BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 14:12 گرينويچ - پنج شنبه 27 نوامبر 2003
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
آيت الله خلخالی؛ از انقلابی گری تا انزوا
آيت الله صادق خلخالی
آيت الله صادق خلخالی نخستين حاکم شرع و رييس دادگاه های انقلاب اسلامی بود
 

"من حاكم شرع بودم و پانصد و چند نفر از جانيان و سرسپردگان رژيم شاه را اعدام كردم ... اكنون در مقابل اين اعدامهائی كه كردم نه پشيمانم و نه گله مند و نه دچار عذاب وجدانم. تازه معتقدم كه كم كشتم! خيلی ها سزاوار اعدام بودند كه به چنگم نيفتادند..."

اين بخشی از آخرين اظهارات محمدصادق صادقی گيوی، يا آيت الله صادق خلخالی، نخستين حاکم شرع دادگاههاى انقلاب اسلامی ايران است که چهارشنبه شب پس از سال ها دوری از مناصب حکومتی، در اثر کهولت سن و بيماری قلبی و مغزی بدرود حيات گفت.

آيت الله خلخالی در سال 1305 در درگيوی از توابع شهرستان خلخال متولد شد.

آيت الله خلخالی اگرچه فعاليت های سياسی خود را از سال ها پيش از پيروزی انقلاب اسلامی آغاز کرده و چند بار تبعيد شده بود، اما فعاليت های او هرگز به سطحی نرسيد که از او چهره ای مطرح بسازد.

وی 14 سال شاگرد آيت الله خمينی در کلاس های دروس مذهبی بود.

آنچه نام آيت الله خلخالی را بر سر زبان ها انداخت، انتصاب وی به عنوان حاکم شرع دادگاه های انقلاب توسط آيت الله خمينی در دومين روز پس از پيروزی انقلاب بود. اين دادگاه ها که هنوز هم فعال هستند، به دستور مستقيم آيت الله خمينی تشکيل شدند و با سرعتی باورنکردنی به محاکمه و صدور احکام اعدام يا زندان های طولانی مدت برای آن گروه از دست اندرکاران حکومت پهلوی پرداختند که موفق نشده بودند تا پيش از سقوط کامل نظام پادشاهی از ايران خارج شوند.

آقای خلخالی در خاطرات خود که هم در قالب کتاب (در دوجلد) و هم به صورت مصاحبه و مقاله در روزنامه ها و نشريات گوناگون منتشر شده در مورد نحوه انتخابش به عنوان حاکم شرع می نويسد: "خدا شاهد است كه ما برای تصدی اين مقام كوچكترين تلاشی نكرديم و حتی تا زمانی كه به من ابلاغ شد از آن اطلاعی نداشتم. آقا (آيت الله خمينی، بنيانگذار جمهوری اسلامی) با شناختی كه از روحيه انقلابی من داشتند عصر روز 24 بهمن 75 مرا به دفترشان احضار كردند و فرمودند: اين حكم را به نام شما نوشته ام. حقير پس از ديدن حكم به حضورشان عرض كردم: آقا اين حكم سنگين است. فرمودند: برای شما سنگين نيست. گفتم مخالفين و وابستگان به طاغوتيان عليه من تبليغ می كنند. آقا فرمود: من پشتيبان شما هستم و بالاخره اين حكم را به كسی بدهم كه به او اطمينان داشته باشم."

بدين ترتيب آيت الله خلخالی، روحانی (در آن سال ها) ميان سالی که کمتر کسی تا آن هنگام نام او را شنيده بود، به ناگاه به يکی از مشهورترين چهره های انقلابی تبديل شد و در فاصله ای کوتاه و با تکنيک هايی که خود تا آخرين روزها با افتخار از آنها ياد می کرد (از جمله قطع کردن تلفن دادگاه ها برای از بين بردن امکان تماس هايی که ممکن بود از سوی افراد سرشناس جهت جلوگيری از اعدام سريع متهمان برقرار شود) صدها تن از صاحب منصبان حکومت پادشاهی را به جوخه های اعدام سپرد يا بر دار کرد.

آقای خلخالی روز 24 بهمن 1357 يعنی همان روزی که به عنوان حاکم شرع منصوب شد، نعمت الله نصيری، رييس ساواک، خسروداد، فرمانده هوانيروز، ناجی فرماندار نظامی اصفهان و رحيمی، فرماندار نظامی تهران و رييس شهربانی کل کشور در دوران حکومت پهلوی را اعدام کرد.

اقدام معروف ديگر در روز هجده فروردين سال ۵۸ رخ داد که آيت الله خلخالی با سيزده مامور فدائی خود وارد زندان قصر تهران شد و تلفن های آن را قطع کرد تا از اعمال نفوذ ها جلوگيری کند و به دنبال محاکمه ای کوتاه، اميرعباس هويدا نخست وزير مشهور حکومت محمدرضا پهلوی را اعدام کرد.

شيوه عمل آقای خلخالی اعتراض های زيادی را نه فقط از جانب مخالفان و منتقدان انقلاب اسلامی بلکه از سوی اعضای دولت موقت و برخی چهره های انقلابی نزديک به آيت الله خمينی برانگيخت.

آقای خلخالی که اين مخالفت ها را مانعی بر سر راه خود می ديد، به آيت الله خمينی شکوه کرده و به گفته خودش اينگونه از آيت الله خمينی پاسخ شنيد: "هركس در مقابل شما ايستاد همين طور يقه اش را می گيری و كنارش می اندازی. من با اتكاء به همين حمايت های جدی كار خودم را ادامه می دادم و به آنها می گفتم امام فهميده حكم را به چه كسی بدهد و من يك قدم از انجام وظيفه ام عقب نشينی نمی كنم."

آقای خلخالی فقط به محاکمه و اعدام بازماندگان حکومت پهلوی نپرداخت و برخورد با گروه های مخالف جمهوری اسلامی مانند گروه های چپ در کردستان و برخی ديگر از نقاط ايران که از آنها به عنوان کمونيست ها و جدايی طلبان ياد می کرد نيز پرداخت و جماعتی از آنها را نيز محاکمه و اعدام يا زندانی کرد.

آيت الله خلخالی چند سال بعد (حدود سال 1360) سرپرست کميته مبارزه با مواد مخدر شد و موجی از اعدام کسانی که در قاچاق و توزيع مواد مخدر دست داشتند به راه افتاد.

آقای خلخالی نماينده مردم قم در سه دوره نخست مجلس شورای اسلامی و نماينده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری نيز بود و از روحانيون تندرو از گرايش چپ جمهوری اسلامی محسوب می شد. اين ها آخرين مسئوليت های حکومتی آيت الله خلخالی بودند.

با مرگ آيت الله خمينی در سال 1368 آيت الله خلخالی نيز رفته رفته آخرين ارتباط های خود با نهادهای قدرتمند در حاکميت را از دست داد.

وی پس از کناره گيری از پست های حکومتی و راه نيافتن به مجلس، به تدريس دروس مذهبی در حوزه های علوم دينی شهر قم مشغول شد و سال های آخر عمر خود را با بيماری قلبی و پارکينسون سپری کرد.

آقای خلخالی در سال های اخير به انتشار خاطرات خود از زمان ورودش به فعاليت های سياسی تا زمانی که پست های حکومتی را در اختيار داشت پرداخت و در اين مجموعه که در دو جلد منتشر شده، با جزئيات کامل فعاليت های خود را شرح داد.

اين خاطرات انتقادهای زيادی را برانگيخت و برخی او را متهم به تغيير وقايع کردند که او در چاپ های بعدی کتابش به اين انتقادها پاسخ گفت.

وی در خاطرات خود، از اينکه نتوانسته بسياری از کسانی را که قصد اعدام آنها را داشته به جوخه اعدام بسپارد، ابراز ناخرسندی کرده است.

آقای خلخالی اگرچه از نظر سياسی به طيفی از روحانيون تعلق داشت که در سال های اخير به عنوان اصلاح طلب شناخته می شوند اما شايد به خاطر سوابق جنجالی که داشت هرگز از سوی هم جناحی های خود مطرح نشد و روی کار آمدن اصلاح طلبان نيز به انزوای سياسی او پايان نبخشيد.

وی چند ساعت پيش از مرگ نيز تحت عمل جراحی قرار داشت اما اين درمان ها موثر واقع نشد.

 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران