چه کسی فیس‌بوک معاون رئیس‌جمهور را هک کرد؟

حق نشر عکس Thinkstock

به گزارش کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران یک قرارگاه وابسته به سپاه پاسداران به صورت فعال برای انجام حملات سایبری در تهران نیرو استخدام می‌کند. این در حالی است که حدود یک سال پیش "گرداب"، مرکز بررسی جرائم سازمان‌یافته سایبری سپاه اعلام کرده بود که در قالب پروژه‌ای به نام عنکبوت بر روی حدود ۸ میلیون لایک در فیس‌بوک "اشراف" پیدا کرده است.

اول اردیبهشت‌ماه در پی هک شدن جی‌میل و فیس‌بوک شهیندخت مولاوردی، معاون رئیس جمهور ایران در امور زنان و خانواده، این کمپین اعلام کرد که یافته‌هایش نشان می‌دهد بعد از فعالان مدنی و روزنامه نگاران که مدت‌هاست هدف حملات سایبری سپاه پاسداران بوده‌اند، این نهاد حملات خود را اینک به مقامات دولت حسن روحانی، از جمله شخصیت‌های نزدیک به وی و اعضای کابینه‌اش گسترش داده است.

خانم مولاوردی که در شبکه‌های اجتماعی فعال است، پژوهشگر و فعال امور زنان است. گروهی از فعالان جنبش زنان می‌گویند او که دانش‌آموخته رشته حقوق و حقوق بین‌الملل است، جنبش زنان را می‌شناسد و می‌تواند نقش مؤثری در رفع تبعیض و خشونت علیه زنان ایفا کند. شهیندخت مولاوردی به نسبت سایر مقامات مسئول جمهوری اسلامی در شبکه‌های اجتماعی تعامل بیشتری با مخاطبانش برقرار می‌کند و مواضع کمابیش متفاوت و تساوی‌طلبانه‌ای در مورد زنان دارد.

حق نشر عکس Tasnim

امیر رشیدی، پژوهشگر سایبری در پاسخ به این سؤال که چرا عده‌ای به دنبال ایجاد اختلال در فعالیت روزنامه‌نگاران یا فعالان سیاسی هستند، می‌گوید: "تحقیقات من در این باره نشان می‌دهد که حداقل از زمان مرحله اول دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی در ایران، تلاش گسترده‌ای برای دستیابی به حساب‌های روزنامه‌نگاران و فعالان سیاسی انجام می‌گیرد. انتخاب‌ها اصلاً اتفاقی نیست؛ افراد کاملا هدفمند انتخاب می‌شوند. هیچ‌کدام از این اتفاق‌هایی که برای این روزنامه‌نگاران یا فعالان سیاسی می‌افتد گریبان مردم عادی را نمی‌گیرد."

به گفته آقای رشیدی تلاش بر این است که بتوانند مکالمات و ارتباطات این افراد را زیر نظر بگیرند و در موقعیت مقتضی از آنها استفاده کنند.

'این اقدامات توسط نیروهای وابسته به سپاه انجام می‌شود'

هادی قائمی، مدیر کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران به بی‌بی‌سی می‌گوید: "بررسی های فنی کمپین نشان می دهد که هدف قرار دادن اکانت های شخصی مقامات کابینه و شخصیت های ارشد نزدیک به دولت آقای روحانی نزدیک به دو سال است که در جریان است. این افراد شامل وزیر تا معاون وزیر و افراد داخل دفتر روحانی مانند مشاوران او و حتی مقامات دولت خاتمی می شود. خطی که همه این افراد را به هم وصل می کند درگیر بودن همه آنها در موضوعاتی بوده است که مخالفان دولت روحانی را به چالش می کشند. برای مثال برخی از افرادی که هک شده اند به صورت مستقیم در مذاکرات هسته‌ای حضور داشته اند. یا در مورد خانم مولاوردی، پس از اینکه ایشان گفتند که همه مردان در یک روستای سیسستان و بلوچستان اعدام شده اند، انکار و مخالفت شدیدی را از سوی نیروهای اصولگرا به همراه داشت و برای تخریب معاون آقای روحانی، چه از نظررسانه ای و چه از نظر قضایی اقدامات زیادی انجام دادند."

هادی قائمی می‌گوید: "یافته های ما در مصاحبه با افرادی که اکانت‌های آنها مورد حمله قرارگرفته و هک شده اند و یا افرادی که به صورت زنجیره‌ای پس از هک شدن این افراد مورد حمله قرار گرفته اند، نشان می‌دهد که نیروهای اطلاعاتی و امنیتی با هک کردن افراد و دسترسی به مکالمات و ارتباطات شخصی و کاری آنها، به پرونده سازی علیه آنها اقدام می کنند. در بسیاری از موارد مانند هک کردن روزنامه نگاران و فعالان مدنی و سیاسی، هک کردن افراد می تواند منجر به دستگیری و یا بازجویی از آنها شود. ولی در خصوص مقامات عالی رتبه کشور، تا کنون چنین اتفاقی نیفتاده است."

به گفته مدیر کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران در هر صورت بررسی های این کمپین یک الگوی ثابت را از نظر فنی و همچنین نحوه هک کردن افراد نشان می‌دهد که با اطلاعاتی که از داخل کشور و بررسی کدها وعلائمی که هکرها از خود به جای می گذارند، تردیدی وجود ندارد که این اقدامات توسط نیروهای وابسته به سپاه پاسداران انجام می شود.

آقای قائمی می‌گوید: "هم اکنون سپاه پاسداران با پیشرفته کردن و جلو رفتن در حمله به آزادی های اینترنتی و حریم شخصی، با توجه به مالکیت و کنترل شرکت مخابرات، عملا به خواندن کدهایی که افراد برای تغییر پسورد خود از طریق تلفن های همراه خود می گیرند، اقدام می کند. در واقع آنها می توانند با این اقدام به پسورد اکانت های شخصی کاربران دسترسی داشته باشند. اقدامی که یک نوع راهزنی اینترنتی است و جرم محسوب می شود ولی این اقدامات از طریق دستگاه هایی انجام می شود که باید خود اولین حافظ و نگهبان اطلاعات شخصی مردم باشند و برای امن کردن ارتباطات آنها اقدام کنند. اما آنها عکس این کار را انجام می دهند. الان دو مرحله ای کردن اکانت های اینترنتی با استفاده از اس ام اس هم با توجه به دسترسی سپاه پاسداران به تلفن های همراه و امکان خوانده شدن این پیام ها توسط مأموران آنها، دیگر اقدامی امن به شمار نمی رود. کاربران باید برای حفاظت از اکانت های خود، حتما از یک روش جایگزین و اپلیکیشنی به نام google authenticator حداقل برای جی‌میل و فیس‌بوک خود استفاده کنند تا مطمئن شوند که راهزنان اینترنتی که قدرت بالایی دارند به حساب‌های آنها دسترسی ندارند."

مقامات جمهوری اسلامی در شبکه‌های اجتماعی مجوز فعالیت دارند؟

توییتر و فیس‌بوک در ایران فیلتر است اما با این وجود مقامات مسئول در ایران از این رسانه‌ها استفاده می‌کنند. پروفایل‌ها و اکانت‌هایی منتسب به دفتر آیت‌الله خامنه‌ای رهبر ایران، حسن روحانی رئیس جمهور، محمدجواد ظریف وزیرامور خارجه و سایر دست‌اندرکاران حکومتی در شبکه‌های اجتماعی وجود دارد. مقامات و مسئولان در سایر کشورها هم از شبکه‌‎های اجتماعی استفاده می‌کنند، اما کاملا مشخص است که چه کسی صفحات و حساب‌های آنها را در شبکه‌های اجتماعی اداره می‌کنند و هویت آنها هم از سوی صاحبان شبکه‌های اجتماعی تأیید شده است.

در مورد مقامات ایران علاوه بر ابهامات دیگر سوال مهم "اگر شبکه‌های اجتماعی فیلتر هستند چرا مقامات از آنها استفاده می‌کنند؟" نیز از سوی کاربران مطرح می‌شود. این افراد برای دسترسی به این صفحات مجبورند از فیلتر‌شکن استفاده ‌کنند.

ایسنا در این باره از قول محمود واعظی، وزیر ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات نوشته بود: "مقام‌های ایرانی که از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند، برای این کار، به احتمال زیاد از مقامی مجوز گرفته‌اند"، اما درباره جزییات این مجوزها تا به حال هیچ مقام مسئولی توضیح نداده است.

از سوی دیگر هم از آنجایی که هویت این افراد در شبکه‌های اجتماعی تأیید نشده، این احتمال همواره وجود دارد که مقامات آنچه را در حساب‌های منسوب به آنها منتشر می‌شود، تکذیب کنند. توییت اخیر آقای هاشمی رفسنجانی در مقایسه موشک و مذاکره جنجال برانگیز شد و برخی منابع گفتند که آقای خامنه‌ای به مطلب منتشر شده در حساب توییتر منتسب به آقای رفسنجانی واکنش نشان داده است.

دور، دورِ تلگرام است

دولت ایران دسترسی به شبکه های اجتماعی مثل فیسبوک، توییتر و یوتیوب را مسدود می کند، اما میلیون ها ایرانی با استفاده از "وی پی ان" فیلترینگ را دور می زنند. در آخرین تحولات سایبری در ایران، استفاده از تلگرام در میان کاربران ایرانی اعم از منابع وابسته به، افراد، رسانه‌ها، اصولگرایان و اصلاح‌طلبان رونق فراوان گرفته است. برخی ناظران می‌گویند چون اصولگرایان و فراتر از آنها "دلواپسان" هم از این چت‌اپ استفاده می‌کنند احتمال فیلتر شدن آن کمتر است.