ندا، ۹ سالگی و پژمردگی؛ حالا نوبت مسئولان است

حق نشر عکس

در ماه اردیبهشت تقریبا همزمان با انتشار برنامه‌ها و مطالب مربوط به کودک‌آزاری در بی‌بی‌سی فارسی اتفاقی کم‌سابقه در یکی از روزنامه‌های محلی ایران افتاد؛ "مردم نو" روزنامه محلی زنجان، سیزدهم اردیبهشت، تیتر اول خود را به اطلاع رسانی درباره آزار جنسی ندا، یک دختربچه ۹ ساله در مدرسه‌ای در یکی از روستاهای زنجان اختصاص داد.

این اقدام کار خودش را کرد و توجه خیلی‌ها را جلب کرد، اگرچه به احضار سردبیر این روزنامه انجامید، اگرچه مدیرکل آموزش و پرورش استان زنجان بعد از این غائله هی تایید و تکذیب کرد و دست آخر گفت این صحبتها ادعای این بچه است و معلمان در استان از افراد فداکار و ایثارگر هستند و آموزش و پرورش بر کار آنها نظارت دارد.

داستان چیست؟

متهم پرونده آزار و اذیت جنسی ندا در تنها مدرسه روستای قره محمد از توابع خدابنده زنجان به قولی ۱۴ دانش‌آموز داشته. ۱۱ پسر و سه دختر. دایی ندا گفته است که این معلم یک ماه تمام به دخترها فیلم‌های ممنوعه نشان می‌داده. مقامات آموزش و پرورش این ادعا را رد می‌کنند.

دایی ندا گفته دو دختر بعد از اینکه این فیلم‌ها را دیده‌اند به طور جداگانه به دفتر معلم خوانده شده و مورد آزار و اذیت قرار گرفته اند. ادعایی که خانواده دختر دوم کمی بعد رد کردند، گفتند ماجرا اصلا جدی نبوده. برخی هم گفتند شاید از ترس تبعاتش بوده. معلم مظنون پدر دو فرزند است.

منابع خبری می‌گویند، بعد از این‌که ندا به سختی با مادرش در این مورد حرف زده و قسمش داده که به پدرش چیزی نگوید، مبادا پدر دعوایش کند و کتکش بزند، خانواده به‌جای سکوت، دادخواهی کردند؛ از دفتر روزنامه مردم نو تا پزشکی قانونی و محاکم قضایی. ایران وایر از قول یک منبع مطلع از پیشنهاد رشوه از سوی معلم به خانواده ندا هم می‌نویسد.

معلم خاطی کجاست؟

بر اساس گزارش‌ها، معلم خاطی، ابتدا بازداشت شده بعد با قرار وثیقه آزاد شده. او بعد دوباره با حکم دادگاهی در زنجان بازداشت شده و دوباره با وثیقه آزاد شده است. آزادی او به قید ضمانت و روبرو شدن خانواده ندا با او هم حکایت دیگری است. سایت‌های خبری نوشته‌اند که خانواده ندا می‌گویند معلم خاطی آنها را مسخره می‌کند.

Image caption روستای قره محمد زنجان، محل زندگی نداست

ایسنا می‌گوید که علی‌اصغر فانی، وزیر آموزش و پرورش دو هفته بعد از این حادثه اعلام کرده که معلم خاطی از خدمت تعلیق شده و «البته در ابتدا باید حکم از طریق مراجع قضایی صادر شود و ما به دنبال آن اقدام می‌کنیم.»

این در حالیست که در روزنامه محلی مردم نو از قول خانواده ندا نوشته شده که این معلم کلاه گیس سر می‌کند و در روستای بغلی تدریس می کند و به کارش ادامه می دهد.

قانون: تجاوز یا رابطه نامشروع

دادگاه کیفری شماره یک زنجان حکم داد که این اتفاق رابطه نامشروع بوده نه تجاوز. دادگاه شماره یک ظاهرا بر اساس قانون حکم داده؛ عمل دخول جنسی صورت نگرفته و نام آنچه اتفاق افتاده بر اساس قانون رابطه نامشروع است. رابطه نامشروع هم بر اساس ذهنیت رایج در جامعه لابد دو سویه است. بعد از این حکم تحلیل‌ها و تفسیرها در جامعه کوچک محل زندگی ندا و خانواده‌اش آزاردهنده‌تر می‌شود. مجازات رابطه نامشروع بر اساس ماده ۶۳۷ قانون مجازات اسلامی تا ۹۹ ضربه شلاق است. حالا بناست دادگاه کیفری شماره دو درباره این پرونده تصمیم‌گیری کند.

ياری‌دهنده؟

ندا این روزها حال خوشی ندارد. خبرگزاری‌ها نوشته‌اند که خانواده ندا تمکن مالی لازم را ندارند و دیگر نمی‌توانند او را برای مشاوره از روستا به زنجان ببرند و بیاورند. مشاور ندا گفته: ما می‌خواهیم کمک کنیم آنها به زنجان بیایند و او را در مدرسه‌ای خوب ثبت نام کنیم، اما کسی حمایت مالی نمی‌کند. ندا هم می گوید که اگر مدرسه‌اش را عوض نکنند، درس‌خواندن را کنار می‌گذارد. به نظر می‌رسد که با وجود تمام این سختی‌ها آنها در پی‌گیری دادخواهی‌شان مصرند و حاضر نشده‌اند از شکایت خود بگذرند.

چه باید کرد؟

این نخستین باری نیست که در ایران با وجود برخی محدودیت‌های خبررسانی، صحبت از آزار دانش‌آموزان به دست معلمان می‌شود. حدود دو سال پیش هم بیش از شش دانش‌آموز دبستانی در غرب تهران از سوی ناظم مدرسه شان مورد آزار و اذیت جنسی قرار گرفته بودند. سال گذشته سرپرست دادگاه‌های کیفری استان تهران، محسن افتخاری اعلام کرد که این فرد به ۱۰۰ ضربه شلاق، دو سال تبعید و دو سال محرومیت از فعالیت فرهنگی و آموزشی محکوم شده است.

کانون صنفی معلمان تهران هم در بیانیه‌ای که در واکنش به ماجرای ندا منتشر کرده آورده: "آزار جنسی کودکان در مدرسه پیش از این هم رخ داده، اما هرگز با آن ریشه‌ای برخود نشده است".

مرتضی تمجیدی مدیرکل آموزش و پرورش زنجان هم در پاسخ به این سئوال که "وقتی دانش‌آموز، نزد مدرسه و معلم امانت است و این طور مورد آسیب واقع می شود، چه کسی پاسخگوست؟" سکوت می‌کند.

ساز و کار برخورد با افرادی که در مدارس مرتکب تجاوز و آزار و اذیت جنسی می‌شوند برای والدین و حتی دانش آموزان، روشن نیست و احتمالا به همین دلیل است که مدیرکل آموزش و پرورش زنجان سکوت می‌کند و کانون صنفی معلمان هم از ضرورت برخورد "ریشه‌ای" می‌گوید.

ضریب نفوذ شبکه‌های اجتماعی

قصه دردناک و تلخ ندا به روزنامه‌ها و خبرگزاری‌ها محدود نماند. هشتگ HelpNeda، که هنوز هم در شبکه‌های مورد استفاده قرار می‌گیرد حدود ۱۰ روز پیش داغ شد. کاربران شبکه‌های اجتماعی علاوه بر اطلاع‌رسانی از دست‌اندرکاران می‌خواستند که به پرونده ندا و وضعیت او و خانواده‌اش رسیدگی کنند. یک کاربر توییتر از شهیندخت مولاوردی، معاون رییس‌‌‌‌‌جمهور در امور زنان و خانواده خواست که پرونده ندا و وضعیت خانواده او را پی‌‌‌گیری کند و به مردم گزارش بدهد. خانم مولاوردی همانجا گفت که این‌‌‌‌کار را انجام خواهد داد.

آسیب‌شناسی واقعه

آنچه از این اتفاق، پوشش خبری آن و پوششی که در شبکه‌های اجتماعی گرفت حاصل شد، سه چیز را برجسته کرد: اول اینکه با وجود وجدان‌های آگاه در ایران هنوز به روح و روان بچه‌ای که مورد آزار و اذیت جنسی واقع شده و خانواده‌ای که صدمه دیده توجهی که باید بشود، نمی‌شود. انگار هنوز خیلی‌ها این موارد خانمان‌برانداز را جدی نمی‌گیرند؛ شاید آگاهی کافی وجود ندارد.

دوم اینکه قانون هم به سبب ضعف‌ها و کمبودها و ابهاماتی که دارد نه تنها در این‌گونه موارد کمکی نمی کند که می‌تواند بازدارنده هم باشد. سوم هم اینکه این اتفاق بار دیگر قدرت و نقش رسانه و شبکه‌های اجتماعی را در پاسخگو کردن مسئولان و دست اندرکاران، یادآوری کرد، گرچه آنها که قلبشان از قصه ندا به درد آمد، هنوز چشم به دست و دهان مسئولان دوخته‌‌‌‌‌اند و منتظرند.