منتخبانی که اعتبارنامه‌هایشان رد شد

حق نشر عکس icana

هرچند که اختلاف‌نظر میان وزارت کشور و شورای نگهبان درباره مینو خالقی ادامه دارد اما اعتبارنامه منتخب مردم اصفهان از سوی وزارت کشور صادر نشده است. شورای نگهبان اعلام کرده که آرای خانم خالقی را بر اساس نظارت استصوابی ابطال کرده، اما حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران و مسئولان وزارت کشور می گویند که بعد از تأیید انتخابات نمی‌توان آرای منتخبین را باطل کرد و در این مرحله، اعتبارنامه‌ها باید در مجلس شورای اسلامی تأیید یا رد شود.

اما اعتبارنامه نمایندگی چیست و چگونه مورد بررسی قرار می‌گیرد؟ در ۹ دوره مجلس شورای اسلامی، اعتبارنامه چه کسانی و بر اساس چه روندی رد شده است؟

بر اساس آیین‌نامه داخلی مجلس، هر نامزد پیروز در انتخابات یک اعتبارنامه نمایندگی دارد که باید از سوی همه نمایندگان مورد پذیرش قرار گیرد. این اعتبارنامه مجموعه مدارکی است که در ارتباط با سوابق کاری و نحوه انتخاب هر نماینده در پرونده وی قرار گرفته است. چنین مجموعه ای، در اختیار همه نمایندگان مجلس قرار می‌گیرد و نمایندگان برای تأیید یا رد این اعتبارنامه، نسبت به مدارکی که مبنای رسیدگی شورای نگهبان بوده یا در شورای نگهبان مورد رسیدگی قرار نگرفته اتخاذ تصمیم می‌کنند.

آئین‌نامه داخلی مجلس توضیح داده است که بعد از شروع به کار مجلس، شعب ۱۵ گانه تشکیل و اعتبارنامه‌ها در این شعب مورد بررسی و نهایتاً مورد تأیید یا رد قرار می‌گیرند. چنانچه اعتبارنامه نماینده‌ای از طرف شعبه یا نماینده‌ای مورد اعتراض قرار بگیرد به کمیسیون تحقیق احاله می‌شود و اگر گزارش کمیسیون تحقیق هم مبنی بر رد اعتبارنامه باشد مخبر کمیسیون ادله رد اعتبارنامه را توضیح می‌دهد.

بر اساس آئین‌نامه داخلی مجلس در صورت رد اعتبارنامه یک منتخب توسط سایر نمایندگان، او رد صلاحیت شده و اعتبارنامه‌اش باطل می‌شود و مجلس از وزارت کشور می‌خواهد شرایط برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای فراهم شود تا از این طریق نماینده دیگری برای حوزه مورد نظر انتخاب شود.

منتخبان انتخابات پس از تأیید اعتبارنامه، نماینده مجلس ایران محسوب می‌شوند و نمایندگانی که هنوز اعتبارنامه آنان به تصویب نرسیده حق دادن رأی -به جز در مورد اعتبارنامه نمایندگان دیگر- و همچنین حق حضور در شعبه یا کمیسیون تحقیق را هنگام رسیدگی به اعتبارنامه خود را ندارند.

در ۹ دوره مجلس شورای اسلامی تاکنون اعتبارنامه‌های ۲۱ نماینده رد شده ولی تعداد کسانی که اعتبارنامه‌هایشان مورد اعتراض قرار گرفته بیش از این‌هاست و حسن آیت، صادق خلخالی، احمد آذری قمی، علی‌اکبر ناطق نوری، محمدرضا باهنر، غلامعلی حدادعادل، احمد توکلی و سلمان خدادای پر بحث‌ترین اعتبارنامه‌ها در دوره‌های مختلف مجلس شورای اسلامی را داشته‌اند.

حق نشر عکس
Image caption اعتبارنامه حسن آیت در مجلس اول مورد اعتراض قرار گرفت ولی این اعتراض به جایی نرسید

اولین دوره مجلس شورای اسلامی، رکورددار رد اعتبارنامه‌ها است، در این مجلس اعتبارنامه بیش از ۱۲ نماینده رد شده است. رحمان دادمان، خسرو قشقایی، حسن بهروزیه، احمد مدنی، ابوالقاسم حسین جانی، کریم سنجابی، خسرو ریگی، رامپور صدر نبوی، اسدالله جوانمردی، محمدجسیم سعادتی، علی مهیمی و جعفر توکلی، نماینده‌هایی بودند که در خرداد سال ۱۳۵۹، اعتبارنامه‌شان از سوی نمایندگان مجلس رد شد. در همین مجلس احمد سلامتیان به اعتبارنامه حسن آیت اعتراض داشت و او را متهم به اشتهار به فساد سیاسی و فساد اخلاقی کرده بود. اعتبارنامه آیت اما در نهایت از سوی نمایندگان تأیید می‌شود.

صادق خلخالی، احمد آذری قمی، هادی غفاری، علی اکبر حمیدزاده و سید مهدی طباطبایی، نماینده‌هایی هستند که در دومین دوره مجلس شورای اسلامی اعتبارنامه‌شان مورد اعتراض قرار گرفت. هرچند اعتبارنامه همه آن‌ها تأیید شد اما اعتبارنامه صادق خلخالی روندی شش ماهه را تا تأیید طی کرد. در این مجلس اما اعتبارنامه بیوک آقاشریف و جاوید رمضان‌پور، منتخبان مرند و بندرلنگه رد شد.

در سومین دوره مجلس شورای اسلامی اعتبارنامه محمدتقی صابری انصاری، نماینده بروجرد رد شد. در انتخابات میان‌دوره‌ای، هادی خاتمی از بروجرد به مجلس راه یافت که اعتبارنامه او نیز از سوی نمایندگان رد شد.

در این دوره مجلس، اعتبارنامه‌های فخرالدین حجازی، علی‌اکبر ناطق نوری، محمدرضا باهنر، حسن سبحانی نیا، علی کامیار و عبدالعلی‌زاده با اعتراض تعدادی از نمایندگان مواجه شده بود اما معترضان با انصراف خود راه را برای تأیید اعتبارنامه آن‌ها باز کردند، هرچند حسین سبحانی نیا و علی کامیار اما ناچار به دفاع از اعتبارنامه خود در مجلس شدند. سبحانی نیا متهم به استفاده از امکانات دولتی برای تبلیغات انتخاباتی و کامیار متهم به همکاری با گروه‌های غیرقانونی در ارومیه شده بودند. اعتبارنامه آن‌ها در نهایت از سوی نمایندگان تأیید شد.

سیدحبیب هاشمی، نماینده فسا در چهارمین دوره مجلس شورای اسلامی دیگر نماینده‌ای است که اعتبارنامه‌اش رد شده است. محمدرضا رحیمی، مخبر کمیسیون تحقیقی که پرونده او را بررسی کرده بود در مجلس اعلام کرد که "با توجه به تحقیق محلی و مستندات و مدارک از جمله اظهارنظر صریح وزارت اطلاعات و بعضی از مسئولین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و گزارش دادستانی انقلاب اسلامی، کمیسیون تحقیق به جهت التزام عملی به اسلام، صلاحیت آقای سید حبیب هاشمی از حوزه انتخابیه فسا را به اتفاق آرا رد کرد."

در این دوره از مجلس اعتبارنامه قاسم شعله سعدی هم مورد اعتراض قرار گرفته بود و او متهم شده بود که عناصر ضدانقلاب در ستاد انتخاباتی‌اش حضور داشته‌اند. اعتبارنامه شعله سعدی در این مجلس تأیید شد.

در پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی، حمید بهرامی احمدی، نماینده رفسنجان موفق به گذشتن از سد اعتبارنامه نشد. بر اساس گزارش‌هایی که رسانه‌ها منتشر کردند دعوا و زدوخورد بین هواداران او و رقیب انتخاباتی‌اش در حوزه رفسنجان در انتخابات همان دوره از دلایل رد اعتبارنامه او بود.

حق نشر عکس
Image caption بیش از صد نماینده مجلس ششم به اعتبارنامه غلامعلی حداد عادل اعتراض کردند ولی او در این مجلس باقی ماند

اعتبارنامه غلامعلی حداد عادل در مجلس ششم از جنجالی‌ترین، اعتبارنامه‌هایی بود که بعد از شش ماه تأیید شد. بیش از صد نماینده مجلس به اعتبارنامه او که با ابطال بیش از ۷۲۶ هزار رأی از سوی شورای نگهبان، به‌جای علیرضا رجایی به مجلس راه یافت اعتراض داشتند. بااین‌حال اعتبارنامه او تأیید شد. در این مجلس اعتبارنامه علی‌اکبر محتشمی‌پور هم مورد اعتراض قرار گرفته بود تأیید شد اما اعتبارنامه مطهر کاظمی، براتعلی محمدی فر و حسن مرادی، منتخبان حوزه‌های خلخال، سنقر و اراک از سوی نمایندگان رد شد.

در هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی هیچ اعتبارنامه‌ای رد نشد اما در هشتمین دوره مجلس اعتبارنامه‌های بیش از ۱۹ نماینده مورد اعتراض قرار گرفت.

بر اساس گزارشی که روزنامه اعتماد خرداد ۸۷ منتشر کرده بود در روز افتتاح مجلس، احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان به عنوان یکی از مدعوین در جمع خبرنگاران پارلمانی حاضر شده و اعلام کرده بود "برخی از کسانی که به مجلس هشتم راه یافته‌اند نمی‌بایستی انتخاب می‌شدند اما از دست ما در رفتند و اینک نوبت راه‌یافتگان است تا اعتبارنامه آنان مورد تأیید قرار نگیرد". آن روز بسیاری تصور کردند جنتی با سخنان خود در واقع پیام داده است تا جمعی دیگر از معدود اصلاح‌طلبانی که به زحمت و پس از گذشتن از موانع گوناگون رسمی و غیررسمی وارد مجلس شدند، از مجلس اخراج شوند و اعتبارنامه آنان مورد تصویب قرار نگیرد اما حدود ۲۰ نماینده شاخص اصولگرا اعتبارنامه‌های یکدیگر را زیر سؤال بردند.

غلامعلی حدادعادل، احمد توکلی، محمدرضا باهنر، مهدی کوچک‌زاده، شهاب‌الدین صدر، حمیدرضا کاتوزیان، علیرضا زاکانی، علی‌اصغر زارعی، حسن غفوری فرد، حسین نجابت، الیاس نادران، لاله افتخاری، حسین فدایی، سیدرضا اکرمی، پرویز سروری و رضا عبداللهی از جمله چهره‌های شاخصی بودند که اعتبارنامه‌هایشان مورد اعتراض قرار گرفت. در این مجلس اعتبارنامه رضا عبدالهی از حوزه ماه‌نشان از سوی یکی از نمایندگان مورد اعتراض قرار گرفته بود که او در مقابل اعتبارنامه ۱۸ نماینده را زیر سؤال برد. در نهایت با انصراف طرفین، اعتبارنامه‌ها تأیید شد.

حق نشر عکس
Image caption اعتبارنامه سلمان خدادادی، نماینده ملکان، بعد از دو ماه کشمکش در مجلس هشتم تصویب شد

اعتبارنامه سلمان خدادادی، نماینده ملکان که اواخر مجلس هفتم متهم به فساد اخلاقی و بازداشت شده بود هم بعد از دو ماه تأیید شد. بر اساس گزارش‌ها او در جلسه‌ای غیرعلنی به نمایندگان وعده داده بود چنانچه اتهامات وارده از سوی دادگاه تأیید شود، از نمایندگی مجلس استعفا دهد. اما نه نتیجه پرونده او تا آخر این مجلس اعلام شد و نه او توضیحی در این زمینه داد.

رویه نماینده ماه نشان در مجلس هشتم را این بار علی ایران‌پور از حوزه مبارکه و غلامرضا کاتب از حوزه گرمسار در مجلس نهم پیش گرفتند. اعتبارنامه ایران‌پور از سوی احمد توکلی و الیاس نادران مورد اعتراض قرار گرفته بود. او در واکنش به اعتبارنامه توکلی و نادران اعتراض کرد. ایران‌پور بر اساس اعلام الیاس نادران "محکوم به سرقت چک و نیز مرتکب غصب عناوین علمی شده و سابقه کیفری او به دلیل سوءاستفاده از عناوین علمی و سرقت مسلم" بود.

اعتبارنامه غلامرضا کاتب اما از سوی فاطمه آلیا با عنوان فساد اخلاقی مورد اعتراض بود و کاتب در مقابل به اعتبارنامه بیش از ۳۰ نماینده از جمله فاطمه آلیا اعتراض کرد اما در نهایت طرفین از اعتراض، انصراف دادن دو اعتبارنامه‌ها تأیید شد.

حق نشر عکس
Image caption اعتبانامه جواد کریمی قدوسی در مجلس نهم مورد اعتراض قرار گرفت ولی نهایتا به تصویب رسید

کریمی قدوسی نماینده مشهد و علاء الدین بروجردی نماینده بروجرد، دیگر نمایندگانی بودند که در این دوره، عتبارنامه‌های همدیگر را زیر سؤال بردند که در نهایت، با انصراف هر دومعترض، اعتبارنامه هایشان در کمیسیون تحقیق به تصویب رسید.

دهمین دوره مجلس شورای اسلامی خردادماه سال آتی کار خود را آغاز خواهد کرد و هنوز مشخص نیست اعتبارنامه چه تعداد از منتخبان مورد اعتراض قرار خواهد گرفت. اما پس از اظهارات نادر قاضی‌پور در جشن ستاد انتخاباتیش که حاوی توهین‌های جنسیتی و قومیتی بود در شبکه‌های مجازی کارزاری راه افتاد که از نمایندگان مجلس دهم می‌خواست به اعتبارنامه نادر قاضی‌پور رأی منفی بدهند.

زهرا نژادبهرام، دبیر شورای اطلاع‌رسانی معاونت امور زنان و خانواده هم خواستار رد اعتبارنامه نادر قاضی‌پور از سوی نمایندگان مجلس دهم شده است.