "اکنون ۶۰ درصد سرمایه کشور" در تهران است و این شهر بالاترین مزیت سرمایه‌گذاری را دارد، ۵۲ درصد از مالیات کشور از تهران وصول می‌شود. در تهران ۳ میلیون خودرو و ۲ میلیون موتور وجود دارد و جمعیت شب و روز تهران دو نیم تا سه میلیون نفر تغییر می‌کند."

به دلیل مشکلات جدی در تهران، حدود سی سال است که مسئله انتقال پایتخت از تهران مطرح شده و در سال ۹۲ طرح امکان سنجی انتقال مرکز سیاسی و اداری کشور و ساماندهی و تمرکززدایی از تهران به تصویب مجلس و بعد شورای نگهبان رسید.

آقای رحیم صفوی معتقد است: "مسئله تهران یک مسئله حکومتی است و با رفت و آمدهای دولت‌ها این مسئله تمام نخواهد شد. از نظر ما تصمیم‌گیری برای شهر تهران در رده حکومتی است که قوای سه گانه و یا حتی در سطحی بالاتر از قوای سه‌گانه درباره آن تصمیم‌گیری، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی می‌کنند."

بر اساس تحقیقات آقای حافظ نیا، "در طول تاریخ ایران یعنی از آغاز سلسله ماد تاکنون، ۳۱ نقطه جغرافیایی در فضای کشور چه به صورت ملی و چه به صورت منطقه‌ای نقش کانونی را به عنوان پایتخت بعهده داشته‌اند".

حق نشر عکس Getty

"در مجموع نقاط مزبور ۶۵ بار به عنوان پایتخت برگزیده شده اند، که از میان آنها پایتخت ۳۳ بار در سطح ملی و ۳۲ بار در سطح منطقه‌ای جابجا شده است. اولین پایتخت سطح ملی هگمتانه (همدان) و آخرین آن تهران است."

بر اساس تحقیقاتی که در ایران انجام شده، "منظومه شهری تهران و پسکرانه آن شامل استان‌های تهران و البرز حدود ۱.۲ درصد از مساحت ایران را تشکیل می‌دهد." این منطقه بالاترین تراکم جمعیت را در ایران دارد. در حالیکه میانگین تراکم کشوری ۴۶ نفر است تراکم جمعیت در این منطقه ۱۹ برابر است، ۸۹۰ نفر در کیلومتر مربع که حاکی از کاهش شدید سرانه فضایی برای سکونت و فعالیت است.

این فضای جغرافیایی حدود ۲۰ درصد جمعیت کشور و ۳۴ درصد تولید ناخالص ملی (بدون احتساب نفت) را به خود اختصاص داده است. ۷۵ درصد ثروتمندان ایران هم در همین منطقه سکونت دارند.

حق نشر عکس Getty

علاوه بر این "تهران از امنیت نسبی در برابر تهدیدات خارجی برخوردار است" و محورهای ارتباطی اصلی کشور در تهران با هم تلاقی می‌کنند.

به نوشته آقای حافظ نیا، "تهران از پتانسیل‌های زیستی در دامنه جنوبی البرز برخوردار است که هر چند مورد کاستی یا تخریب قرار گرفته‌اند ولی همچنان در فضای ملی بی‌رقیب است. آب، اقلیم، خاک، فضا، دشت‌های حاصلخیز و غیره در منطقه کلانشهر تهران و استان‌های مجاور، به آن قابلیت‌های خوبی اعطا کرده است تا بتواند نقش پایتختی را ایفا کند."

با وجود این مزایا این شهر برای زمینی که بر روی آن واقع شده مناسب نیست.

به گفته آقای رحیم صفوی، "ما دوازده گسل در تهران داریم و خدا می‌داند که اگر این گسل‌ها عمل کنند چه فاجعه‌ای پیش خواهد آمد."

"اگر زلزله‌ای بالای هفت ریشتر در تهران رخ دهد واقعا یک فاجعه ملی رخ می‌دهد و حتی استان‌های مجاور را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد. ما طبق پیش‌بینی بر روی ۸ ساعت اول زلزله کارهای علمی انجام داده‌ایم و در این ساعات باید نیروهای مسلح و انتظامی به کمک بیایند."

حق نشر عکس Getty

از این رو "با دستور فرمانده معظم کل قوا بسیاری از اماکن نظامی و پادگان‌ها از شهر تهران خارج شده است."

"فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران از تهران خارج و به بندرعباس رفته است. همچنین لشکر ۲۱ ارتش حمزه از تهران به تبریز رفته است."

"البته مشکل ما خروج بخش‌های غیرنظامی است، گیر کارمان آنجاست و الا سازمان‌های نظامی در این راستا به ما کمک کرده‌اند."