BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 02:37 گرينويچ - شنبه 09 ژوئيه 2005
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
زندگی خصوصی و عرصه عمومی، سوی ناگفته تاريخ ايرانی
 

 
 
نشست آخر کنفرانس گفتگو با مهناز افخمی بود

کنفرانس زندگی خصوصی و عرصه عمومی در ايران معاصر اولين کنفرانس از نوع خود است: محلی برای عرضه مطالعات و بحث و نقد و نظر در باره تاريخ شخصيت و فرديت ايرانی و خانواده و ارتباطات فردی او. يا در واقع به جای توجه به تاريخ رايج که تاريخ سياسی است نگريستن به تاريخ فرد و زندگی روزمره.

کنفرانس به همت بنياد ميراث ايران، موسسه خاورشناسی دانشگاه آکسفورد، انستيتو ميراث فرهنگی روشن و بنياد فرهنگ فارسی و با همکاری کالج های سن آنتونی و وادهام آکسفورد تشکيل شده است و مدير علمی آن محمد توکلی طرقی است که استاد تاريخ و تمدن خاورميانه در دانشگاه تورنتو است.

اين کنفرانس مصداقی از گفته يان ريشار از سخنرانان روز اول کنفرانس است که گفت دانشوران ايرانی هر چه می گذرد نقش بيشتری در مطالعات ايرانی پيدا می کنند. جمع زيادی از برجسته ترين نخبگان علمی ايرانی به همراه گروهی از دانشوران غربی برای اين کنفرانس در کالج سن آنتونی آکسفورد گرد هم آمده اند.

يان ريشار که خود از ايرانشناسان بنام فرانسوی است به خاطرات چاپ نشده يک زوج فرانسوی در اوايل قرن بيستم از زندگی در ايران پرداخت و نشان داد که چگونه آنها برای درک بقاعده جامعه ايرانی با محدوديت ها و حجاب های متعدد اجتماعی روبرو بوده اند. از حجاب زبان گرفته که بدون مترجم نمی توانستند با مردم رابطه برقرارکنند، تا حجاب زنان که باعث می شد مهمانی های آنها هميشه با مردان ايرانی باشد. زيرا مردان ايرانی بدون زنان خود در نشست ها و ديدارها حاضر می شدند. زنان تقريبا هميشه در خانه و در اندرونی می ماندند.

دومينيک بروکشا از نسل جديد ايرانشناسان در آکسفورد

اين محدوديت ها سبب می شود که از خاطرات فرنگی ها در باره ايرانيان نتوان اطلاعات چندانی در باره زندگی خصوصی مردم به دست آورد و آنچه هست بيشتر پنداشت های کليشه شده ای در باره مردان ايرانی است.

دومينيک پرويز بروکشا استاد ايرانی تبار زبان فارسی در کالج سن آنتونی به درون اندرونی رفته بود و با تکيه بر منابع تاريخی دوره قاجار جنبه های کمتر بحث شده ای از زندگی دختران فتحعلی شاه را در حرمخانه شاهی تحقيق کرده بود. او که از نسل جديد و جوان ايرانشناسان است نشان داد که چگونه زندگی شماری از دختران اين پادشاه عميقا با آموزش و ادب و سياست آميخته بوده است و چيزی در اين زمينه از مردان عصر کم نمی آورده اند.

اين دختران می توانسته اند در کنار برادران خود به آموزش خانگی بپردازند و بعضی از ايشان شاعر بوده اند و گاه سه زبان ترکی و عربی و فارسی را می دانسته و با ادبيات آن آشنا بوده اند. شماری از آنها مانند ام سلمه در خوشنويسی چنان چيره دست بودند که به خوشنويسی قرآن پرداخته اند. شماری نيز مانند ضياء السلطنه منشی اندرون و کاتب و محرم شاه بوده اند. بعضی صوفی می شدند و بعضی ديگر به کار موسيقی می پرداختند. شماری از آنان چندان قرب سياسی داشتند که در محضر پادشاه بعدی محمدشاه اجازه حضور داشتند. و تنی چند از آنها به نيابت از پسران خود در ولايات حکمرانی کرده اند. دست کم از 14 دختر از 48 دختر شاه خبر داريم که به زيارت حج که سفر فوق العاده دشواری در آن زمان بود رفته اند.

در ساعتی از نشست بعدازظهر که به زندگی شماری از بازرگانان فرهيخته ايرانی اختصاص داشت سه تن از پژوهشگران که خود از نوادگان بازرگانان ايران عهد قاجاری اند به خاطره نويسی های آنان پرداختند. علی قيصری از دانشگاه سن ديه گو در باره حاج محمدتقی جورابچی سخن گفت و شيرين مهدوی از دانشگاه يوتا در باره حاج امين الضرب و حبيب لاجوردی از دانشگاه هاروارد در باره حاج سيد محمود لاجوردی. در همه اين خاطرات نوشته ها نکته مشترک آن است که دنيای درون خانه يا روابط آنها با اندرونی در حجاب ابهام است و جز جملاتی اينجا و آنجا چيزی از آن گفته نمی شود. در واقع برای مرد ايرانی گفتن از حرمخانه و اندرونی در حکم گفتگو با نامحرم است در باره محارم خود. هر چند که مخاطب شماری از اين خاطرات چنانکه علی قيصری در باره حاج تقی جورابچی گفت اصولا اعضای خانواده بوده اند.

به اين ترتيب ديوار خانه گويی مرز عرصه خصوصی و عرصه عمومی است. دومينيک بروکشا وقتی از او در باره معنای زندگی خصوصی ايرانی می پرسم چنين نظری دارد. علی قيصری معتقد است زندگی خصوصی به حيطه ساختن "خود" يا "من" فرد باز می گردد. اما حورا ياوری استاد دانشگاه کلمبيا می گويد مساله اساسی در تاريخ زندگی فرد نگاه شخصی او به خود و بيان "خود" در عرصه عمومی است. تاريخ فردی نوعی گفتگوی درونی است. نشان دادن "خود" است. به اين معنا بايد گفت آثاری که در باره تاريخ فرد باشند در متون ايرانی قرن نوزدهم چندان زياد نيستنند. در عين حال کنکاش تئوريک در اين موضوع خود از مباحثی است که هنوز بسيار نوپاست. هر چند که آميختگی ايرانيان به مدرنيسم عملا چارچوب های سنتی در گفتگو از خود را نيز دچار تحول بسيار کرده است.

کامران صفامنش يکی از محققانی که از تهران در کنفرانس شرکت کرده است

يکی از عوامل مهم در مدرنيسم ايرانی تجددطلبی در معماری شهری و اصولا توسعه شهرنشينی است. کامران صفا منش آرشيتکت و از طراحان توسعه شهری ايران که از معدود محققان داخل ايران است که در کنفرانس حضور دارند موضوع سخن خود را به پديد آمدن خيابان در زندگی شهری ايران اختصاص داده بود. زيرا از يک نگاه تحول شهر به معنای تبديل کوچه ها به خيابان است. امری که تفاوت مهمی در عرصه عمومی ايجاد می کند. در واقع همانطور که مينا معرفت در سخنرانی عالی خود همراه با تصاوير بسيار نشان داد در نقشه های قديم تهران اصولا نامی از خيابان برده نمی شود و هر چه هست کوچه است.

تحول خيابان ماشين را هم جايگزين چهارپا کرد و گرچه تا مدتهای زياد ماشين و چهارپا در کنار هم در عرصه عمومی حضور داشتند اما نهايتا ماشين به يکه تاز خيابان تبديل شد. اما ماشين در اينجا هم نماند و از اين هم فراتر رفت چنانکه به قول کامران صفا منش آن را بايد بخشی گسترش يافته از بدن صاحب ماشين حساب کرد. به همين دليل است که افراد می خواهند ماشين شان هر چه نزديک تر به آنها باشد. ماشين وارد خانه می شود. حتی آنها که ماشين ندارند در بزرگ ورود ماشين يا گاراژ را در معماری خانه خود در نظر می گيرند. امروزه حتی در تفريحگاههای تهران صاحبان تفرجگاه آن را طوری طراحی می کنند که افراد بتوانند ماشين خود را درست در نزديکی محلی که غذا می خورند پارک کنند.

به همين ترتيب فضای درونی خانه ايرانی تحول پيدا کرده است. خانه سنتی يک فضای واحد داشت که مثل صحنه تئاتر تغيير نقش می داد. زمانی غذاخوری می شد و زمانی در آن از مهمان پذيرايی می شد و سپس به محل خواب تبديل می شد. اما خانه ايرانی امروزه بخش بندی هايی نزديک به خانه های اروپايی دارد. درعين حال، امروز به گفته کامران صفامنش در معماری ايرانی دو گرايش همدوش هم پيش می روند. يکی که به سوی ساختمان سازی و فضاسازی های بسيار مدرن غریی گرايش دارد و يکی ديگر که دست کم در عرصه عمومی به احيای سنتها و ادامه معماری سنتی و فضاهای آن می پردازد و مثلا در ايجاد چايخانه ها و سفره خانه ها ديده می شود.

مينا معرفت نيز تحول هويت ايرانی را در تحول معماری و شهرسازی تهران دنبال کرد. او که خود آرشيتکت است نتايج تحقيقات چندساله خود را که با حمايت کتابخانه کنگره انجام داده با ارائه اسلايدهای فراوان عرضه می کرد. او گفت که حيات خيابانی تهران مدام در تغيير است و در واقع تهران نماينده تغييراتی است که فرهنگ ايرانی از سر گذرانده و اين شهر را به نوعی آزمايشگاه برای ايده های مختلف تبديل کرده است. او نشان داد که چگونه تهران از شهری دارای 114 برج با ديوار محيطی و دروازه های متعدد به شهری باز و دارای خيابان و ميدان های متعدد و عرصه های عمومی جديد تبديل شد.

به نظر او خارجی هايی که به ايران می آمده اند هرم زندگی خصوصی و عمومی ايرانی را درنمی يافته اند. زيرا در ايران هم زندگی خصوصی و هم زندگی عمومی دارای مراتب است و اين در معماری شهری قديم و اخلاق شهرنشينی ايران ديده می شود. او محله را يکی از واسطه های متنوع در هرم زندگی خصوصی و عمومی در ايران دانست.

پخش فيلمی دو دقيقه ای از تهران در سالهای 1939 نيز از بخش های ديدنی شواهد او بود. اين فيلم که از قطعات نادر دنيای آرشيو در باره تهران آن سالهاست و برای اولين بار پخش می شد کار استيون نايمن عکاس آمريکايی است که اخيرا درگذشت و در آن سالها برای مجله معتبر نشنال جئوگرافيک کار می کرد.

بخش آخر نشست روز اول کنفرانس گفت و شنود مفصلی بود با مهناز افخمی رئيس سازمان زنان در دوران پهلوی و وزير امور زنان در سه ساله آخر دوره شاه. خانم افخمی نمونه نسلی از نخبگان ايرانی است که در دوره پهلوی برآمدند، از بهترين تحصيلات اروپايی برخوردار شدند، در بازگشت مصدر بسياری از کارهای ترقیخواهانه و تحول ساز شدند ولی نهايتا با شکست پروژه مدرنيسم پهلوی و سقوط سلطنت ناگزير تن به جلای وطن دادند. اين نخبگان امروزه با تسلط بر زبانهای فرنگی و فرهنگ و دانش های غربی در بسياری از دانشگاهها و موسسات اروپا و آمريکا فعال اند. کنفرانس زندگی خصوصی و فرهنگ عمومی در ايران معاصر نيز در واقع محصول کار و تحقيق و سازماندهی همين دست نخبگان، همکاران و همفکران آنها و جوانان نسل بعد از آنهاست.

گروهی از شرکت کنندگان در کنفرانس: از راست مهناز افخمی، محمد توکلی طرقی، مريم سالور، حبيب لاجوردی، خانم دفتری، الی کاشانچی، آمنه يوسف زاده، همايون کاتوزيان

 
 
66جامعه
سکس، جنسيت و عشق در عرصه عمومی جامعه ايران - گزارش کنفرانس آکسفورد
 
 
سايت های مرتبط
 
بی بی سی مسئول محتوای سايت های ديگر نيست
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران