ابراهیم رئیسی؛ از قضاوت تا تولیت

حق نشر عکس KHAMENEI.IR

درگذشت عباس واعظ طبسی، تولیت آستان قدس رضوی و جایگزینی ابراهیم رئیسی در این سمت، فصل تازه‎ای در یکی از مهمترین استان‌ها و مهمترین مرکز مذهبی ایران گشود.

آقای رئیسی، ۵۵ ساله در حالی جایگزین آقای واعظ طبسی شد که بسیاری تصور می‌کردند که با توجه به وزن اقتصادی و سیاسی آستان قدس و تولیت آن، فردی با سابقه سیاسی و موقعیت مذهبی هم‌طراز با آقای واعظ طبسی جایگزین او می‌شود.

عباس واعظ طبسی از معدود منصوبان آیت‌الله روح‌الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی بوده که از ابتدای انقلاب ایران تا پایان عمر نمایندگی ولی فقیه را در اختیار داشت.

درباره آستان قدس رضوی بیشتر بدانید

با درگذشت آیت‌الله خمینی، آقای واعظ طبسی در سمت خود ابقا شد و حتی با وجود تقسیم استان خراسان به سه استان کوچکتر خراسان جنوبی، شمالی و رضوی او هم‌زمان نمایندگی ولی فقیه در سه استان را در اختیار داشت.

در کنار نمایندگی ولی فقیه که عملا بالاترین مقام حکومتی یک استان محسوب می‌شود، ریاست یکی از بزرگ‌ترین بنگاه‌های اقتصادی ایران قدرتی به فرد شماره یک این استان‎ها می‌داد که به طعنه، نوعی حکومتی خود مختار در شرق ایران تعبیر شده بود.

آیت‌الله علی خامنه‌ای٬ رهبر ایران که خود متولد و بزرگ شده در مشهد است٬ در سال‌های گذشته ایام عید را در این شهر گذرانده و سخنرانی نوروزی خود را در آنجا ایراد کرده است.

از این نظر استان‎های خراسان به ویژه خراسان رضوی (دومین استان پرجمعیت ایران) و شهر مشهد (بزرگ‌ترین شهر ایران پس از تهران) علاوه اهمیت سیاسی و اجتماعی٬ جایگاه ویژه‌ای نزد رهبر ایران دارد.

با این حال قدرت و نفوذ آقای واعظ طبسی چه از نگاه اقتصادی و چه از نگاه سیاسی قابل مقایسه با دیگر نمایندگان ولی فقیه در استان‌های دیگر نبود.

حق نشر عکس
Image caption عباس واعظ طبسی از زمان حیات آیت‌الله خمینی تولیت آستان قدس و نمایندگی ولی فقیه در خراسان را به عهده داشت

حتی انتصاب احمد علم الهدی که از روحانیون تندرو محافظه‌کار محسوب می‌شود به سمت امامت جمعه مشهد هم نتوانست چندان از بار قدرت و نفوذ آقای واعظ طبسی بکاهد.

با این حال آقای خامنه‌ای از میان کسانی همچون احمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد و محمود هاشمی شاهرودی، عضو مجلس خبرگان و شورای نگهبان که نام‌شان برای ریاست یکی از بزرگ‌ترین بنگاه‎های اقتصادی ایران مطرح بود، ترجیح داد روحانی جوان‌تری را جایگزین آقای واعظ طبسی کند.

شاگردان آیت‎الله

با قدرت گرفتن روحانیون پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ آیت‎الله خمینی با گماردن نسل جوان روحانیون - که عموما از شاگردان مستقیم خود او بودند- بر مسئولیت‎های مهمی حکومتی بسیاری از روحانیون باسابقه و هم‌دوره خود را به حاشیه راند.

به این ترتیب بود که کسانی چون محمد بهشتی، اکبر هاشمی رفسنجانی، علی خامنه‌ای، مهدی کروبی و محمد موسوی خوئینی‎ها نسل نخست روحانیون انقلاب ایران را تشکیل دادند.

در طی سال‌ها، بسیاری از این روحانیون کشته شدند، درگذشتند و یا به حاشیه رفتند، اما با آغاز رهبری آقای خامنه‌ای روحانیون کمتری توانستند جایگاهی هم‌سنگ نسل اول پیدا کنند و در سال‌های اخیر کسانی جایگزین آنان شدند که سابقه کمتری نسبت به اطرافیان آقای خمینی در انقلاب داشتند.

اما ابراهیم رئیسی برخلاف تعدادی از روحانیون هم‌ سن و سال خود که اکنون در رده‌های بالای حکومتی قرار دارند٬ به نسلی از مسئولان جمهوری اسلامی تعلق دارد که راه خود را از سنین پائین با مشاغل قضایی آغاز کردند؛ کسانی که در همان سال‌های ابتدایی انقلاب در اوایل دهه بیست زندگی در کسوت روحانی سمت‌های مهمی در دستگاه قضایی گرفتند.

با این حال در زندگی‌نامه بسیاری از آنان سابقه شاگردی آقای خامنه‌ای نیز آمده است که تدریس خود را پس از رهبری آغاز کرد.

حق نشر عکس Khameniei.ir
Image caption آقای رئیسی (راست) سال‌ها نفر دوم قوه قضاییه بود

در زندگی‌نامه ابراهیم رئیس السادات، معروف به رئیسی نیز آمده است که او بخشی از تحصیلات دینی خود را نزد آیت‎الله خامنه‎ای گذرانده است. با توجه به اینکه او تحصیلات حوزوی خود را از نوجوانی آغاز کرده، به نظر می رسد که منظور سطوح عالی است.

بنا بر زندگی‌نامه آقای رئیسی که در وبسایتش منتشر شده او از سال ۱۳۷۰ به مدت چهارده سال در جلسات درس خارج فقه آیت‎الله خامنه‎ای شرکت کرده است.

دادستان۲۰ ساله کرج

محمد بهشتی که پیش از انقلاب ایران سابقه تاسیس مدرسه حقانی و تربیت نسلی از روحانیون را داشت، پس از انقلاب ایران "با هدف کادرسازی برای تأمین نیازهای مدیریتی نظام تازه پا، یک دوره آموزشی برای حدود ۷۰ نفر از طلاب قم که آنها را برای به دوش کشیدن بار مسئولیت‌های مختلف در کشور مناسب تشخیص داده بود، برگزار کرد".

ابراهیم رئیسی که هنوز به ۲۰ سالگی نرسیده بود، در این کلاس‌ها که در مدرسه عالی مطهری و با تدریس کسانی چون علی خامنه‎ای، عبدالکریم موسوی اردبیلی و حسن آیت برگزار می‌شد، شرکت کرد.

۲۰ ساله بود که به عنوان دادیار کرج وارد دستگاه قضایی شد و چند ماه بعد دادستان کرج شد.

پس از عهده‎داری چند مسئولیت قضایی در شهرهای مختلف در سال ۱۳۶۴ به تهران آمد و جانشین دادستان تهران شد. او در جریان اعدام‌ زندانیان مخالف جمهوری اسلامی در تابستان ۱۳۶۷ در همین سمت بود.

نام آقای رئیسی در بعضی مکاتبات و گزارش‌های مربوط به این اعدام ها در کنار هیئت سه نفره حسینعلی نیری، مرتضی اشراقی و مصطفی پورمحمدی آمده که از سوی آیت الله خمینی مسئول بررسی وضعیت زندانیان سیاسی و اعدام آن دسته از زندانیان شده بود که هنوز "سر موضع" بودند.

در زندگی‌نامه او آمده که در آن سال‌ها آیت الله خمینی "چندین پرونده مهم را برای تصمیم قضایی" به او و حسین‌علی نیری، قاضی شرع سپرد.

حق نشر عکس Raisi.org
Image caption ابراهیم رئیسی در سال ۱۳۸۳

آیت‌الله حسین‌علی منتظری در خاطرات خود نوشته: "اول محرم شد من آقای نیری که قاضی شرع اوین و آقای اشراقی که دادستان بود و آقای رئیسی معاون دادستان و آقای پورمحمدی که نماینده اطلاعات بود را خواستم و گفتم الان محرم است حداقل در محرم از اعدام‌ها دست نگه دارید، آقای نیری گفت: "ما تا الان هفتصد و پنجاه نفر را در تهران اعدام کرده ایم، دویست نفر را هم به عنوان سر موضع از بقیه جدا کرده ایم، کلک اینها را هم بکنیم بعد هر چه بفرمایید". (خاطرات آیت‌الله منتظری، صفحه ۶۳۵)

مصطفی پورمحمدی، وزیر فعلی دادگستری تکذیب کرده که به عنوان نماینده وزارت اطلاعات در هیئت سه نفره بوده، اما ابراهیم رئیسی تاکنون اظهارنظر علنی درباره نقش خود در اعدام‌های سال ۶۷ نکرده است.

آیت‌الله خمینی در اواخر سال ۱۳۶۷ و پس از اعدام‌های تابستان آن سال طی چند نامه به عبدالکریم موسوی اردبیلی، رئیس شورای عالی قضایی و مستقیما به آقایان نیری و رئیسی خواهان اجرای "احکام الهی" و تکمیل "پرونده‌های راکد مانده" شد.

__________________

احکام آیت‌الله خمینی به ابراهیم رئیسی

حق نشر عکس Isna
Image caption از راست: ابراهیم رئیسی، غلامحسین محسنی اژه‌ای و حسین‌علی نیری

بسمه تعالی

جناب حجت الاسلام آقای نیّری ـ دامت افاضاته

از آنجا که گزارشات متعددی در مورد ضعف دستگاه قضایی به اینجانب رسیده است و مردم شریف و متعهد ایران انتظار برخورد جدیتری با مسائل مختلف را دارند، به جنابعالی و حجت‏ الاسلام آقای رئیسی مأموریت قضایی داده می‏ شود تا نسبت به گزارشات شهرهای سمنان، سیرجان، اسلام آباد و دورود رسیدگی نموده و فارغ از پیچ و خمهای اداری با دقت و سرعت آنچه حکم خداست در موارد مذکور اجرا نمایید. باید سعی کنید خدای ناکرده حقی از کسی ضایع نگردد. و السلام.

به تاریخ ۱۱ دی‏ماه ۱۳۶۷

روح اللّه‏ الموسوی الخمینی

بسمه تعالی

شورایعالی قضایی جمهوری اسلامی

کلیۀ پرونده‌‏هایی که تاکنون در آن شورا با کمال تعجب راکد مانده است و اجرای حکم خدا تأخیر افتاده است در اختیار حجتی الاسلام آقایان: نیّری و رئیسی قرار دهید، تا هرچه زودتر حکم خدا را اجرا نمایند، که درنگ جایز نیست. به آقایان نیّری و رئیسی هم سفارش اکید می‏‌نمایم که جهات شرعیه را کاملاً رعایت نمایند. والسلام.

۱/۱۱/۶۷

روح‌‏اللّه‏ الموسوی الخمینی

منبع: سایت جماران

__________________

پس از آغاز رهبری آیت‌‌الله خامنه‌ای و آغاز ریاست محمد یزدی بر قوه قضاییه در سال ۱۳۶۸ ابراهیم رئیسی از معاونت دادستانی تهران به دادستانی تهران ارتقا یافت و پنج سال این سمت را در اختیار داشت و سپس به مدت ده سال رئیس بازرسی کل کشور شد.

او از سال ۱۳۸۳ به مدت ۱۰ سال معاون اول قضاییه بود که عملا نفر دوم دستگاه قضایی محسوب می‌شود.

در جریان وقایع انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸، مهدی کروبی نامزد معترض به نتایج انتخابات در نامه‌ای به رئیس قوه قضاییه نوشت که آماده است مستندات آزار جنسی و تجاوز به برخی از بازداشتی های وقایع بعد از انتخابات ایران را در اختیار او بگذارد.

ابراهیم رئیسی از سوی آقای لاریجانی مامور شد که در راس هیئتی به ادعای آقای کروبی رسیدگی کند، اما پس از چندی این هیئت اعلام کرد که گفته‌های آقای کروبی "ساختگی" است و این هیئت به این نتیجه رسیده است که "مستندات و مدارکی برای تایید ادعای آزار جنسی وجود نداشته و ادعاهای مطرح شده عاری از حقیقت" است.

این هیئت سه نفره در نامه به آقای لاریجانی خواهان آن شد با کسانی که "با نشر اکاذیب و ایراد تهمت و افترا" موجب "تشویش اذهان عمومی" و باعث هتک "حیثیت و اعتبار نظام" شده اند برخورد "قاطع" صورت گیرد.

حق نشر عکس

__________________

ابراهیم رئیسی در یک نگاه

متولد ۱۳۳۹ روستای نوغاب، مشهد

آغاز تحصیلات حوزوی در ۱۵ سالگی

دادستان همزمان کرج و همدان در ۲۱ سالگی

معاون دادستان تهران از سال ۶۸-۱۳۶۴

دادستان تهران ۷۳-۱۳۶۸

رئیس سازمان بازرسی کل کشور ۸۳-۱۳۷۳

معاون اول قوه قضاییه ۹۳-۱۳۸۳

دادستان کل کشور از سال ۱۳۹۳ تاکنون

دادستان ویژه روحانیت ۱۳۹۱ تاکنون

عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت تهران از سال ۱۳۷۶ تاکنون

عضو مجلس خبرگان رهبری دوره چهارم و پنجم از خراسان جنوبی

رئیس فعلی شورای نظارت بر سازمان صدا و سیما

نخستین دبیر ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر کشور

تحصیلات

سطح چهار فقه و اصول از حوزه علمیه قم

فوق لیسانس حقوق بین الملل خصوصی

دکترای فقه و مبانی حقوق با گرایش حقوق خصوصی از دانشگاه شهید مطهری

او داماد احمد علم‌الهدی، امام جمعه مشهد است.

__________________

آقای رئیسی از مدافعان حصر میر حسین موسوی، زهرا رهنورد و مهدی کروبی است و بارها در مقام معاون اول قوه قضاییه و سپس دادستان کل کشور اعلام کرده که نظام قصد ندارد که حصر آنان را بردارد.

او با "محارب" خواندن معترضان به نتیجه انتخابات ریاست جمهوری گفت: "حصر این افراد نباید موجب شود که اصل ظلم این افراد به انقلاب، نظام، مردم و خط امام را نادیده بگیرند چرا که ظلم این افراد غیرقابل گذشت است. این افراد با اقدامات خود مردم را به خیابان کشیدند و با لشکرکشی ایجاد ناامنی کردند. ساز و کار قانونی شورای نگهبان را نادیده گرفتند و پس از آن نیز رأی مراجع قانونی را باطل دانستند."

با آغاز دومین دوره ریاست صادق لاریجانی بر قوه قضاییه، غلامحسین محسنی اژه‌ای معاون اول این قوه شد و ابراهیم رئیس جای او را در دادستانی کل کشور گرفت.

این جابجایی با شایعاتی همراه بود که تنزل مقام آقای رئیسی شاید به نوعی به حاشیه راندن او بوده، اما حکمی که امروز برای او صادر شد، نشان داد که ابراهیم رئیسی جایگاه ویژه‌ای نزد رهبر ایران و نظام حکومتی ایران دارد.