BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 15:42 گرينويچ - پنج شنبه 06 اکتبر 2005
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
جای تخيل در زندگی کودکان خالی است
 

 
 
نقاشی کودکان
'ما تخيل را از بچه ها گرفته ايم'
شانزده مهرماه (8 اکتبر) در برخی نقاط دنيا از جمله ايران روز جهانی کودک است. شعار امسال روز جهانی کودک در ايران - که به پيشنهاد کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تعيين شده -"کودک، نيايش و مهر" است.

ظاهرا دليل انتخاب اين شعار اين بوده که شنيدن مکنونات قلبی کودکان هنگام نيايش و دعا نزديک ترين راه برای درک نگاه آنها به زندگی است. هر چه باشد همه ما يک روز بچه بوده ايم و خيلی از اوقات برای رسيدن به خواسته ای يا حل مشکلی سر به آسمان کرده و با خدا - قوی ترين قدرتی که می شناختيم - راز و نياز کرده ايم. البته در مواقع ديگر هم برای رسيدن به خواسته مان به سراغ مادر و پدر يا مادربزرگ و پدربزرگ - که قدرت بعدی در جهان ما به حساب می آمدند - می رفتيم و معمولا هم به مقصود می رسيديم.

تا گذشته ای نه چندان دور بزرگترها استوار و حلال مشکلات بودند و کوچک تر ها شکننده و محفوظ از دغدغه. اما به گفته متخصصان روانشناسی اين مرز رفته رفته محوتر و ذهن کودکان بيشتر و بيشتر به غبار نگرانی های بزرگسالانه آلوده تر می شود.

دنيای بزرگترها و دنيای کوچک ترها

به تازگی در ايران جشنواره فرهنگی "ورزش، گردش و نشاط" برگزار شد که از جمله به موضوع فقر الگوهای نشاط در جامعه به عنوان يکی از مهم ترين عوامل گسترش افسردگی در گروه سنی نوجوان و جوان پرداخت. در اين جشنواره همچنين گفته شد که نوجوانان و جوانان بيش از هر زمان ديگر در تشخيص شادی واقعی از کاذب ناتوان شده اند و برای ايجاد حس سرخوشی در خود به مدلهای کاذب شادی آور رو می آورند.

ماهرخ دانه کار، روانشناس
 بچه هايی که در طفوليت بچگی نکرده اند وقتی بزرگ می شوند قدرت تجزيه و تحليل و تفکر کردن را هم ندارند. آدمی که در دوران کودکی کارهايی کرده که خاص بچگی نبوده از تکرار همان کارها در نوجوانی و جوانی هم لذت نخواهد برد...
 

اما اين جوانان، کودکان ديروز هستند و ريشه اين ناتوانی را (همچنين) می توان در سالهای کودکی پی گرفت.

ماهرخ دانه کار، روانشناس در تهران، محدود شدن فرصت برای بازی و کارهای بچگانه در کودکی را از جمله عوامل ايجاد اختلالات روحی و روانی در دوران نوجوانی و حتی بزرگسالی می داند: " بچه هايی که در طفوليت بچگی نکرده اند وقتی بزرگ می شوند قدرت تجزيه و تحليل و تفکر کردن را هم ندارند. آدمی که در دوران کودکی کارهايی کرده که خاص بچگی نبوده از تکرار همان کارها در نوجوانی و جوانی هم لذت نخواهد برد. اين وضعيت از جمله می تواند به حس پوچی در سنين بالاتر منجر شود. نوجوان و جوان به خود می گويد زندگی يعنی چی؟ من که اين کارها را قبلا کرده ام! کار تازه ای ندارم که انجام بدهم. پس انگيزه اش را از دست می دهد."

رد بزرگسالی زود رس در گفتار بچه ها بيش از هر جای ديگر قابل مشاهده است: وقتی از آنها در باره دنيای اطرافشان می پرسی مشاهدات آنها خيلی شبيه بزرگترهاست.

محمد 9 سال دارد خيابان محل زندگی خود را چنين توصيف می کند: " من اگر رئيس اين خيابان بودم به مردم می گفتم آشغال روی زمين نريزند و بريزند تو سطل. همينطور به آنها می گفتم ماشين شان را تو خونه خودشون پارک کنند نه وسط خيابان. به هيچکس هم اجازه نمی دادم تو خيابان دوچرخه سواری کند چون ممکن است بزنند به کسی و داغونش کنند."

اما الگوی توصيفی بچه ها از جهان و آدمهای آن فقط از خانواده اقتباس نمی شود؛ بخش قابل توجهی از نگرش آنها در محيط مدرسه و از درون کتاب های درسی متبلور می شود.

زمينه ای برای تخيل و خلاقيت

کتاب درس فارسی دبستان (مثلا سال سوم دبستان) در ايران با "سخنی با آموزگارها و پدرها و مادرها" آغاز می شود. در اين صفحه تاکيد شده که "مهارتهای چهارگانه زبان يعنی شنيدن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن" هدف تدريس اين دست از کتابها قرار داده شده است. اما در کسب اين مهارتها تا چه حد بر خلاقيت و تخيل توجه می شود؟

دکتر دانه کار در اين باره می گويد: "کتاب های درسی اجازه نمی دهند بچه های ما فکر کنند، راه حل پيدا کنند. ما تمام صورت مسئله را می نويسيم، حل و عاقبتش را هم می نويسيم بعد از بچه می خواهيم که آن را حفظ کند. به همين دليل است که مطالب درج شده در کتابها به يک ارزش درونی تبديل نمی شوند. اگر به بچه ها اجازه داده شود برای صورت مسئله ها راه حل پيدا کنند گاهی پاسخ هايی می دهند که بزرگترها از رسيدن به آن عاجز هستند. ما به بچه ها اجازه نمی دهيم تخيل کنند و خلاقانه فکر کنند."

تانيا اوکانر، مدير مدرسه ای در لندن
 من نمی توانم مشاهدات خودم را به يکی از انواع فرهنگهای غيربريتانيايی و مسلمان که در اين مدرسه می بينيم، محدود کنم. اما ما زمان بسيار زيادی را صرف مجاب کردن پدر و مادرهای اين بچه ها می کنيم تا موثر و مفيد بودن روش های آموزشی در اين کشور را برای آنها شرح بدهيم...
 

فراهم کردن محيطی برای پرورش خلاقيت کودکان چندان سخت و هزينه بردار نيست. در واقع اعتقاد به تاثيرگذاری آن اولين و مهم ترين گام در اين جهت است.

کيميا، 9 ساله و ساکن لندن، کارت آفرين را به اندازه جايزه جالب نمی داند اما از اين که در کلاس نقاشی وسايل زيادی در اختيار آنها گذاشته می شود راضی است: "اول سال (تحصيلی) به ما گفتند که لازم نيست جامدادی بياريم و همه وسايل را خودشان به ما می دهند. هر ماه هم مدادهای نو به ما می دهند تا ما با مدادهايی که نوکشان کوچک شده کار نکنيم. در ايران به ما می گفتند خودکار و وسايل با خودتان بياوريد تا کارتان عقب نيافتد."

برخی از مهاجران ايرانی ساکن بريتانيا از اين که ميزان تفريح بچه ها در دبستان به نظر بيشتر از مشق و درس می رسد، ابراز نگرانی می کنند. آنها حجم بزرگ برنامه های به ظاهر غيردرسی را اتلاف وقت و مسبب ضعف درسی کودکان در دوران دبيرستان و دانشگاه می دانند.

تانيا اوکانر Tania Oconner، مدير دبستان اسنداين (Essendine) در غرب لندن، تفاوت فرهنگی خانواده های غير بريتانيايی در برخورد با درس و تکليف مدرسه را چنين توصيف می کند: "من نمی توانم مشاهدات خودم را به يکی از انواع فرهنگهای غيربريتانيايی و مسلمان که در اين مدرسه می بينيم، محدود کنم. اما ما زمان بسيار زيادی را صرف مجاب کردن پدر و مادرهای اين بچه ها می کنيم تا موثر و مفيد بودن روش های آموزشی در اين کشور را برای آنها شرح بدهيم. برخی از اين فرهنگ ها نقش موسيقی، تئاتر، آواز خوانی و هنر در آموزش فرزندانشان را درک نمی کنند. فلسفه ما پرورش کودکان در همه زمينه ها و نه فقط جمع و تفريق و خواندن و نوشتن است. ما با پدر و مادرهايی برخورد می کنيم که به هيچوجه حاضر نيستند فرزندانشان در نمايش های هنری (آواز، رقص، ...) شرکت کنند. اما انجام اين فعاليت ها طبق آئين نامه الزامی است."

"بچه حرف مادرت بشنو!"

دوران کودکی به جز بچگی و بازی، دوران مهمی در آموزش رفتار اجتماعی هم هست. در همه دنيا خانواده ها و نظام های آموزشی بر اين موضوع تاکيد دارند.

کيميا از تجربه اش در دبستانی در لندن می گويد: "هر روز چهار پنج تا بچه با هم دعوا می کنند و معلم وقتی از حياط برمی گرديم عين دادگاه از همه راجع به دعوا می پرسد و نظراتشان را می نويسد و تا مدير مدرسه بياد و به ما بگويد اين کارها را نکنيد نيم ساعت از وقت درس ما گرفته می شه."

خانم اوکانر می گويد دبستان اسنداين شعار "کار زياد، تفريح زياد" را دنبال می کند "اما بر اخلاقيات هم تاکيد داريم و همواره از بچه ها می خواهيم که حقيقت را بگويند."

کيميا، 9 ساله
 ... معلم وقتی از حياط برمی گرديم عين دادگاه از همه راجع به دعوا می پرسد و نظراتشان را می نويسد و تا مدير مدرسه بياد و به ما بگويد اين کارها را نکنيد نيم ساعت از وقت درس ما گرفته می شه
 

کتب درسی ايران هم بر موضوعات اخلاقی به شدت تاکيد دارد. دهقان فداکار، ميازار موری که دانه کش است، شهر ما خانه ما، اخلاق خوش و گذشت از جمله نمونه موضوعهايی است که در دروان دبستان به بچه ها آموزش داده می شود.

اما آيا همه داستان های کتب درسی مناسب گروه سنی کودکان است؟

دکتر ماهرخ دانه کار می گويد خود او وقتی کودکی بيش نبوده از خواندن داستان "افتادن علی در حوض" در درس "بچه جان حرف مادرت بشنو"، به شدت مشوش شده است: "من هفته ها برای سرنوشت علی غصه می خوردم. اما بچه ها کنجکاو هستند و دوست دارند تجربه های تازه داشته باشند. مثلا علی دوست داشته به آب دست بزند. (به جای ترساندن بچه) پدر و مادرها و کتاب های درسی می توانستند از فوايد آب هم بگويند و اين که بچه ها تا يک سنی نياز دارند در کنار بزرگترها برخی خطرها را تجربه کنند. متاسفانه هنوز هم در کتابهای درسی مان اين مسائل را داريم."

ماهرخ دانه کار، روانشناس
 من هفته ها برای سرنوشت علی غصه می خوردم. اما بچه ها کنجکاو هستند و دوست دارند تجربه های تازه داشته باشند...
 

اين روانشناس در ايران می گويد اين وضعيت در مورد اخلاقيات و القای حس گناه و همينطور عفو نيز صدق می کند: " مفهوم بد برای کودک هنوز قابل اندازه گيری نيست. اندازه بدی يعنی چه؟ تا آسمان تا زمين تا آن برج بلند. ما زمانی بايد بگوييم اين کار بد است و آن کار خوب که کودک مفهوم اندازه گيری را درک کند. ما (با مطرح کردن اخلاقيات) شادی بچه ها را از آنها می گيريم. اين که او را بنشانيم و يک سری محفوظات را مثل ضبط صوت وارد مغزش کنيم، اشتباه بزرگی است که رخ داده و متاسفانه ما با اين کار بچه هايمان را از دست داده ايم."

برخورد فرهنگ ها

برخی از خانواده های مهاجر( از جمله ايرانی) که انطباق با نظام فکری "درس همراه با تفريح" را همچنان دشوار و مغاير با فرهنگ آموزشی "اصيل" می دانند، در خانه بچه ها را به درس خواندن با روشی که خود با آن مانوس هستند ترغيب و گاه وادار می کنند.

تانيا اوکانر، مدير دبستان اسنداين، واکنش برخی کودکان به برنامه های به ظاهر غير درسی اين مدرسه را ناشی از کشمکش فرهنگ های متفاوت ارزيابی می کند: "برخی از بچه ها در برقرار کردن ارتباط از طرقی متفاوت با فرهنگ خانوادگی شان ترديد دارند. من متاسفم از اين که اين بچه ها به خاطر نگرش خانواده به موضوعاتی مانند رقص و تئاتر از ديدن بسياری از آثار هنری شاد که دولت معمولا به طور مجانی در اختيار بچه های دبستانی می گذارد، محروم می شوند."

تانيا اوکانر، مدير مدرسه ای در لندن
 ... من متاسفم از اين که اين بچه ها به خاطر نگرش خانواده به موضوعاتی مانند رقص و تئاتر از ديدن بسياری از آثار هنری شاد که دولت معمولا به طور مجانی در اختيار بچه های دبستانی می گذارد، محروم می شوند
 

ماهرخ دانه کار، روانشناس در ايران، سرکوب حس کنجکاوی در کودکان را در اتفاقاتی ساده و به ظاهر پيش پا افتاده مانند گردش خانوادگی در پارک جستجو می کند: "مادرانی به من مراجعه می کنند که شاکی هستند از اين که فرزندشان در پارک به جای بازی ترجيح می دهد با آنها قدم بزند و علاقه ای به تاب و سرسره سواری ندارد. اين رفتار بچه ها برای من خيلی خنده دار است چون شبهای زيادی را با اين تخيل می خوابيدم که يک طوری مادرم را راضی کنم که روز بعد من را ببرد پارک تا سرسره سواری کنم و اين يک آرزوی بزرگ من بود. البته در آن موقع پارک و محل بازی کم بود. برای همين من حالا هم که بزرگسال شده ام، وقتی می روم پارک بدم نمی آيد سوار تاب شوم و تابی بخورم!"

ترغيب بچه ها به تقبل مسئوليت و رفتاری بزرگسالانه با تعريف و تمجيدهايی مانند "چه پسر آقايی، چه دختر خانمی"، شايد زندگی ما را برای مدتی کوتاه راحت تر و در برابر دوستان و آشنايان مغرور و سرافراز کند، اما همين جمله کوتاه تشويقی، بچگی را از بچه ها می گيرد، و به زودی بايد سر به آسمان کرده و دعا کنيم که تخيل و شادابی کودکانه دوباره به زندگی بچه هايمان بازگردد.

 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران