کشف زیستگاه پرنده‌ای نادر در تاجیکستان

Image caption محل بارآوری این پرنده خوش‌آواز در بدخشان کشف شده است

دانشمندان محل بارآوری پرنده‌ای نادر به نام چکاوک درشتنوگ را در تاجیکستان پیدا کرده‌اند. این مرغ کوچک خوش‌آواز ناشناختترین پرنده در جهان محسوب می‌شود.تنها نمونه آن در سال 1867 دیده شده، ولی تا سال 2006 این پرنده از دیده‌ها پنهان بود.

از آن زمان تا کنون تعداد انگشت‌شماری از پرندگان زنده و نمونه‌های محفوظ در آثارخانه‌ها شناسایی شده‌اند و یک محل احتمالی بارآوری آنها در افغانستان هم پیدا شده است.

اما مکان تازه‌ای، که زیستشناسان پیدا کرده‌اند، اولین محل بارآوری این نوع پرنده است، که به طور علمی تأیید شده است. جزئیات محل تازه بارآوری چکاوک درشتنوگ برای نخستین بار در مجله زیست‌شناسی مرغان (Journal of Avian Biology)، یک مجلّه علمی، منتشر شده است.

اولین چکاوک درشتنوگ، که نام لاتینی آن "Acrocephalus orinus" بوده و با گنه های دیگر چکاوک با نوک یا منقار درشتش تفاوت دارد، در ایالت هیماچال پرادیش، در شمال و غرب هند، در سال 1867 توسط زیستشناسان مشاهده و ثبت شده بود.

هرچند این اطلاع طی ده‌ساله‌ها مورد شک و تردیدهایی قرار گرفته است، ولی آزمایش دی ان ای در سده 21 ثابت کرد، که این پرنده در واقع نوع تازه و جداگانه‌ای از چکاوکهاست.

از سال 1867 تا 2006 این مرغ کوچک خوش‌آواز دیگر در محیط وحش به چشم نرسید، تا زمانی که یک نمونه زنده آن در سال 2006 در تایلند به دام افتاد.

دو سال بعد، همین پرنده در یک منطقه دیگر تایلند دوباره به دام افتاد. دیگر در باره این پرنده اطلاع زیادی موجود نبود، تا زمانی که معلوم شد 11 نمونه محفوظ (خشکیده) آن در آثارخانه‌ها شامل همین نوع چکاوکها هستند.

شماری از چکاوکهای درشتنوگ در سال 1937 در افغانستان به دام آورده شدند. یک چوجه آن هم در سال 1900 در قزاقستان به چنگ درآمد. این اطلاعات پژوهشگران را بر آن داشت، تا فکر کنند، که چکاوک درشتنوگ ممکن است در محلی در جنوب-شرقی آسیای میانه‌ بارآوری کند.

سال گذشته گروهی از محققان 15 پرنده را داشتند و آزمایش دی ان ای ثابت کرد که آنها چکاوک درشتنوگ (Acrocephalus orinus) هستند. این پژوهشگران گمان داشتند، که محل بارآوری این پرنده ناشناخته را در افغانستان پیدا کرده‌اند.

اما آنها نتوانستند بر اساس معیارهای پذیرفته شده بین‌المللی ثابت کنند، که آنجا در واقع محل بارآوری یا به اصطلاح مکان لانه‌سازی و تخم‌گذاری چکاوکهای درشتنوگ است. همچنین، این پژوهشگران را لازم است با انتشار یافته‌های خود در ادبیات علمی کشفیات خود را به طور مفصل به بررسی و تأیید دانشمندان بگذارند.

Image caption چکاوک درشتنوگ در حال سرودن

تقریباً در همین زمان، گروه دیگری از پرنده‌شناسان در گوشه دیگری از آسیا کشفیات تازه و مهمی کردند. دکتر رافائل آی و مانوئل شوییزیر از انجمن پرنده‌شناسی و حفظ پرندگان در آسیای میانه‌ و دکتر استیفن هیرتویگ از آثارخانه تاریخ طبیعی شهر برن سویس در ولایت کوهستانی بدخشان تاجیکستان به پژوهش مشغول بودند.

این سه پژوهشگر در جریان تحقیقات خود هشت چکاوک درشتنوگ را مشاهده کردند که در سه محل در ولایت کوهستانی بدخشان، در جنگلهای ساحل رودخانه‌ها زندگی می‌کردند.

آنها تأیید کردند، که این پرنده‌ها در یکی از این محلات به بارآوری مشغولند. این نخستین محل بارآوری یا نسلدهی چکاوک درشتنوگ از زمان کشف این پرنده در علم زیست‌شناسی محسوب می‌شود.

مانوئل شوییزیر، که همزمان دانشجویی فوق السانس موزه تاریخ طبیعی برن است، در این باره می‌گوید: "یکی از چهار پرنده بالغ، که در ویزدره یافت شدند، مانند مرغان کُرک پت و پر زیرش ریخته بود، که این نشانه بارآوری آن است."

"همچونین، در ویزدره دو چکاوک درشتنوگ روز 18 ژانویه در پیرامون بته هایی مشاهده شدند، که دیرتر ما آنها را داشتیم و از یک طرف دمهایشان سه پر را برای آزمایشهای دی ان ای گرفتیم.

روز 19 ژانویه این دو پرنده دوباره در پیرامون همان بته‌ها به مشاهده رسیدند، که این بار از یک طرف دمهایشان پر نداشتند و دو چوجه را خوراک می‌دادند.

"این جوجه‌ها بغایت ضعیف بودند و بسختی از یک شاخه به شاخه دیگر می‌پریدند."

این گروه از زیستشناسان هرچند در باره محل جدید بارآوری چکاوک درشتنوگ از پارسال به این سو آگاهی داشتند، ولی ناچار بودند تا زمان نشر جزئیات کشفیات خود در ادبیات علمی از معرفی آن خودداری کنند.

آقای شویزیر در این باره به بی بی سی گفت: "این کشفیات البته شگفت‌آور است، چون چکاوک درشتنوگ در گذشته ناشناخته ترین پرنده در جهان محسوب می‌شد."

وی افزود: "بدون مطالعه بیشتر نمی‌توان گفت که چه تعداد از این پرنده نادر در محیط وحش می‌تواند زنده بماند." این پژوهشگر زیستشناس معتقد است، که برای مشخص کردن مدت و دوران بارآوری چکاوک درشتنوگ و درک عمیقتر انسان در باره تاریخ سکونت و ایجاد شرایط برای حفظ آن به مطالعات بیشتری در موسم بارآوری این پرنده نادر نیاز هست.