بزرگداشت سالروز تولد داروین در بریتانیا

Image caption تمبر منقوش به چهره داروین به مناسبت دویستمین سالروز تولد وی

موزه تاریخ طبیعی لندن، روز پنجشنبه با برگزاری مراسمی ویژه، 200 سالگی چارلز رابرت داروین، طبیعی دان بریتانیایی را جشن گرفت. کسی که گفته می شود آثار و نظریاتش، تحولی عمیق در بسیاری از علوم ایجاد کرده و مسیر آنها را برای همیشه تغییر داده است.

چارلز داروین با انتشار کتاب «منشأ گونه ­ها» در حدود 150 سال پیش، این موضوع را مطرح کرد که تمام موجودات زنده منشائی واحد دارند و از یک تک سلولی اولیه تکامل پیدا کرده اند.

ادوارد ویلسون، زیست شناس برجسته دانشگاه هاروارد که او را داروین قرن بیستم هم می نامند در پاسخ به این پرسش که مهم ترین دستاورد داروین چه بود؟ می گوید: "این دستاورد، ارائه ایده تکامل نبود، بلکه ارائه ایده تکامل بر اساس تغییر ژنتیکی تصادفی بود که بعداً در قالب «انتخاب طبیعی» توسط محیط، دسته بندی شد."

داروین توضیح داد که چگونه «انتخاب طبیعی» با تاثیر بر تغییرات تصادفی ژن ها در موجودات زنده، تنوعی از حیات را بر روی زمین به وجود می آورد.

ریچارد داوکینز، زیست شناس انگلیسی و استاد دانشگاه آکسفورد، هم در ارزیابی این ایده داروین می گوید: "این ایده به طور خارق العاده ای قوی است. "انتخاب طبیعی" به طور قطع، همه چیز را درباره حیات و از جمله حیات ما انسان ها توضیح می دهد و در عین حال، ایده ای معمولی و ساده است. "انتخاب طبیعی" نیرومندترین نظریه جهان است، زیرا همه چیز را در باره حیات توضیح می دهد."

برای بزرگداشت 200 سالگی داروین، همزمان با سالروز تولد او، 10 تمبر جدید با عکس داروین و تصاویر مربوط به آثار او منتشر می شود و سکه 2 پوندی جدیدی هم با طرحی جدید یعنی نقش صورت داروین، رو در روی صورت یک شمپانزه ضرب خواهد شد. این در حالی است که عکس داروین بر روی اسکناس های 10 پوندی فعلی بریتانیا نقش بسته است.

به جز سخنرانی هایی که در مراسم های مختلف در لندن، بیرمنگام، ادینبورگ، کنت و شهرهای دیگر بریتانیا برگزار شده است، مردم این شهرها در فستیوال های ویژه سالروز تولد داروین شرکت کرده اند.

زادگاه داروین در شروزبری و خانه ای در کنت که داروین 40 سال در آن زندگی کرد و کتاب «منشأ گونه ها» را در آنجا نوشت، میزبان کسانی بود که می خواستند در بزرگداشت 200 سالگی او حضور داشته باشند.

امروز مردم 45 کشور جهان برای قدردانی از داروین، در قالب بیش از 670 برنامه مختلف از جمله سخنرانی، فستیوال، همایش و مسابقه های متنوع، دویستمین سالروز تولد او و صدوپنجاهمین سالگرد انتشار مهم ترین کتابش را جشن می گیرند، ولی آیا موج بزرگداشت داروین به ایران هم رسیده است؟

کاوه فیض اللهی، خبرنگار علمی در تهران در گفتگوی با بخش فارسی بی بی سی با بیان این که در ایران مخاطبان بسیاری هستند که علاقه مندند در باره نظریه تکامل به اطلاعات بیشتری دست یابند، با اشاره به مقاومت هایی که در زمان ورود و معرفی نظریه تکامل به ایران وجود داشت و در توضیح شرایط امروز می گوید: " می توان اسم دوره اخیر را دوره سکوت گذاشت، چون تلاش می شود با پاک کردن صورت مساله، آن را نادیده بگیرند، ولی نظریه تکامل چارچوب نظری و شالوده کل علوم زیستی است."

او ضعیف بودن پایه های دانش تکامل را که میراث داروین برای تمام نسل ها به شمار می رود، از دیگر مشکلات در معرفی نظریه داروین در ایران می داند و می گوید: " در حال حاضر، هیچ کتاب درسی استانداردی برای این درس وجود ندارد، در بیشتر موارد، مطالبی که به عنوان درس در دانشگاه های مختلف ارائه می شود، کیفیتی بسیار نازل دارد و در بسیاری از دانشگاه ها به دلیل نبود استاد مناسب، اطلاعاتی اشتباه به دانشجوها منتقل می شود."

کاوه فیض اللهی به نبود کتاب های غیردرسی هم اشاره می کند و می افزاید: " در حال حاضر رویکرد نهادهایی مانند وزارت ارشاد که مجوز کتاب و نشریه را در ایران صادر می کند و ستادهای مربوط به برنامه ریزی آموزشی در بخش آموزش عالی، نادیده گرفتن علم تکامل و پاک کردن مساله است و هیچ یک از آثار علمی عامه فهم مشهور دنیا از نویسنده هایی مانند داوکینز، گولد، کارول، دوال، روس، مایر و خیلی های دیگر به فارسی ترجمه نشده است و مستندهای مربوطه هم از صدا و سیما پخش نمی شود.

البته انتشار کتاب داروین در آغاز، مخالفت ها و اعتراض های فراوانی را در جهان غرب برانگیخت؛ مخالفت هایی که بیشتر برخواسته از نگرانی تعمیم نظریه او به جایگاه انسان در بین بقیه جانداران زنده زمین بود.

داروین مورد خشم مذهبیان به ویژه نمایندگان کلیسا قرار گرفت و موضعی سرسختانه علیه نظریه او اتخاذ کردند، اما سرانجام گذر زمان تاثیر خود را گذاشت؛ در سپتامبر 2008 میلادی، کلیسای بریتانیا اعلام کرد که 200 سالگی داروین را فرصتی مناسب می داند تا از او به دلیل برداشت نادرستی که از گفته هایش داشته، عذرخواهی کند.

آنها اولین واکنش خود را در قبال داروین، اشتباه توصیف کردند که سبب شد دیگران هم با پیروی از کلیسا، برداشت نادرستی از او داشته باشند.