BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 16:25 گرينويچ - سه شنبه 06 ژوئيه 2004
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
توقيف پنج ساله روزنامه سلام تمام شد
 

 
 
روزنامه ها در ايران، نقش مهمی در تحولات سياسی سال های اخير ايفا کردند
روزنامه ها در ايران، نقش مهمی در تحولات سياسی سال های اخير ايفا کردند
سه شنبه چهارده تير، با گذشت پنج سال از توقيف روزنامه سلام، منعی که دادگاه ويژه روحانيت مقرر داشت به پايان می رسد و 'سلام' می تواند دوباره منتشر شود. اما آيا مديرانش به انتشار دوباره آن تن خواهند داد. اين سئوالی است که پاسخ دادن به آن، تنها پس از مرور تاريخچه سلام امکان پذير خواهد بود.

داستان انتشار روزنامه سلام از زمانی آغاز شد که آشکار گشت بعد از درگذشت آيت الله خمينی، محافظه کاران قصد دارند که روحانيون عضو مجمع روحانيون مبارز (تشکل روحانيون دارای گرايش چپ مذهبی) را از دور انتخابات دومين مجلس خبرگان رهبری دور نگاه دارند.

در اعتراض به چنين کاری، سه تن از سرشناس ترين روحانيون اين جناح، يعنی موسوی خوئينی ها (از رهبران دانشجويان در جريان اشغال سفارت سابق آمريکا در تهران که از سوی آيت الله خمينی به شغل های مهم و کليدی گمارده شده بود)، توسلی رييس دفتر آيت الله خمينی و عبائی خراسانی امام جمع مشهد تصميم به انصراف از شرکت در انتخابات گرفتند تا با اولين محدوديت های سياسی پس از مرگ بنيانگذار جمهوری اسلامی مخالفت کرده باشند.

روزنامه های معدود آن زمان از چاپ اعلاميه انصراف اين سه تن ممنع شدند و مدتی بعد اعلام شد که مجمع روحانيون مبارز، خود روزنامه ای منتشر خواهد کرد. بدين ترتيب سلام متولد شد. روزنامه ای که در تمامی سال های اول رهبری آيت الله خامنه ای و رياست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی تنها صدائی بود که مخالفت اندکی را با روند اداره کشور منعکس می کرد.

به اين ترتيب "سلام" به مديريت موسوی خوئينی ها که عضو مجمع تشخيص مصلحت مانده بود و با سردبيری عباس عبدی، مشهورترين چهره از دانشجويان معروف به پيرو خط امام و دبيری کسانی مانند محسن آرمين، محسن ميردامادی و مقالاتی از سعيد حجاريان، مصطفی تاج زاده و علی مزروعی تنها صدای متفاوت با رسانه های حاکميت بود که با احتياط فراوان و آهسته طنين انداز بود.

ديگر اعضای جناج مشهور به چپ، که از شغل های کليدی خود در وزارت اطلاعات و بخش های مهم دولت رانده شده بودند علاوه بر عضويت در هيات تحريريه روزنامه سلام، در مرکز مطالعات استراتژيک گرد آمدند که رياست آن هم با موسوی خوئينی ها بود و عطاالله مهاجرانی سردبيری نشريه تئوريک وابسته به آن را به عهده داشت.

به نوشته يکی از دست اندرکاران روزنامه سلام، اين روزنامه "در تمام دوران انتشار خود، در سال‌هايی كه مطبوعات، گسترش كمی و كيفی نيافته بودند، هم تريبون يك جناح بزرگ سياسی و با پايگاه اجتماعی گسترده بود و هم شمعی بود كه به ‌زعم خود شعارهای اصيل انقلاب را در قالب‌های دفاع از رأی مردم و آزادی و قرائت دموكراتيك از قانون اساسی پيگيری می ‌نمود."

بازگشت دوباره به سمت قدرت

با نزديک شدن به پايان دوران رياست جمهوری هاشمی رفسنجانی و در زمان برگزاری انتخابات مجلس پنجم، ترکيب هواداران مجمع روحانيون مبارز، به ويژه سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی که از پست های کليدی حکومتی محروم مانده بودند، توسط گروهی موسوم به کارگزاران سازندگی که بعدها حزبی با همين نام را تشکيل دادند، به فعاليت دعوت شدند اما چهره های اصلی آنها مانند بهزاد نبوی و سعيد حجاريان نتوانستند به مجلس راه يابند و از فهرست آنان تنها عبدالله نوری و مصطفی معين به مجلس راه يافتند.

در آن دوران، سلام، مهمترين روزنامه ای بود که از گرايش های چپ داخل جمهوری اسلامی حمايت می کرد.

به اين ترتيب با نزديک شدن به انتخابات رياست جمهوری دوم خرداد 1376، سلام تنها نشريه ای بود که به طور مستقيم از نامزد مجمع روحانيون مبارز يعنی محمد خاتمی هواداری کرد، گرچه همشهری پرتيراژترين روزنامه کشور هم با بودن غلامحسين کرباسچی شهردار تهران در راس آن، به آرامی همين راه را می رفت.

با انتخاب باورنکردنی محمد خاتمی و روی کار آمدن اصلاح طلبانی که ترکيبی از جناح چپ سابق و کارگزاران سازندگی بودند، اهميت روزنامه سلام به عنوان نشريه ای که در هشت سال مشهور به دوران سازندگی، همچون حزبی، يک گروه طرد شده سياسی را زير بال داشت بيش از پيش آشکار گشت. تا زمانی که روزنامه های هوادار اصلاحات مانند جامعه، صبح امروز و خرداد وارد صحنه مطبوعات شدند، آن نقش منحصر به سلام بود.

اما ستونی که به ظاهر چنان محکم به نظر می رسيد که توانست يک جناح را از طرد کامل از صحنه سياسی نجات دهد و به دولت برساند، روز سيزدهم تير سال ۱۳۷۸ پس از چاپ يک خبر از جانب دادستان تهران توقيف گرديد و اين سرآغاز توقيف هائی بود که بعدها به صد نشريه سرايت کرد.

خبری که سلام همزمان با مطرح شدن قانون جديد مطبوعات در مجلس، منتشر کرد متن نامه سعيد امامی، متهم اول قتل های زنجيره ای بود که مفاد همان قانون را توصيه کرده بود. اين خبر معنائی داشت که محافظه کاران مجلس را در آن روز صبح از رای خود پشيمان کرد تا وقتی که خبر صدور دستور توقيف سلام به آنان رسيد.

موسوی خوئينی ها، مدير سلام که به دادگاه ويژه روحانيت فراخوانده شد، روشی جدای از عبدالله نوری مدير روزنامه خرداد انتخاب کرد و در نتيجه از زندان معاف گرديد و جايگاه خود را هم در مجمع تشخيص مصلحت حفظ کرد گرچه چندی بعد داوطلبانه آن را واگذاشت، اما سلام به پنج سال ممنوعيت از انتشار محکوم شد. پنج سالی که روز سه شنبه (6 ژوئيه) به پايان رسيد. آن هم در زمانی که سعيد حجاريان مدير روزنامه توقيف شده صبح امروز، هنوز پس از چند سال به طور کامل از عواقب ترور ناموفق خود رهايی نيافته، عبدالله نوری کرسی وزارت کشور و معاونت رييس جمهور را از دست داده و پس از سه گذراندن سه سال زندان گوشه گيری پيشه کرده و عباس عبدی سردبير سلام دومين سال زندان خود را به اتهام جاسوسی و انتقال اطلاعات به بيگانگان طی می کند.

چند تن از اعضای هيات تحريريه سلام، در دولت خاتمی جا گرفتند و چند تنی نيزبه نمايندگی مجلس و رياست کميسيون های حساس آن رسيدند، ولی پنج ماه پيش با رد صلاحيتشان از سوی شورای نگهبان، از شرکت در انتخابات مجلس هفتم باز ماندند و بار ديگر به حاشيه سياست رانده شدند.

پيامدهای بزرگ تعطيلی سلام

صبح روز چهاردهم تير با صدور دستوری از جانب دادستانی تهران سلام توقيف شد اما پی آمدهای سختی به همراه آورد.

دانشجويانی که در اولين شب پس از توقيف سلام برای اعتراض به اين اقدام در محوطه کوی دانشگاه تهران گرد آمده بودند ساعتی بعد از متفرق شدن، با حمله خشونت آميز گروه فشار و دسته ای از نيروی انتظامی مواجه شدند که به فاجعه کوی دانشگاه انجاميد و کشته ای هم به جا گذاشت.

از روز هيجده تير با انتشار خبر ماجرای کوی دانشگاه توسط روزنامه های اصلاح طلبی که در اطلاع رسانی جانشين سلام شده بودند، نا آرامی های دانشجويی به وقوع پيوست و هيچ عاملی نمی توانست دانشجويان را متوقف کند و پنج روز پس از آن شهر تهران و تبريز به دنبال آن، درگيرنا آرامی هائی شدند که از هيجده سال قبل در ايران سابقه نداشت و برخی رسانه های خارجی به آن انقلاب ديگر لقب داده بودند.

به اين ترتيب روز هيجده تير به عنوان نماد اعتراض های دانشجوئی در جمهوری اسلامی ثبت شد و روز بيست و سه تير که افراد موسوم به لباس شخصی ها و نيروهای بسيجی به نا آرامی های خيابانی پايان دادند، از سوی محافظه کاران به عنوان روز نمايش قدرت حزب الله متجلی گشت.

پنج سال پس از توقيف سلام، نه تنها اکثر روزنامه هائی که اعتراض های تيرماه ۷۸ را منعکس کردند وجود ندارند، بلکه به وجود آورندگان ماجرای کوی دانشگاه سرافرزانه در صحنه های مشابه فعالند، اما گروهی از دانشجويان پنجمين سال زندان خود را تجربه می کنند و نشانه ها حاکی است که به خاطر ممانعت مراجع قانونی از صدور هر گونه مجوز، از برگزار کردن مراسمی به ياد هيجده تير ماه هم محروم مانده اند.

در اين فاصله، اصلاح طلبان که چندی پس از بسته شدن سلام توانستند اکثر کرسی های مجلس ششم را فتح کنند، اينک با رد وسيع صلاحيت هايشان توسط شورای نگهبان از قوه قانونگذاری دور مانده اند و در عمل چيز زيادی از "جنبش اصلاحات" باقی نمانده است. جنبشی که به عقيده ناظران، روزنامه سلام در ايجاد و تداوم آن نقش داشت.

با اين تاريخچه است که بخشی از اصلاح طلبان، سلام را فراتر از يک نشريه می بنيند و اين روزها همزمان با پايان محکوميت پنج ساله آن، زمزمه انتشار دوباره سلام را سرداده اند.

يکی از اعضای تحريريه سلام، روز سه شنبه در روزنامه ای ديگر نوشت "بعد از پنج سال تمام اينک "سلام" دوباره می‌تواند بازگردد و برای بازگشت مشکل قانونی ندارد، اما آيا محمد موسوی خوئينی‌ها می‌خواهد دوباره "سلام" دهد؟"

اين سئوالی است که پاسخ مثبت به آن، لوازم و پی آمدهائی دارد، چنان که در همان آغاز هم انتشار سلام لوازم و پی آمدهائی داشت. آيا کسانی هستند که باز آن لوازم و پی آمدها را بخواهند.

امروز پنجمين سالگرد اين توقيف و روزی است که محکوميت سلام پايان يافته است. مهم‌ترين سؤال در اين روز و خصوصاً با يادآوری شرايط سياسی امروز می‌تواند اين باشد که آيا "سلام" دوباره منتشر خواهد شد؟

 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران