BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 13:38 گرينويچ - شنبه 07 ژوئيه 2007 - 16 تیر 1386
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
چهارراه ادیان در تهران
 

 
 
سقاخانه
صاحب دخیل با گرفتن مراد خود، نذری که بیشتر روشن کردن شمع در شب جمعه بوده را ادا می کرده است
خیابان قوام السلطنه تهران که حالا نامش به سی تیر تغییر کرده است، یکی از جالب ترین خیابان های این شهر نه فقط برای جهانگردان و توریست ها بلکه برای ساکنان جوانتر قرار دارد که در آن می توانند تنوع مذاهب پذیرفته شده در قانون اساسی ایران را از نزدیک شاهد باشند.

در این خیابان اگر کاتولیک باشید می توانید به کلیسا بروید، اگر پیرو دین موسی به کنیسه مراجعه کنید. آتشکده ای بزرگ نیز در شمال این خیابان قرار دارد که زرتشتیان در آن به عبادت می نشینند. صدای اذان مسجد هم در هر نوبت مسلمانان را به اقامه نماز دعوت می کند. مغازه ها و دفاتر اداری پیروان مذاهب هم در کنار هم قرارا دارد و از خیابان قوام السلطنه چهارراه مذاهب ساخته است.

شاید در ظاهر به نظر بیاید که پایتخت ایران که تنها ۲۰۰ سال از عمرش می گذرد، با پیروان ادیان غریبه است و تنها پیروان مذهبی رسمی ایران - یعنی شیعه دوازده امامی - را در خود جای داده است.

اما نباید فراموش کرد که تهران دهکده ای در شمال شهر باستانی "ری" بوده که روزگاری در میانه جاده ابریشم که غرب دنیای وقت را به شرق وصل می کرده، قرار داشته و بازرگانانی از گوشه کنار جهان به آن رفت و آمد و اقامت داشتند که هریک مذهبی و دینی داشته اند. از همین رو ری درابتدا و آرام آرام تهران، شاهد عقاید و باورهای مختلف و متعدد مذهبی شدند که آثار آن هنوز پابر جاست.

 آغا محمد خان، فتحعلی شاه و محمد شاه قاجار به مرمت امامزاده ها پرداختند و در دوره ناصرالدین شاه که مذهب شیعی دیگر به آیین عمومی تهرانی ها تبدیل شده بود و مراسم مذهبی با رونق و شکوه و آداب خاصی برگزار شد
 

باورهایی به قدمت تاریخ

گرچه تهران تنها دو قرن سن دارد اما مجاورت با ری باستان، تاریخی کهن برای پایتخت فعلی ایران ترسیم می کند. آثار کشف شده از عهد باستان در ری و پهنه تهران بزرگ به همراه نوشته مورخان نشان می دهد که مزدا پرستی و زرتشتیگری ساکنان منطقه و آداب رسوم آن بین مردم رایج بوده است. بسیاری از آتشکده های ری در دوره اسلامی هم وجود داشته و از آنها در منابع علمی اسلامی نام برده شده است. ری در دوره هایی از تاریخ ایران در عهد ساسانی که اوج قدرت موبدان زرتشتی بوده کانون موبد نشین ایران بوده است.

در عین حال یهودیان بسیاری نیز که به دلیل در اختیار داشتن سرمایه کافی به تجارت می پرداختند در مسیر جاده ابریشم به ری می آمدند و در این شهر اقامت داشته اند چنانکه شهر ری شاهد کنیسه ای پررونق و محلات یهودی نشین بوده است.

در دوره های معاصرتر با اقبال بیشتر ساکنان ری به تهران، اقلیت های دینی پایتخت فعلی ایران را برای اقامت انتخاب کردند و ساخت کنیسه برای یهودیان، کلیسا برای مسیحیان و آتشکده برای زرتشتیان آغاز شد.

اسلامی شدن ری و تهران

۲۲ سال پس از ظهور اسلام در شبه جزیر عربستان، ری به تصرف نیروهای اسلامی در آمد که به ایران حمله کرده بودند. به این ترتیب مردم منطقه آرام آرام به دین اسلام روی آوردند و به نوشته متون تاریخی از همان ابتدا شاخه های مختلف اسلامی شیعی و سنی به خصوص شافعی و حنفی در کنار هم زندگی می کردند.

عکس از بابک برزویه
مراسم مذهبی یهودیان در تهران

در میان دهکده های اطراف ری، ونک، فرحزاد و طرشت شیعی نشین بوده اند و وجود امامزداه های پرتعداد این موضوع را تایید می کند. ناصر تکمیل همایون استاد تاریخ و نویسنده کتاب "تهران" می گوید که عزاداری های مردم ری و روستاهای اطراف آن در تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران انعکاس یافته و در کتاب های معتبری درج شده است. "در تهران و دولاب و روستاهای دیگر، اهل سنت هم سکونت داشته اند و این امر با شناخت شخصیت های برخاسته از تهران همچون این حماد تهرانی آشکارتر می شود."

در دوران آل بویه که تشیع در منطقه همزمان و هماهنگ با جنبش علویان رونق یافته بود، دهکده ای تهران را نیز در بر گرفت. با خیمه زدن سلطان محمود غزنوی در ولاب در شرق تهران در سال ۱۰۲۹ میلادی و زیر نظر گرفتن منطقه ری، با آن دیدگاه ضد شیعی معروف سلطان محمود، ری و تهران شاهد قتل عام شیعیان شد و بسیاری از کتابخانه ها از جمله با ارزش ترین منابع و کتاب های فلسفی و کلامی و فقهی شیعی به همراه اماکن مقدس شان ویران شد.

پناهگاه تهران

ری و تهران خونبارترین دوره خود را پس از کشتار سلطان محمود، در جریان حمله مغولان به ایران شاهد بودند. بسیاری از مردم ری جدای از مذهب شان که شیعی یا سنی یا پیرو مذاهب دیگر بودند در حمله مغول کشته شدند اما آن دسته که فرصت و مجالی برای فرار داشتند تهران را به عنوان امن ترین پناهگاه نزدیک ری انتخاب کردند.

بیشتر مردمان اصیل تهران فعلی، نواده های بازماندگان مردم ری از حمله مغول هستند که پس از قدرت گرفتن صفویه به مذهب رسمی صفویان یعنی شیعی پیوستند.

از این تاریخ به بعد آرام آرام "امامزاده" به واژه ای آشنا در زبان مردم تهران تبدیل شد. آرامگاه هایی منسوب به فرزندان و نوادگان پیامبر اسلام و امامان شیعی که برای تبلیغ مذهبی یا پیدا کردن مفری برای زندگی آرام به تهران و اطراف آن سفر کرده بودند.

مهمترین امامزاده ها امامزاده "حمزه" و "صالح" و حضرت عبدالعظیم است که در دوره قاجاریه ارزش و اهمیتی بالا یافت. آغا محمد خان، فتحعلی شاه و محمد شاه قاجار به مرمت امامزاده ها پرداختند و در دوره ناصرالدین شاه که مذهب شیعی دیگر به آیین عمومی تهرانی ها تبدیل شده بود و مراسم مذهبی با رونق و شکوه و آداب خاصی، برگزار شد.

 در خیابان قوام السلطنه اگر کاتولیک باشید می توانید به کلیسا بروید، اگر پیرو دین موسی به کنیسه مراجعه کنید. آتشکده ای بزرگ نیز در شمال این خیابان قرار دارد که زرتشتیان در آن به عبادت می نشینند. صدای اذان مسجد هم در هر نوبت مسلمانان را به اقامه نماز دعوت می کند
 

مساجد مهم تهران نیز عمدتا حاصل دوران حکومت قاجار بر ایران است. مسجد شاه یا مسجد سلطانی در یکی از چاله های بزرگ تهران در جنوب شرقی ارگ که به دستور فتحعلی شاه ساخته شد، مسجد سید عزیزالله در بازار، مسجد مروی در نزدیکی شمس العماره، مسجد رضا قلی خان، مسجد عبدالحسین و کاظمیه که به حساب مورخان تعداد آن به بیش از ۱۰۰ مسجد می رسید.

هر یک از محله های تهران دارای امامزاده مخصوص به خود بوده یا نزدیک به امامزاده ای مشهور قرار داشته است.

مراسم مذهبی حکومتی

به دلیل اینکه شاهان قاجار خود را منسوبان یا دست کم نظرکرده گان الهی می دانستند، برای کسب مقبولیت و حفظ محبوبیت پیش شهروندان تهرانی، خود را سخت معتقد به مذهب معرفی می کردند و مراسم دینی را که از جانب دولت برگزار می شد بسیار باشکوه ترتیب می دادند.

تصمیم ناصرالدین شاه قاجار برای اقامه نماز ظهر پنجاهمین روز سلطنتش یعنی یازهم اردیبهشت ۱۲۵۷ خورشیدی در حرم حضرت عبدالعظیم که به دستور شخص او بدون قرق شاهانه و با حضور "رعیت" بود و سرانجام به کشته شدن او به دست میرزا رضای کرمانی در همان جمع انجامید نشانی از عمق باورهای مذهبی و تمایلات شاه برای نشان دادن چهرهای دینی از خود است.

وجود امامزاده های متعدد در درون دارالخلافه (مرکز قدرت و حکومت قاجاری) نه تنها محلی برای زیارت تهرانی ها بود که دیگر علاقمندان را از شهرهای دیگر ایران نیز به پایتخت می کشاند. مساجد تهران نیز در نوع خود که مرکز اجتماعات مذهبی بود در این دوره رونقی بسیار داشته است. تکیه ها و حسینیه های خانوادگی نیز از مهم ترین مکان های مذهبی تهران به شمار می رفت که هنوز هم کم و بیش هویت خود را حفظ کرده اند و در بافت سنتی و تاریخی تهران به حیات مذهبی خود ادامه می دهند.

کلیسا
مراسم مذهبی مسیحیان در کلیسایی در تهران

تکیه؛ یادگاری از دوران صفویه

تکیه از آغاز پیدایش در تهران با خانقاه و زاویه پیوند داشته به این معنی که با رواج تشیع در ایران به صورت کانون برگزاری مراسم تعزیه و روضه خوانی که هماهنگ با حسینیه بود، درآمد.

تکیه چند مدخل دارد. سکویی بزرگ در وسط میدان که برای نمایش ساخته می شد و اطراف آن برای عبور و مرور و گذرگاهی قرار داشت برای تعزیه خوان ها و حتی عبور دادن شتر و دیگر حیوانات تعزیه. از این معبر تا دیوار تکیه و تاق های آن به دو یا سه طبقه می رسیده که زنان و مردان جدای از هم در حالت نشسته تعزیه را تماشا می کردند. گاهی اتاقی مجزا هم در این میان ساخته می شد با نام شاه نشین جایی که برای نشستن میهمانان خارجی و شخصیت های داخلی بود.

تهران در این دوره نزدیک به پنجاه تکیه مهم داشته که همه آنها در روزهای سوگواری سرتاسر با پارچه های سیاه و شعارهای مذهبی پوشانده می شده است.

مهمترین تکیه تهران که اینک اثری از آن باقی نمانده اما در حافظه شهروندان سن وسال دار تهران همچنان با شکوه و عظمت پا برجا است تکیه "دولت" است که رسمی ترین تکیه تهران نیز محسوب می شده است. تکیه دولت در دوره محمد شاه قاجار ساخته شد و پس از آن به دستور ناصرالدین شاه تکیه دیگری به همین نام در ضلع شرقی کاخ گلستان بنا شد.

نقل است که این تکیه در نزدیکی شمس االعماره و با کمک دوستعلی خان معیرالملک با خراب کردن منزل میرزا تقی خان امیرکبیر و یکی از حمام های قدیمی کاخ ، تکیه قبلی را گسترش داده است.

 تکیه از آغاز پیدایش در تهران با خانقاه و زاویه پیوند داشته به این معنی که با رواج تشیع در ایران به صورت کانون برگزاری مراسم تعزیه و روضه خوانی که هماهنگ با حسینیه بود، درآمد
 

تکیه راهی به درون کاخ سلطنتی داشته که شاه و خاندان سلطنت از آن استفاده می کردند. به نوشته دکتر ناصر تکمیل همایون، پاره ای از محققان اعتقاد دارند که تکیه دولت تقلیدی از تماشاخانه آلبرت هال در لندن بود که با معماری ایرانی تزیین شده بوده. اینک تنها اثر یاقی مانده از تکیه دولت، پرده ای نقاشی از محمد خان غفاری نقاش باشی دربار ناصری ملقب به کمال الملک است که فضایی بسیار گسترده را برای انجام مراسم مذهبی نشان می دهد.

سقاخانه، نماد آشنای محلات سنتی تهران

سقاخانه از فراگیر ترین نمادهای مذهبی تهران است که هنوز هم نقشی پررنگ در زندگی روزمره مردم تهران در نواحی تاریخی و سنتی شهر دارد. ابعاد سقاخانه ها بیشتر کوچک است چنانکه افراد ایستاده با دراز کردن دست خود در حفره ای که در دیوار ها ایجاد می کردند شمع خود را روشن و و دخیل خود را به پنجره هایی که شبیه ضریح امامزاده ها است می بستند.

دخیل، قفلی فلزی یا پارچه ای به رنگ های متعدد (عمدتا رنگ سبز درخواست برای سلامتی، قرمز برای رسیدن به عشق زمینی، سفید برای عفو آمرزش الهی) است که به پنجره ای مشبک سقاخانه بسته یا گره زده می شود.

صاحب دخیل با گرفتن مراد خود نذری که بیشتر روشن کردن شمع در شب جمعه بوده را ادا می کرده است. سقاخانه ها در تابستان های گرم تهران محلی برای قرار دادن آب خنک و گوارا هم بوده است.

 
 
سر در باغ ملیصفحه ويژه
از طهران تا تهران
 
 
فلامکیسرنوشت تهران
برای تهران راه نجاتی هست؟
 
 
تهران قدیمپایتخت
تهران چگونه پایتخت شد؟
 
 
دارالفنونناصرخسرو
اولین خیابان تفریحی تهران
 
 
لاله زارتهران
یه تهرون بود و یه لاله‌زار
 
 
تهرانآلودگی هوا
تهران را چه رنگی می بینم؟
 
 
ساختمان مخابرات، میدان توپخانه 1318آلبوم عکس
تصاویری از تهران قدیم و تهران امروز(2)
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران