تبعات 'تلگرامی شدن' انتخابات برای اصلاح طلبان ایران

حق نشر عکس sharghdaily.ir
Image caption کارتون علی میرزایی در روزنامه شرق

حسن روحانی در آخرین کنفرانس خبری خود در سال ۱۳۹۴، در اظهارنظری کنایه آمیز در مورد انتخابات هفتم اسفند گفت: "مردم صبح انتخابات بلند شدند دیدند موبایل هایشان کار می‌کند، اینترنت کار می‌کند."

پیش از صحبت های آقای روحانی، محمود واعظی وزیر ارتباطات هم از مقاومت دولت در مقابل فشار "برخی نهادها" برای قطع کردن اینترنت پیش از روز رای گیری خبر داده بود که معنی "بین سطور" واضحی داشت: اینکه مختل کردن ارتباطات اینترنتی در زمان انتخابات، کماکان گزینه روی میز بخش هایی از حکومت ایران است.

مختل نشدن اینترنت قبل از انتخابات اخیر، باعث شد تا اصلاح طلبان، به عنوان فعال ترین بدنه انتخاباتی مدافع حسن روحانی، با استفاده از پیام رسان تلگرام کارزار انتخاباتی موثری را در حمایت از کاندیداهای مورد نظر خود شکل دهند که در نهایت، نتایج غیرمنتظره ای را برای آنها به ارمغان آورد. به عنوان نمونه، با وجود ممنوعیت انتشار تصاویر و سخنان محمد خاتمی در رسانه های ایران، گفته می شود پیام انتخاباتی ویدیویی او بیش از ۳ میلیون بار در تلگرام دیده شد و در پیروزی غیرمنتظره حامیان دولت روحانی در پایتخت و جاهای دیگر نقش مهمی ایفا کرد.

استفاده از ابزارهایی چون تلگرام، البته مختص به اصلاح طلبان نبود و اصولگرایان مخالف آنها نیز، به میزانی گسترده از همین ابزارها در جریان انتخابات اسفند ماه استفاده کردند. ولی تشکل های حامی اصولگرایان منتقد دولت، همچون احزاب اصلی اصلاح طلب در معرض محدودیت های امنیتی نبودند و می توانستند بدون مشکل به سازماندهی نیروهای خود در خیابان ها بپردازند.

به علاوه،اصولگرایان منتقد از امکانات مالی بیشتری برای تامین هزینه تبلیغات سنتی (همچون انتشار پوستر) برخوردار بودند و دسترسی بسیار بیشتری به رسانه های رسمی کشور (به ویژه صدا و سیما) داشتند. در نتیجه، اگرچه ابزارهایی چون تلگرام در تبلیغات انتخاباتی آنها نیز کاربرد گسترده ای داشتند، اما این ابزارها به اندازه اصلاح طلبان در کارزار انتخاباتی آنها "تعیین کننده" نبودند.

پیروزی نسبی اصلاح طلبان در انتخابات اسفند ماه در چنین شرایطی، طبیعتا باعث شد تا این تجربه به عنوان موفقیتی بزرگ در استفاده از ابزارهای جدید ارتباطی، مورد توجه رسانه های داخلی و خارجی قرار بگیرد. با وجود این، شاید کارکرد پیام رسان تلگرام برای کمپین انتخاباتی اصلاح طلبان، با داستان یک "موفق بی نقص" فاصله قابل تاملی داشته باشد.

به طور مشخص، اگرچه واضح بود که دولت حسن روحانی موفق شده جلوی مسدود شدن پیام‌رسان هایی از جنس تلگرام را در دوره پیش از انتخابات را بگیرد، اما این سوال کماکان وجود داشت که اگر قوه مجریه، به هر دلیل موفق به انجام این کار نمی شد، چه اتفاقی برای کمپین انتخاباتی اصلاح طلبان می افتاد؟

این سوال، به ویژه از آنجا موضوعیت می یافت که مشاهدات موجود در تعدادی از شهرهای ایران – به ویژه تهران- در روزهای قبل از انتخابات، حکایت از حضور به شدت کم رنگ حامیان دولت در عرصه تبلیغات متعارف و "ماقبل تلگرامی" داشت.

شاید با فاصله گرفتن از تجربه انتخابات هفتم اسفند، بتوان سوال فوق را به صورت دیگری نیز مطرح کرد و آن اینکه اگر در روزهای منتهی به مبارزات انتخاباتی بعدی ایران، وزارت ارتباطات به دلایلی – مثلا دخالت نهادهایی قدرتمندتر از قوه مجریه – نتواند جلوی مسدود کردن تلگرام یا پیام رسان های مشابه را بگیرد، فضای انتخابات به چه صورتی در خواهد آمد؟

البته غیرممکن نیست اگر شرایط سیاسی ایران به گونه ای به پیش برود که حامیان دولت آقای روحانی، ناچار به نگران کردن خود برای پاسخگویی به چنین سوالاتی در آستانه انتخابات آینده نباشند.

با وجود این، با توجه به شواهدی گوناگون - مثلا تند شدن موضع آیت الله خامنه ای نسبت به دولت یازدهم- غیرممکن هم نیست که شرایط انتخابات آینده، به گونه ای متفاوت پیش برود.

شرایطی که در آن، پدیده "تلگرامی شدن کارزارهای انتخاباتی"، لزوما به نفع جریانی که گویی اغلب تخم مرغ های خود را در سبد این پیام رسان اینترنتی گذاشته است تمام نشود.