فلزات خاکی کمیاب؛ محل تکیه غرب بر چین

توربین های بادی
Image caption فلزات خاکی کمیاب در ساخت توربین های باید به کار می رود

در جریان مناقشه اخیر میان چین و ژاپن بر سر بازداشت یک ناخدای چینی که کشتی ماهیگیری او با دو کشتی گارد ساحلی ژاپن برخورد کرده بود، گزارش شد که پکن برای مدتی صادرات مواد موسوم به "فلزات خاکی کمیاب" به ژاپن را متوقف کرد.

چین رسما این گزارش ها را رد کرد اما این خبر باعث جلب توجه بسیاری به فلزاتی شد که جهان توسعه یافته بیش از پیش به آنها نیازمند است و برای آن به چین اتکا می کند.

فلزات خاکی کمیاب در بسیاری از محصولاتی که هر روز به آنها اتکا داریم و همچنین صنایع پیشرفته کاربرد دارد. از جمله در ساخت کامپیوترها، تلفن های دستی، اتومبیل های نیمه الکتریکی، ابررسانه ها، و توربین های بادی.

اینها در مجموع شامل 17 عنصر جدول مندلیف از جمله اسکاندیوم، لوتیسیوم، سیریوم، تولیوم و لوتتیوم هستند.

دانیل کوردیه از سازمان مطالعات زمین شناسی آمریکا در مورد کاربرد این فلزات می گوید: "از اینها برای طیف گسترده ای از فناوری های پیشرفته استفاده می شود. بعضی از کاربردهای شناخته شده شامل برقی کردن ماشین ها، مغناطیس های دائمی که در توربین های بادی کاربرد دارد و فسفرهایی که برای تولید لامپ به کار می رود است. از اینها همچنین برای لیزر و ساخت دیگر تجهیزات نظامی استفاده می شود."

اما بیش از 95 درصد این مواد توسط چین تولید می شود، کشوری که رشد عظیم اقتصادی اش در دهه های اخیر بسیاری از معادلات را به هم زده است.

ناظران غربی می گویند که شاید بتوان بدون محصولات ارزان چینی زندگی کرد اما ادامه حیات بدون این فلزات برای جهان غرب مشکل است، فلزاتی که در ساخت بعضی از سلاح های پیشرفته هم کاربرد دارند.

جک لیفتون مشاور فلزات استراتژیک در آمریکا که نسبت به خطرات اتکا به چین در این زمینه به دولت آمریکا هشدار داده است درباره اهمیت این مواد به بخش جهانی بی بی سی گفت:

"اینها موادی است که ارتش های جهان در قطعات کلیدی از آنها استفاده می کنند و هرچند استفاده ای ناچیز اما پراهمیت است. لیزر، لیزر نیودیمیوم امروز برای ایجاد فرآیند گداز هسته ای در نیروگاه های برق به کار می رود، حتی بعضی از رنگ هایی که روی صفحه تلویزیون خود می بینید با کمک فلزات خاکی کمیاب به وجود آمده است."

اما این فلزات چرا فقط در چین تولید می شوند. کارشناسان می گویند که بخشی از پاسخ در جهانی سازی نهفته است.

بسیاری از محصولات در چین تولید می شود نه به این دلیل که نمی توان آنها را در سایر کشورها تولید کرد بلکه به این دلیل که تولید آنها در چین ارزان تر است.

به علاوه نیروهای بازار نیز بخشی از علت این پدیده است.

در دو دهه اخیر تاسیسات استخراج و تولید این مواد در آمریکا و سایر کشورها به دلیل افت قیمت ها و مقرون به صرفه بودن عرضه، بسته شده است.

و به این ترتیب تشکیلات صنعتی کشف، حفاری، جداسازی و پالایش این مواد در طول زمان به چین منتقل شده است.

آقای کوردیه می گوید: "از دهه 80 به بعد چین بر تولید فلزات خاکی کمیاب افزود و دریافت که می تواند این مواد را به عنوان محصول جانبی در فرآیند معدنکاری برای استخراج آهن تولید کند بنابراین توانست آنها را با هزینه خیلی کم تولید کند."

این درحالی است که آمریکا زمانی دارای صنایع معدنی تولید این مواد بود. گفته می شود که این کشور بعد از چین دومین ذخایر بزرگ فلزات خاکی کمیاب در جهان را دارد.

چین اخیرا اشاره کرده است که قصد دارد بیشتر این مواد را در داخل مصرف کند. این کشور می گوید اگر تولیدکنندگان غربی می خواهند از فلزات کمیاب چین استفاده کنند باید کارخانه های خود را به چین ببرند.

جک لیفتون نیز به بخش جهانی بی بی سی گفت: "چین سال گذشته برنامه پنج ساله خود را اعلام کرد که 2010 تا 2015 را در بر می گرفت. چینی ها گفتند که همچنان از میزان صادرات این مواد به غرب خواهند کاست و اینکه توقف کامل صادرات بعضی از این عناصر را بررسی می کند."

چین قصد دارد تا سال 2020 یک نیروگاه بادی برای تولید 120 گیگاوات برق – بیش از کل تولید برق بریتانیا – بسازد. این پروژه نیازمند مقدار عظیمی فلزات خاکی کمیاب است.

'خاورمیانه نفت دارد، چین فلزات کمیاب'

نیاز روز افزون به این مواد و علائمی که چین برای کاهش صادرات آنها فرستاده است، باعث شده نشانه های ظهور مجدد این صنعت در غرب بار دیگر ظاهر شود.

ژاپن که از وارد کنندگان اصلی این مواد از چین است شروع به ذخیره کردن این مواد کرده است.

تویوتا که برای تولید مدل نیمه الکتریکی پریوس به مقدار زیادی فلزات خاکی کمیاب نیاز دارد قصد گشایش یک معدن برای تولید آنها در ویتنام را دارد.

آمریکا نیز نگران ادامه تامین این مواد برای ساخت تسلیحات نظامی خود است.

پیتر لایتنر که از 1986 تا 2007 مشاور ارشد امور تجارت استراتژیک وزارت دفاع آمریکا بود می گوید که نشانه های اولیه فراوانی وجود دارد از اینکه چین از اهرمی که به خاطر تولید این فلزات دارد به عنوان یک سلاح استفاده خواهد کرد.

هم اکنون برنامه هایی برای ایجاد معادنی در کالیفرنیا، استرالیا، بخش شمالی کانادا و حتی گرینلند وجود دارد.

دنگ شیائوپینگ رهبر پیشین چین چند دهه پیش گفته بود: "خاور میانه نفت دارد، چین هم فلزات خاکی کمیاب."

غربی ها مدتی است می کوشند با ابداع فناوری تولید انرژی های نوین و تجدیدپذیر از اتکای خود به نفت خاور میانه بکاهند.

تلاش برای کاستن از تکیه بر این منطقه از جهان باعث وابستگی بیش از پیش به منطقه دیگری شده که خود رقیب غرب به حساب می آید.

مطالب مرتبط