http://www.bbcpersian.com

تأسيس بخش زبان و ادبيات ترکی برای نخستين بار در دانشگاه تبريز

خبرگزاری دانشجويان ايران به نقل از محمدرضا پورمحمدی رئيس دانشگاه تبريز از تأسيس رشته زبان و ادبيات ترکی آذربايجانی در اين دانشگاه خبر داده و اعلام کرده که قرار است از سال تحصيلی آينده برای تحصيل در اين رشته پذيرفته شود.

اين نخستين بار است که در ايران برای تدريس زبان و ادبيات ترکی آذربايجانی به شيوه ای آکادميک تصميم گرفته می شود.

زبان ترکی آذربايجانی همچنين پس از زبان ارمنی، دومين زبان قومی در ايران است که در دانشگاه تدريس می شود.

اما رشته زبان و ادبيات ترکی آذربايجانی در حالی در دانشگاه تبريز تأسيس می شود که در اين دانشگاه تعداد کافی تحصيلکرده ادبيات ترکی که قادر به تدريس آن در سطح دانشگاه باشند وجود ندارد.

به گفته مسئولان دانشگاه تبريز، هيأت علمی لازم برای تدريس زبان و ادبيات ترکی از ميان آن دسته از استادان موجود ادبيات فارسی اين دانشگاه انتخاب می شود که با ادبيات ترکی هم آشنايی دارند.

بدين ترتيب، استادان اين رشته لزوماً متخصص ادبيات ترکی نخواهند بود.

همچنين رئيس دانشگاه تبريز در گفت و گو با خبرگزاری دانشجويان ايران گفته است که کتب درسی تدوين شده ای برای اين رشته در ايران وجود ندارد.

ترک زبانان بزرگترين اقليت غيرفارسی زبان را در ايران تشکيل می دهند و بسياری از بزرگان ادب ترکی از ايران برخواسته اند.

رئيس دانشگاه تبريز در پاسخ به اينکه چرا با چنين زمينه و پيشينه ای تاکنون زبان و ادبيات ترکی در سطح دانشگاهی در ايران سابقه نداشته، عواملی همچون نبود سازوکار مناسب برای اشتغال فارغ التحصيلان رشته زبان ترکی را مطرح کرده است اما پاره ای از آگاهان دلائل ديگری برای اين موضوع مطرح می کنند.

بابک اميرخسروی پژوهشگر تاريخ معاصر ايران که خود آذربايجانی و از پژوهشگران در زمينه آذربايجان است مصلحت انديشيهای سياسی را عامل اصلی عدم تدريس زبان ترکی در ايران می داند و می گويد از زمانی که روسها پس از اشغال منطقه آران در قفقاز نام آن را به آذربايجان تغيير، روشنفکران آذربايجانی همواره نسبت به هر عاملی که به تهديد تماميت ارضی ايران بينجامد حساس بوده اند.

به گفته وی، هنگامی که ميرزا حسن رشديه، نخستين مدارس به سبک نوين را در زمان قاجار در ايران تأسيس کرد قصد داشت که دانش آموزان در آذربايجان هم به زبان ترکی درس بخوانند و هم به زبان فارسی، اما رشد جنبشهای پان ترکيستی در قفقاز با حمايت ترکيه عثمانی باعث شد تا روشنفکران آذربايجانی به خاطر دغدغه حفظ تماميت ارضی ايران تحصيل به زبان واحد فارسی را تقويت کنند.

اين سياست را دولتهای حاکم بر ايران نيز همواره دنبال کرده اند.

گرايشهای قومی گرايانه در آذربايجان ايران بويژه در سالهای اخير و پس از استقلال جمهوری آذربايجان از شوروی رشد چشمگيری داشته و تدريس زبان ترکی يکی از خواسته های اصلی فعالان قومی گرا در آذربايجان ايران بوده است.

اين موضوع اين احتمال را مطرح کرده است که تأسيس رشته زبان و ادبيات ترکی آذربايجانی در دانشگاه تبريز نوعی عقب نشينی حکومت ايران در برابر خواسته های قومی گرايانه باشد.

اما احمد امينيان، از پژوهشگران دانشگاه آزاد بروکسل در بلژيک که مطالعاتی در زمينه زبانهای قومی در ايران دارد موضوع تدريس يک زبان و ادبيات مربوط به آن در دانشگاه را کاملاً با مسائل قومی بی ارتباط می داند و تأسيس رشته زبان و ادبيات ترکی در دانشگاه تبريز را حرکتی صرفاً علمی و بی ارتباط با خواسته های قومی ارزيابی می کند.

به عقيده آقای امينيان، منطق تأسيس چنين رشته دانشگاهی در دانشگاه تبريز تنها با اهداف پژوهشی قابل تطبيق است.

ترک زبانان تنها قوميت در ايران نيستند که به تحصيل زبان و ادبيات خود در سطح دانشگاهی علاقمندند و تأسيس رشته زبان و ادبيات ترکی در کشوری همچون ايران که زبانها و قوميتهای فراوانی در خود جای داده است بی ترديد راه را برای پاسخ دادن به خواسته های ديگر اقوام ايرانی برای تأسيس رشته های دانشگاهی به زبان خود باز خواهد کرد.