BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 16:32 گرينويچ - يکشنبه 31 ژوئيه 2005
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
وضعيت زنان در دوران رياست جمهوری محمد خاتمی
 

 
 
زنان
وقتی در خرداد ۱۳۷۶سيد محمد خاتمی رئيس جمهور شد، بسياری از رسانه های داخلی و خارجی اعلام کردند که زنان و جوانان، خاتمی را به قدرت رساندند.

اگر چه در آن زمان هيچ پژوهش دقيقی درباره دلايل اقبال زنان به خاتمی انجام نشد، اما کم نبودند کسانی که رای بالای زنان را به رئيس جمهور تازه به مواضع، ديدگاهها و برنامه های تازه اش درباره زنان نسبت دادند.

شايد در آن زمان، همين مواضع اين انتظار را در ميان زنان دامن زد که او در ميان اسامی وزيران پيشنهادی اش حداقل نام يک زن را قرار دهد.

"نمی خواهم ريسک کنم"

اما خاتمی نه فقط در دور اول رياست جمهوری اش که در دور دوم نيز نام هيچ زنی را به عنوان وزير به مجلس پيشنهاد نکرد و حتی با اظهار نظری که از او عجيب می نمود باعث رنجش بسياری از زنانی که حامی اش بودند، شد. آن هم زمانی بود که خبرنگاری از او پرسيده بود "چرا در ميان وزيران انتخابی تان نام هيچ زنی ديده نمی شود؟" و خاتمی پاسخ داد که "نمی خواهم با انتخاب يک زن به عنوان وزير ريسک کنم."

همان موقع کسانی اين پرسش را مطرح کردند که آيا آقای رئيس جمهور مطمئن است که با انتخاب برخی از وزيران مرد ريسک نکرده است؟

همان روزها يک دختر جوان دانشجو که به صورت داوطلبانه و برای چند ماه در ستاد انتخاباتی محمد خاتمی فعاليت زيادی کرده بود تا زنان بيشتری به او رای بدهند، با اندوه به من گفت: "باورم نمی شود که همان تفکر عمومی مرد سالارانه که توانمندی های زنان را باورندارد، اينگونه خود را در انديشه های رئيس جمهور مترقی ما نيز نشان می دهد."

زن در کابينه نباشد

هنوز کسی دقيقاً نمی تواند به اين پرسش پاسخ دهد که معرفی نکردن يک يا چند وزير زن از سوی محمد خاتمی به نگرش خود او نسبت به زنان باز می گردد يا شرايط و باورهای عممومی جامعه، به ويژه سياستگزاران اصلی نظام باعث آن شد.

زهرا شجاعی، مشاور محمد خاتمی در امور زنان چند روز پيش در مراسمی که در روزهای پايانی دولت اصلاحات در خيابان فرشته تهران و برای تقدير از زنان موفق و موثر در امور زنان ترتيب داده بود، آشکار کرد "تعدادی از مراجع قم در چند نوبت برای خاتمی پيام فرستاده بودند، چنانچه در ميان وزيرانش نام يک زن را قراردهد، دولت او را غير اسلامی و همکاری با آن را برای مردم غير شرعی اعلام خواهند کرد."

آيا حرف های خانم شجاعی در باشگاه رياست جمهوری زنان، خبر از اين می دهد که محمد خاتمی در اين باره نيز همچون بسياری از موارد ديگر تقصير ديگران را خود به گردن گرفته و از بيان شفاف موضوع برای مردم طفره رفته است؟

نخستين زن معاون رئيس جمهور

آقای خاتمی اگرچه در هشت سالی که زمام دولت را در دست داشت، هيچ زنی را به مقام وزارت نرساند اما رياست يکی از مهم ترين سازمان های دولتش را به يک زن سپرد. او دو دوره متوالی دکتر معصومه ابتکار را به عنوان معاون خود و رئيس سازمان محيط زيست منصوب کرد.

توانايی های تخصصی زنان ايران افزايش زيادی پيدا کرده است
توانايی های تخصصی زنان ايران افزايش زيادی پيدا کرده است

اين انتصاب نيز با حرف و سخن های بسيار همراه شد. اينجا و آنجا بارها گفته شد که آقای خاتمی برای خانم ابتکار که تا پيش از آن از پوشش مانتو و روسری استفاده می کرد، شرط گذاشته که بايد چادر را جايگزين پوشش قبلی اش کند. خانم ابتکار اين شرط را پذيرفت و پس از آن ديگر کسی او را در انظار عمومی بدون چادر نديد، هرچند که می کوشيد در زير چادر با پوشش آراسته کت و شلوار ظاهر شود.

زن بدون چادر وارد کابينه نشود

داستان چادر خانم ابتکار نيز به همين جا ختم نشد و در اين باره نيز بعدها منابع نزديک به محمد خاتمی گفتند که برخی از مراجع قم برای رئيس جمهور پيام فرستاده بودند که حضور هيچ زنی را بدون چادر در کابينه بر نخواهند تافت.

يکی از کارهای آقای خاتمی در حوزه زنان، تاسيس مرکز مشارکت امور زنان بود. اين مرکز با اين هدف که به تشکيلاتی قوی برای زنان در سراسر کشور تبديل شود، در آبان ماه ۱۳۷۶ با حکم رئيس جمهور آغاز به کار کرد و رياست آن از همان موقع به زهرا شجاعی سپرده شد، رياستی که تا کنون (نزديک به هشت سال) ادامه داشته است.

تا پيش از اين در نظام جمهوری اسلامی تشکيلات عالی رتبه ای برای زنان در دولت پيش بينی نشده بود و فقط واحدی تحت عنوان دفتر امور بانوان با فعاليت های محدود در نهاد رياست جمهوری وجود داشت که آن هم در دوران رياست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی تاسيس شده بود.

افزايش توجه به زنان در برنامه چهارم

زهرا شجاعی که اين روزها و در پايان دوران هشت ساله دولت اصلاحات هرجا فرصتی دست دهد، با شور و هيجان زياد درباره فعاليت های مرکز زير نظرش در دولت هفتم و هشتم حرف می زند، گفته است: "يکی از کارهای مهم مرکز امور مشارکت زنان وارد کردن مباحث زنان به برنامه سوم و ايجاد محتوای جنسيتی در برنامه چهارم توسعه است."

او در اين باره به خبرنگار مجله زنان گفته است: "در برنامه پنج ساله سوم فقط يک ماده راجع به زنان داشتيم، يعنی ماده ۱۵۸، اما در برنامه چهارم‌ بيش از ۴۳ بند و ماده و عبارت راجع به زنان وجود دارد. در واقع در دولت آقای خاتمی نوعی جريان سازی جنسيتی اتفاق افتاده است."

در برنامه های اول و دوم توسعه که در دولت های پيش از محمد خاتمی نوشته و اجرا شد، هيچ قانون و ماده ای در باره زنان وجود نداشت.

اين روزها هروقت که خبرنگاران از خانم شجاعی پرسيده اند تکليف اين ۴۳ بند و ماده در دولت تازه محمود احمدی نژاد چه خواهد شد" با اعتماد به نفس زياد پاسخ داده که " اين قانون مصوب مجلس است و هر دولتی که سرکار بيايد، موظف به اجرای آن است."

اشتغال به عنوان خواسته اصلی زنان ايران مطرح شده است
اشتغال به عنوان خواسته اصلی زنان ايران مطرح شده است

اکنون حتی آينده مرکز مشارکت زنان نيز در هاله ای از ابهام فرو رفته است و اينجا و آنجا از احتمال انحلال آن توسط رئيس جمهور تازه سخن به ميان می آيد. هر چند که خانم شجاعی در اين باره می گويد: "تکاليفی بر اساس قانون برای اين مرکز در قانون پنج ساله سوم و نيز برنامه چهارم تعريف شده است. بنابراين نمی توان بر اساس ذوق و سليقه شخصی به اين آسانی اين مرکز را تعطيل کرد. چطور ممکن است مرکزی با بودجه ۲۲۰ميليارد ريالی، با داشتن ۶۰ پست سازمانی و حدود ۴۸۰ تشکل غير دولتی زنان تعطيل شود؟"

نخستين انتخابات شوراها، صدای تحول در جامعه

هنگامی که محمد خاتمی در روز شانزده آذر ماه سال ۷۷ در ميان غريو شادی دانشجويان دختر و پسر مشتاق دانشگاه صنعتی شريف اعلام کرد که ۵۱ درصد پذيرفته شدگان کنکور سراسری در آن سال دختران و زنان بودند، شايد توجه چندانی به ميزان تاثير گذاری زنان و دختران بر تحولات اجتماعی - سياسی ايران صورت گرفت، اما در نخستين انتخابات سراسری شوراهای شهر و روستا که پس از انقلاب در سال ۷۷ برگذار شد، ۳/۷ درصد از نامزدهای انتخابات را زنان تشکيل دادند.

زنان در اين انتخابات توانستند يک سوم از کرسی های اصلی نمايندگی شوراهای شهر را به خود اختصاص دهند. در همه مراکز استان ها به استثنای ايلام، سنندج و ياسوج زنان به عنوان اعضای اصلی شورای شهر برگزيده شدند. در پايان انتخابات، در ۱۰۹ شهر ۱۱۴ زن به عنوان نفرات اول و يا دوم وارد شورای شهر شدند. در ۱۷۶ شهر حداقل يک زن، در ۴۸شهر دوزن، در هشت شهر سه زن و در يک شهر چهار زن از اعضای اصلی شوراهای منتخب مردم بودند. در يکی از روستا های کهنوج در استان کرمان، تمامی اعضای اصلی و علی البدل شورای روستا از ميان زنان انتخاب شده بودند.

زنان دانشگاهی

اما تحول مهمتردر اين سالها افزايش دانشجويان دختر در دانشگاهها و موسسه های آموزش عالی است که در سال ۷۶ حدود ۳۷ درصد بود و در سال ۱۳۸۳ به بيش از ۵۳ درصد رسيد که در حقيقت يک رشد ۴۷ درصدی را نشان می دهد.

مشارکت سياسی - اجتماعی زنان نيز در اين سالها رشد قابل توجهی را نشان می دهد. تعداد زنانی که در انتخابات مجلس ششم داوطلب نمايندگی مجلس شدند، ۳۵۱ نفر بودند که اين رقم با يک جهش ۴۳ درصدی در انتخابات مجلس هفتم در سال سال ۱۳۸۳ به ۵۰۴ نفر رسيد.

در سال ۷۶ فقط ۶۷ سازمان غير دولتی زنان در ايران وجود داشت که اين رقم اکنون به بيش از ۴۸۰ مورد رسيده است. يعنی فعاليت های سياسی، اجتماعی زنان در اين بخش رشدی شگفت آور معادل 616 درصد داشته است.

اول اشتغال، بعدا ازدواج

جوانان و زنان حاميان اصلی محمد خاتمی محسوب می شدند
جوانان و زنان حاميان اصلی محمد خاتمی محسوب می شدند

اما همه ارقام مربوط به وضعيت زنان تا اين حد اميدوار کننده نيست. شايد بتوان يکی از شاخص های ضعيف درباره وضعيت زنان را نرخ اشتغال آنان دانست که در سال ۸۳ نسبت به سال ۷۶ بيش از دو درصد کاهش نشان می دهد. يعنی نرخ بيکاری زنان هم مانند نرخ مشارکت سياسی - اجتماعی آنها افزايش يافته است!

کاهش نرخ اشتغال زنان در شرايطی رخ داده که طبق برخی نظرسنجی ها، مهمترين خواست زنان امروز ايران "اشتغال" است.

نتايج يک پژوهش ملی که در سال 1381 توسط مرکز مشارکت امور زنان درباره مطالبات زنان انجام شد، نشان می دهد نخستين خواسته آن ها توسعه اشتغال است.

بر اساس اين پژوهش که جامعه آماری آن را زنان ۱۵سال به بالای مجرد و متاهل شهری و روستايی تشکيل می داد، افزايش مراکز "فرهنگی - تفريحی"، "آزادی و امنيت"، "بهبود مسائل معيشتی"، "باور توانائيهای زنان"، "امکانات تحصيلی" و "اصلاح قوانين و مقررات مدنی و جزايی" به ترتيب پس از اشتغال، خواسته های بعدی زنان است.

جالب تر از همه اينکه "تسهيل ازدواج" به عنوان خواسته نهم زنان، جايی در پائين جدول را به خود اختصاص داده بود که به قول زهرا شجاعی "قابل توجه کسانی که تلاش می کنند ازدواج را اولويت مهم زنان جلوه دهند."

 
 
66پايان دوره محمد خاتمی
مطبوعات در دوران اصلاحات؛ لب خندان و چشم گريان
 
 
66خصوصی سازی و انحصار
خاتمی با نوشداروی اقتصاد بيمار ايران چه کرد؟
 
 
66خاتمی و خودرو
صنعت خودروسازی ايران: پرشتاب، تجدد طلب و رقابت گريز
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران