آیا خطر دولت روحانی برای اینترنت بیشتر از دولت‌های قبلی است؟

Telegram حق نشر عکس Getty Images

اگر وقت خواندن کل این مطلب را ندارید، پاسخ کوتاه به این سوال، بله است. باید گفت خطری که دولت روحانی برای اینترنت در ایران دارد فرا‌تر از دولت‌های قبلی است. اگر دلیل و جزییات این ادعا را می‌خواهید بدانید، این مطلب را کامل بخوانید.

با پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲، بسیاری از کاربران امید به بهبود وضعیت اینترنت در ایران، دسترسی راحت‌تر به سرویس‌های آنلاین و همچنین کاهش دامنه سانسور اینترنت در ایران را داشتند؛ امیدی که با گذشت حدود پنج سال از ریاست جمهوری حسن روحانی آنقدرها محقق نشده است و نه تنها وضعیت فیلترینگ اینترنت در ایران بهبود پیدا نکرده، بلکه در دوره دوم ریاست جمهوری روحانی و وزارت محمدجواد آذری جهرمی به سمت محدودیت بیشتر حرکت کرده، به عنوان مثال می‌توان به مسدود شدن تلگرام و اینستاگرام اشاره کرد.

عدم تغییر سیاست کلی سانسور اینترنت

با نگاهی به دوران ریاست جمهوری روحانی می‌توان به این نتیجه رسید که به سیاست سانسور اینترنت در ایران تغییر خاصی نکرده است و همچنان دولت ایران به دنبال سانسور و محدود کردن دسترسی کاربران به ابزارها و سرویس‌های آنلاین مختلف است. تنها تفاوت واضحی که میان دولت‌های قبلی و دولت روحانی در این زمینه وجود دارد این است که هم اکنون دولت روحانی در حال مسدود کردن و کنترل اپلیکیشن‌های مختلف موبایل است در حالی که تمرکز دولت‌های قبلی بر مسدود کردن دسترسی کاربران ایرانی به وب‌سایت‌های مختلف مانند فیس‌بوک، توییتر و غیره بود. شاهد این ادعا هم می‌تواند مسدود شدن اپلیکیشن‌هایی مانند وی‌چت و تلگرام (هر چند موقت) در زمان ریاست جمهوری حسن روحانی باشد.

حق نشر عکس Getty Images

این تغییر سیاست هم به دلیل محبوبیت تلفن‌های همراه است هم دسترسی به اینترنت ۳G و ۴G؛ اکنون بسیاری از افراد با تلفن‌های هوشمند خود به اینترنت وصل می‌شوند در حالی که در خانه به لپ‌تاپ یا رایانه رومیزی دسترسی ندارند.

با توجه به اینکه مقامات مختلف ایرانی از شبکه‌های اجتماعی مختلف مانند توییتر استفاده می‌کنند و حساب‌های خود را در آن تایید کرده‌اند، همچنان این شبکه‌های اجتماعی در آنها فیلتر هستند و در آینده نزدیک نیز امکان رفع فیلتر آنها وجود ندارد.

سعی در تغییر رفتار کاربران

سیاست کلی دولت روحانی در قیاس با دولت‌های دیگر تغییر نکرده ولی سانسور اینترنت پیچیده و هوشمندانه‌تر از دولت‌های قبلی شده است. دولت روحانی اکنون به دنبال تغییر رفتار کاربران و در نتیجه تغییر درک ‌آنها از اینترنت است.

برای رسیدن به این هدف، دولت روحانی سه سیاست کلی را در پی گرفته تا در آینده بسیاری از کاربران اینترنت در ایران دنیای اینترنت را محدود به آپارات و وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های ایرانی بدانند.

حق نشر عکس Getty Images

۱- مدیریت ترافیک اینترنت: در روز یکشنبه ۱۲ آذر ماه، محمدرضا بیدخام، سخنگوی شرکت مخابرات ایران از اجرایی شدن تعرفه‌های جدید اینترنت در ایران براساس مصرف منصفانه خبر داد. بر این اساس آن حجم استفاده از اینترنت برای ترافیک داخلی به ترافیک خارجی ۱ به ۲ خواهد بود، یعنی اگر کاربری سرعت ۱۶ مگابیت برثانیه را با آستانه منصفانه ۲۰۰ گیگابایت خریده باشد و صرفا از ترافیک داخلی (مثلا وب‌سایت آپارات) استفاده کند، تا سقف ۲۰۰ گیگابایت و اگر از ترافیک بین‌المللی (مثلا تلگرام) استفاده کند، ۱۰۰ گیگابایت می‌تواند از اینترنت استفاده کند.

با این سیاست در حقیقت دولت ایران به کمک شرکت‌های ارائه دهنده خدمات اینترنتی، مدیریت ترافیک اینترنت را به بهترین شکل ممکن انجام می‌دهد به گونه‌ای که در بلند مدت کاربران اینترنت در ایران بدون آنکه متوجه شوند ترجیح خواهند داد از وب‌سایت‌های داخل ایران استفاده کنند تا هم در استفاده از پهنای باند اینترنت خود صرفه‌جویی کنند هم هزینه کمتری را متحمل شوند.

۲- ارائه سرویس‌های بومی: دولت ایران برای اینکه بتواند کاربران ایرانی را به مرور زمان به استفاده از سرویس‌های داخلی قانع کند، به سرویس‌های داخلی نیاز دارد تا هم گردش اطلاعات را راحت‌تر کنترل کند هم در بلند مدت سرویس‌های داخلی جای سرویس‌های غیرایرانی را بگیرند، کاری که چین بخوبی انجام داده است.

دو مورد از بهترین سرویس‌های بومی که جای خود را در میان کاربران ایرانی باز کرده‌اند آپارات - نسخه ایرانی یوتیوب - و موبوگرام - نسخه فارسی و سفارشی تلگرام - هستند که به دولت ایران امکان می‌دهند محتوای آنها را براحتی مدیریت و آنچه را که می‌خواهند حذف یا مسدود کنند.

به این صورت دولت ایران بدون آنکه با مشت آهنی به فکر مسدود کردن وب‌سایت‌ها و سرویس‌های مختلف باشد، آرام و بی‌سروصدا، محتوایی را که از نگاهش نامناسب است مسدود و حذف می‌کند.

حق نشر عکس Getty Images

۳-اینترنت ملی یا شبکه ملی اطلاعات (شما): بخش آخر پازل مدیریت دولتی محتوا و فضای سایبری، اینترنت ملی است که در سال‌های گذشته با نام‌های اینترنت حلال، اینترنت پاک و غیره معرفی شده است. دسترسی رایگان به سرویس‌های مختلف از طریق اینترنت ملی، کاربران را بمرور زمان بیشتر و بیشتر به فکر استفاده از اینترنت ملی یا همان شما می‌اندازد؛ با توجه به اینکه در هزینه‌های روزانه کاربران نیز صرفه‌جویی می‌شود.

شبکه ملی اطلاعات را می‌توان در حقیقت زیرساخت دو سیاست اول دانست؛ با وجود اینترنت ملی، دولت ایران می‌تواند ترافیک اینترنت و سرویس‌های بومی را براحتی مدیریت و میزبانی کند.

خطر دولت روحانی برای اینترنت را هیچ دولت دیگری تاکنون ایجاد نکرده زیرا آنچه که این دولت به دنبال آن است، تغییر رفتار کاربران اینترنت در ایران و در نتیجه تغییر درک آنها از دنیای اینترنت است؛ به این ترتیب شاید دور از ذهن نباشد که روزی کاربران اینترنت در ایران موبگرام و آپارات را به عنوان اینترنت بشناسند و شناخت خاصی از ویکی‌پدیا نداشته باشند.