این ده نفر؛ چهره‌های پر سر و صدای مجلس نهم

حق نشر عکس Fars

چهارم خرداد ۱۳۹۵ عمر چهار ساله مجلس نهم پایان یافت. مجلسی اصول‌گرا که با دو دولت متضاد - دولت دهم با ریاست محمود احمدی‌نژاد و دولت یازدهم با ریاست حسن روحانی - کار کرد، برجام - یکی از مهم‌ترین سندهای بین‌المللی جمهوری‌اسلامی - را تصویب کرد و در عین حال شاهد وقوع اتفاق‌های مختلف در دوره چهار ساله خود بود. دوره‌ای که باعث شفافیت و گاهی تغییر برخی مرزبندی‌های سیاسی در ایران شد.

نگاهی مختصر انداخته‌‌ایم به کارنامه ده نماینده مجلس نهم که به دلایل مختلف از جمله آنانی بودند که در این چهار سال بیشتر مورد توجه قرار گرفتند.

علی مطهری

حق نشر عکس MEHR

علی مطهری را نمی‌توان به سادگی در میان طیف‌های سیاسی ایران جا داد: او از سویی بابت بدحجابی در خیابان‌ها به وزیر کشور تذکر می‌دهد و از سوی دیگر از معدود نمایندگان مجلس است که خواستار پایان حصر موسوی، کروبی و رهنورد شده است.

مطهری پس از انتخابات مجلس نهم، سپاه را متهم به دخالت در انتخابات کرد. او در آن انتخابات ابتدا ردصلاحیت شد، اما به رقابت‌های انتخاباتی بازگشت.

علاوه بر برخی نطق‌ها، مسایل دیگری نیز باعث توجه بیشتر به مطهری در مجلس نهم شد. از جمله کشف دستگاه استراق سمع و دوربین فیلم‌بردای در دفتر او حدود یک ماه پس از انتخابات ریاست‌جمهوری. مطهری بابت این مسئله وزیر اطلاعات را به مجلس احضار کرد. او همچنین در جریان یک جلسه سخنرانی در شیراز نیز مورد حمله معترضان قرار گرفت.

مطهری برای نخستین بار به نقل از رهبر ایران گفت که "نظام" در حق موسوی و کروبی "لطف" کرده و در زمان آیت‌الله خمینی برخورد شدیدتری با آن‌ها انجام می‌شد. وی همچنین گفته بود که آقای خامنه‌ای مخالف معرفی جعفر توفیقی به عنوان وزیر علوم بوده است.

او در انتخابات مجلس دهم در لیست حامی دولت قرار گرفت و به عنوان نفر دوم تهران انتخاب شد.

حمید رسایی

حق نشر عکس ISNA

فایل صوتی یک مشاجره لفظی کوتاه میان حمید رسایی با علی لاریجانی، احتمالا به تمامی بیان‌کننده خط‌مشی رسایی در مجلس نهم - و به خصوص دو سال اخیر - است؛ آن‌جا که رسایی در پاسخ به رئیس مجلس نهم - که از او پرسیده بود: "شما چرا این‌جوری می‌کنی؟" - چنین پاسخ داد: "می‌خوام مخالف صحبت کنم".

او در دو سال اخیر به عنوان "مخالف" حسن روحانی، برخی وزرای پیشنهادی، ابقای وزیر علوم، نحوه مدیریت علی لاریجانی بر مجلس، گفت‌وگوهای هسته‌ای، برجام و … سخن گفت، موضع‌گیری کرد، تذکر داد و در مجلس نطق داشت.

رسایی همچنین از اولین نماینده‌هایی بود که بخشی از اتهام‌های جیسون رضاییان را به شکل علنی مطرح و از برخی کارکنان نهاد ریاست‌جمهوری و نزدیکان روحانی به عنوان افرادی نام برد که با رضاییان همکاری داشتند.

یکی از نطق‌های او علیه اکبر و مهدی هاشمی‌رفسنجانی در مجلس، با صدور جوابیه و همچنین شکایت از رسایی همراه شد. این نماینده مجلس، خانواده رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام را "اختاپوس" و فرزند او، مهدی، را "شاه‌کلید کودتای ۸۸" توصیف کرده بود.

از جمله درگیری‌های مشهور رسایی، انتقادهای او به هیئت تخلفات نهاد ریاست‌جمهوری و کشمکش او با مسئولان این نهاد بود. او با اشاره به شکایت ثبت شده پیرامون این هیئت در کمیسیون اصل ۹۰ خبر از "غیرقانونی" بودن این نهاد و ابطال تمام آرای صادر شده از سوی آن داده بود.

مسئله‌ای که با تکذیب محمد اشرفی‌اصفهانی،‌ رئیس این هیئت مواجه شد. اشرفی‌اصفهانی گفته بود رسایی به دلیل محکومیت در یک پرونده، دیگر نمی‌تواند نماینده مجلس باشد.

شورای نگهبان صلاحیت حمید رسایی را در انتخابات اخیر تأیید نکرد و او از راه یافتن به دوره جدید مجلس باز ماند.

مهدی کوچک‌زاده

حق نشر عکس ILNA

به نظر می‌رسد آنان که کمتر سیاست را از نزدیک دنبال می‌کنند، تصویر خاصی از مهدی کوچک‌زاده دارند: در حاشیه جلسه غیرعلنی مجلس، آن‌جا که محمدجواد ظریف خطاب به او - که "از زبان" آیت‌الله خامنه‌ای وزیر امور خارجه را "خائن" توصیف کرده بود - گفته بود: "بیجا می‌کنی شما از زبان او حرف بزنی".

نام کوچک‌زاده ذیل بسیاری از تذکرهای نمایندگان نزدیک به جبهه پایداری به حسن روحانی وجود داشت. او همچنین چندی پیش از برگزاری جلسه استیضاح رضا فرجی‌دانا - وزیر علوم - متنی درباره مدرک دکترای حسن روحانی و استفاده او از این عنوان پخش کرد.

کوچک‌زاده با اشاره به این‌که روحانی از زمان حضور در مجلس اول از عنوان "دکتر" استفاده می‌کرده، از او پرسیده با "کدام مجوز شرعی و قانونی" این کار را انجام داده و از او خواسته بود توضیح دهد چگونه با وجود در اختیار داشتن چند پست، موفق به تحصیل هم شده.

کوچک‌زاده چند ماه پیش از مجلس استعفا هم داد. او تمایل داشت درباره "امحای ۱۷۰۰ تُن سیب‌زمینی" تذکر دهد، اما علی لاریجانی تذکر او را وارد ندانست. او در واکنش به رفتار و سخنان لاریجانی، از سمت خود کنار رفت، اما همچنان در مجلس ماند.

او به مجلس دهم راه نیافت.

علی‌رضا زاکانی

حق نشر عکس zakani

دوره چهار ساله مجلس نهم برای علی‌رضا زاکانی احتمالا دو رو داشت: صلاحیت او برای حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری رد شد، اما کمی بعد در مقام رئیس کمیسیون ویژه بررسی برجام، تبدیل به چهره موثری در عرصه سیاسی شد. کمیسیونی که آیت‌الله خامنه‌ای کار آن را "بررسی دقیق و مسئولانه" توصیف و از "رئیس" و اعضای آن به دلیل پوشش دادن "برخی از نقاط خلا" با ملاحظات خود، تشکر کرد و میزبان یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هم بود.

زاکانی در مجلس نهم در ردیف مخالفان دولت حسن روحانی قرار داشت. او در جلسه رای اعتماد علیه چند تن از وزرای پیشنهادی - از جمله محمدعلی نجفی، وزیر پیشنهادی آموزش و پرورش - صحبت کرد.

زاکانی همچنین از جمله منتقدان بیژن زنگنه، وزیر نفت، است و چندین بار علیه او، قراردادهای نفتی و قرارداد کرسنت سخن گفته و به همین دلیل به دادگاه احضار شده است.

او نیز از راه یافتن به مجلس دهم باز ماند.

علی لاریجانی

حق نشر عکس AP

رئیس مجلس هشتم که در دوره نهم نیز موفق به حفظ سمت خود شد. در همان سال اول ریاست بر مجلس نهم، سخن‌رانی لاریجانی به مناسبت پیروزی انقلاب در قم با اعتراض برخی حاضران و پرتاب اشیایی به سمت وی ناتمام ماند. اتفاقی که حدود یک هفته پس از درگیری لفظی او و محمود احمدی‌نژاد در مجلس رخ داد: جلسه استیضاح عبدالرضا شیخ‌الاسلامی، وزیر کار که درگیری‌های رخ داده در آن واکنش ایت‌الله خامنه‌ای را نیز برانگیخت.

در جریان گفت‌وگوهای هسته‌ای لاریجانی از جمله حامیان دولت بود؛ مسئله‌ای که باعث شد برخی طرح‌ها و گزارش‌ها در صحن علنی مطرح نشوند (طرح سه فوریتی توقف مذاکرات هسته‌ای)، برخی همراه با تغییرات مطرح شوند (گزارش کمیسیون امنیت ملی در مورد الزام دولت به حفظ دستاوردهای هسته‌ای) و برخی دیگر با شرایط خاص به تصویب برسند (از جمله تصویب برجام که پس از نقل جلسه لاریجانی با اصغر حجازی، از دفتر آیت‌الله خامنه‌ای، رای مثبت گرفت). اصول‌گرایان معتقدند نقش لاریجانی در تصویب برجام کمتر از روحانی و ظریف نبوده است.

علی لاریجانی در انتخابات مجلس دهم به عنوان نفر دوم حوزه انتخابیه قم انتخاب شد.

بیشتر بخوانید: حجازی و جلسه شب قبل از تصویب اجرای برجام

جواد کریمی‌قدوسی

حق نشر عکس Nasim

نام جواد کریمی‌قدوسی، نماینده نزدیک به جبهه پایداری، از جمله سرسخت‌ترین نمایندگان مخالف دولت در گفت‌وگوهای هسته‌ای بود. او از تهیه‌کنندگان اصلی طرح "الزام دولت به حفظ حقوق هسته‌ای ملت ایران" بود که به دلیل غلط املایی مشهور آن - "ام‌.پی‌.تی" به جای "ان.پی.تی" - در شبکه‌های اجتماعی مورد توجه قرار گرفت.

اتفاق ویژه پیرامون کریمی‌قدوسی اما نقل‌قول‌های او از آیت‌الله خامنه‌ای بود. نقل‌قول‌هایی که هیچ‌کدام از سوی دفتر رهبر جمهوری‌اسلامی تکذیب نشد. او از جمله مدعی شده بود که رهبر ایران در دیدار با سران سه قوه، توافق‌نامه ژنو را دارای "ابهامات" زیادی توصیف کرده و گفته است به عنوان یک فقیه سه بار این توافق‌نامه را خوانده و به این نتیجه رسیده که از آن "تثبیت حق غنی‌سازی" به دست نمی‌آید. او همچنین به نقل از رهبر ایران، محمد خاتمی را "یاغی و طغیانگر نسبت به انقلاب" توصیف کرد.

این نماینده مجلس همچنین در گفت‌و‌گویی به نقل بخشی از "اعتراف‌"ها و پرونده "جیسون رضاییان" پرداخت و مدعی شد که او "شبکه ارتباطی قوی" در نهادهای مختلف ایجاد کرده است.

او برای انتخابات مجلس دهم از حوزه انتخابیه مشهد نامزد شد و به عنوان نماینده پنجم این شهر بار دیگر به مجلس راه یافت.

محمدرضا باهنر

حق نشر عکس fars

یکی از دیرپاترین نمایندگان اصول‌گرا، آخرین تجربه خود - حداقل برای ۴ سال آینده - در مقام نماینده مجلس را تجربه کرد. در سال‌های اخیر همواره از محمدرضا باهنر به عنوان یکی از لابیست‌های قهار مجلس یاد می‌شد.

باهنر در سال‌های اخیر به نوعی نقش واسط میان اطرافیان لاریجانی و اصول‌گرایان تندرو را بازی کرد. بخشی از این نقش باهنر شاید به نسبت‌های خانوادگی او باز می‌گردد: برادر محمدجواد باهنر (نخست‌وزیر محمدعلی رجایی در ابتدای انقلاب) و دایی مجتبی هاشمی‌ثمره (دستیار ارشد احمدی‌نژاد).

به نظر می‌رسد باهنر مسیر جدیدی برای فعالیت‌‌های خود تعریف کرده است: او تمایل دارد این‌بار تصمیم‌ساز باشد و اصول‌گرایان را برای ورود به مجلس آینده، متحد و متشکل کند. شاید هم پس از حضور در هشت دوره مجلس، رویاهای بزرگتری در سر می‌پروراند.

باهنر برای انتخابات مجلس دهم خود را نامزد نکرد.

احمد توکلی

حق نشر عکس MEHR

توکلی زمانی خود را این‌گونه توصیف کرده بود: "از من معتدل‌تر" اصول‌گرایی وجود ندارد. ستاره بخت احمد توکلی در مجلس نهم خیلی زود خاموش شد. نخستین تغییر و تحول جدی مجلس نهم کنار رفتن او از مرکز پژوهش‌های مجلس" بود.

توکلی پس از روی کار آمدن دولت روحانی، خیلی زود جامه منتقد به تن کرد. گرچه خودش زمانی گفته بود که دولت روحانی را از دولت احمدی‌نژاد جدا می‌کند و انتظار داشته دولت یازدهم "کارهای بهتری" انجام دهد. او از جمله نمایندگان متنفذ مجلس بود که در زمان معرفی وزرا به مجلس، در نطقی از کلیت کابینه دفاع کرد.

توکلی با این حال به طور مشخص کمتر از گذشته در مجلس نهم نفوذ داشت. شاید بخشی از این مسئله باز می‌گشت به درگیری‌‌ با علی لاریجانی. او زمانی عملکرد حدادعادل در مجلس هفتم را موثرتر از ریاست لاریجانی در مجلس هشتم دانسته بود.

احمد توکلی مانند باقی نامزدهای اصولگرای حوزه انتخابیه تهران از راه یافتن به مجلس دهم باز ماند.

علاالدین بروجردی

حق نشر عکس EPA

علاالدین بروجردی در سه دوره گذشته مجلس رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی بوده. نماینده‌ای که در میانه دوره هشتم، اخباری درباره دست داشتن فرزندش در فساد اقتصادی سه هزار میلیاردی منتشر و خبر احضار او به دادگاه نیز شنیده شد. همان زمان زمزمه‌هایی درباره امکان ردصلاحیت او هم بالا گرفت.

بروجردی در بحث سیاست خارجی، هم‌سو با دولت روحانی موضع‌گیری کرد. او یکی از پنج عضو کمیسیون ویژه بررسی برجام بود که در نامه‌ای گزارش نهایی این کمیسیون را رد کردند. بروجردی معتقد بود که متن این گزارش "خارج از مجلس" نوشته شده و نویسندگان این گزارش "ضربه بدی" به کشور زدند.

بروجردی مجلس نهم تبدیل به یکی از اعضای فراکسیون رهروان ولایت شد و نام او از به عنوان یکی از اعضای هیئت موسس "تشکل رهروان" - که هرگز آغاز به کار نکرد - مطرح شد. با این حال او کمتر حاضر به موضع‌گیری علیه گروهی شد که "دلواپسان" نام گرفته بودند، گروهی که به عقیده وی "واقعا از روی دلسوزی نگران هستند".

بروجردی که از دوره ششم در مجلس بوده بار دیگر در مجلس دهم به عنوان نماینده بروجرد حضور خواهد داشت. با این تفاوت که او این بار در دور دوم موفق شد راهی مجلس شود.

محمدحسن ابوترابی‌فرد

حق نشر عکس TASNIM

نایب رئیس مجلس نهم و عضو هیئت حل اختلاف سران قوا. ابوترابی‌فرد از جمله چهره‌‌هایی در میان اصول‌گرایان است که عموما روی او اجماع وجود دارد. با این حال به نظر می‌رسد این اجماع - و حتی شاید "خوش‌بینی" نسبت به او - در جلسه‌های علنی مجلس بازتاب نیافته. کم نبوده‌اند جلسه‌هایی که با ریاست وی به جنجال کشیده شده‌ است.

دامنه اختلاف‌نظرها در زمان اداره کردن جلسات علنی توسط وی، گسترده بود: انتقاد از تلاش او برای پس گرفتن امضاها و عدم وصل طرح استیضاح برخی وزرای دولت روحانی تا حمایت از دولت در گفت‌وگوهای هسته‌ای و انتقاد از حمله به سفارت عربستان در تهران. از قصد آبستراکسیون برخی نمایندگان به دنبال عدم تصویب لایجه ایجاد مناطق آزاد تا نطق مطهری درباره موسوی و کروبی که منجر به درگیری در مجلس و در نهایت تعطیلی جلسه علنی شد.

ابوترابی‌فرد پس از دیدار حسن روحانی با دیوید کامرون - نخست‌وزیر بریتانیا - و در پاسخ به اعتراض‌های حمید رسایی، از او خواست که در مجلس "عربده‌کشی" نکند. در زمان حضور رحمانی‌فضلی - وزیر کشور - در مجلس برای توضیح پیرامون "پول‌های کثیف در انتخابات" خواستار آن شد که وزیر کشور صریح بگوید "چقدر پول کثیف در انتخابات خرج شده" و پس از توضیح‌های وزیر کشور، خواستار عذرخواهی او از نمایندگان شد.

او نیز نتوانست به مجلس دهم راه پیدا کند.