آینده‌ای که از خانه‌های ما می‌گذرد

تحلیل

شعله گاز حق نشر عکس PA
Image caption بالابردن بهره‌وری در بخش مسکونی، پایین آوردن میزان شاخصی چون "شدت انرژی" و جانشینی گاز طبیعی در صنعت، بخش مهمی از معضل تولید گازهای گلخانه‌ای ایران را بهبود خواهد بخشید.

دسامبر، آخرین ماه تقویم میلادی هر سال، فرصتی می‌شود برای انتشار گزارش‌های گوناگون از نحوه عملکرد کشورها در حوزه‌های تخصصی که به ارزیابی پیشینه و بررسی احتمالات پیش رو می‌پردازند.

هفدهمین نشست تغییرات اقلیمی سازمان ملل (UNFCCC, COP۱۷) که از هفتم تا نوزدهم آذر ماه در دوربان آفریقای جنوبی برگزار شد، شاهد انتشار "دومین گزارش ملی ایران پیرامون تغییرات اقلیمی" بود. این گزارش که هشت سال بعد از نخستین گزارش ملی ایران منتشر می‌شود، در برگیرنده دامنه وسیعی از اطلاعات درباره شرایط جغرافیایی ایران، منابع آب، چشم‌انداز کشاورزی، صنعت، انرژی، اقتصاد و همچنین وضع انتشار گازهای گلخانه‌ای در این کشور است.

بررسی اجمالی سند دومین گزارش ملی ایران در خصوص تغییرات اقلیمی و ارزیابی سناریوهای مطرح در آن، بیانگر واقعیاتی است که در بعضی دیگر از گزارش‌های بین المللی نیز مورد تایید و توجه قرار گرفته است.

همزمان با در دسترس قرار گرفتن دومین گزارش ملی ایران، موسسه جرمن واچ (German Watch) اقدام به انتشار "گزارش کارایی در تغییرات اقلیمی" کرد. این گزارش به عنوان یکی از معتبرترین اسناد ارزشیابی عملکرد کشورها در رویارویی با تغییرات اقلیمی، همزمان با مذاکرات دوربان، ضریب کارایی سیاست‌های اعمال شده توسط کشورهای مختلف را ارزیابی کرده و نقاط ضعف و قوت آنها را شناسایی می‌کند.

در کنار هم قرار دادن دومین گزارش ملی ایران و گزارش کارایی در تغییرات اقلیمی موسسه "جرمن واچ"، بیانگر یک نکته مهم برای سیاست‌گذاران ایران است و آن اینکه کلید اصلی موفقیت ایران در کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای، پیش از آن که در دستان صنعتگران باشد در اختیار مصرف‌کنندگان و واحدهای مسکونی است.

دومین گزارش ملی ایران، در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵، موثرترین سیاست برای کاهش آلایندگی گازهای گلخانه‌ای را افزایش بهره‌وری در بخش مصرف‌کنندگان نهایی مورد شناسایی قرار می‌دهد و در این راستا خواستار اتخاذ سیاست‌های حمایتی جدی دولت از لوازم خانگی با بهره‌وری بالا می‌شود.

حق نشر عکس MEHR
Image caption در گزارش 'کارایی در تغییرات اقلیمی' موسسه جرمن واچ، ایران نتوانسته است جایگاهی بهتر از جایگاه '۶۰'ام را بین ۶۱ کشور کسب کند و در بین ۱۰ کشور بزرگ آلاینده از طریق انتشار دی‌اکسیدکربن، سهمی بیشتر از انگلستان، کره‌جنوبی و کانادا را به خود اختصاص داده است.

در گزارش 'کارایی در تغییرات اقلیمی' موسسه جرمن واچ، ایران نتوانسته است جایگاهی بهتر از جایگاه '۶۰'ام را بین ۶۱ کشور کسب کند و در بین ۱۰ کشور بزرگ آلاینده از طریق انتشار دی‌اکسیدکربن، سهمی بیشتر از انگلستان، کره‌جنوبی و کانادا را به خود اختصاص داده است.

بررسی جداگانه شاخص‌های تاثیرگذار در کارایی سیاست‌های ایران در رویارویی با تغییرات اقلیمی، بیانگر آن است که شاخص "واحدهای مسکونی" در این گزارش مورد توجه ویژه قرار گرفته و جایگاه این شاخص برای ایران در ضعیف‌ترین حالت خود قرار دارد.

رتبه ۵۴، پایین‌ترین جایگاهی است که برای کارایی سیاست‌های مرتبط با تغییرات اقلیمی در ایران به شاخص "واحدهای مسکونی" داده شده است. این در حالی است که برای مثال شاخص‌هایی چون "حمل و نقل" جایگاه '۳۷'ام و "توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر" جایگاه '۴۱'ام را به خود اختصاص داده‌اند.

متوسط افزایش ۸ درصدی مصرف برق در هر سال و تغییر سبک زندگی جامعه شهری ایران در کنار بهره‌وری پایین لوازم خانگی و نیز بالا بودن "شدت انرژی"، ترسیم‌کننده نمای مهم‌ترین عامل افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای در ایران در طول بازه ۱۴ ساله پیش رو خواهد بود.

نباید فراموش کرد که ۷۷ درصد از تولید گازهای گلخانه‌ای ایران، مربوط به بخش انرژی کشور است که در هر دو قسمت تولید و مصرف، به منظور کاهش انتشار آلاینده‌ها نیاز به کار جدی دارد.

بالابردن بهره‌وری در بخش مسکونی، پایین آوردن میزان شاخصی چون "شدت انرژی" و جانشینی گاز طبیعی در صنعت، بخش مهمی از معضل تولید گازهای گلخانه‌ای ایران را بهبود خواهد بخشید و ظرفیت بزرگی را برای هرگونه تعهد الزام‌آور احتمالی برای ایران در چارچوب مذاکرات تغییرات اقلیمی (بعد از پیمان کیوتو) فراهم خواهد کرد.

البته بی‌شک، این در شرایطی خواهد بود که از گسترش تولید آلاینده‌ها در سایر شاخص‌ها جلوگیری به عمل آید. به عنوان مثال، شاخصی چون "جنگل‌زدایی" در ایران، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یکی از عوامل مهم تولید گازهای گلخانه‌ای دارد؛ شاخصی که هم اکنون تنها سهم ۲ درصدی را در میزان آلایندگی به خود اختصاص داده و این در حالی است که روند نابودی جنگل‌های ایران، شرایط رشد تصاعدی بالایی را برای این شاخص امکان‌پذیر می‌کند.

میزان انتشار دی‌اکسیدکربن

حق نشر عکس Other

روند انتشار دی‌اکسیدکربن

حق نشر عکس Other

سیاست‌های اقلیمی

حق نشر عکس Other

شاخص کلی عملکرد کشورها

حق نشر عکس Other