'سانسور تحقیقات علمی، مساله‌ساز است'

حق نشر عکس Nature
Image caption دکتر کمپبل، سردبیر مجله نیچر (Nature)

سردبیر مجله علمی نیچر (Nature)، مجله ای که در دنیای پژوهش های پزشکی جایگاه ویژه ای دارد، می گوید که روند فعلی ارزیابی و سانسور بخشی از پژوهش های پزشکی که به صورت بالقوه ممکن است مورد استفاده تروریست ها قرار گیرد، باید بهبود یابد.

دکتر فیلیپ این سخنان را بعد از انتشار تحقیق جنجال برانگیز ویروس آنفلوانزی مرغی H5N1 در مجله نیچر، به بی بی سی نیوز گفت.

به تازگی دو مقاله پژوهشی سبب ایجاد نگرانی هایی در میان موسسه های ضد تروریستی شده است.

یکی از این مقالات به مجله نیچر، و دیگری به دیگر مجله معتبر ساینس (Science) ارائه شده است. مقاله مجله ساینس هنوز منتشر نشده است.

هر دو پژوهش نشان می دهند که ویروس H5N1 نسبتا به سادگی می تواند به شکلی تغییر و جهش پیدا کند که به سرعت در میان جامعه انسانی شیوع یابد.

در پی انجام این پژوهش ها، هیئت مشاور امنیت ملی آمریکا در زمینه بیوتکنولوژی (ان اس ای بی بی) در ماه نوامبر گذشته درخواست کرد که سردبیران، قسمت های حساسی از این دو پژوهش را حذف کنند. گفته می شود که این قسمت ها حاوی اطلاعاتی است که تروریست ها می توانند در ساخت سلاح‌های بیولوژیکی از آنها استفاده کنند.

متخصصان امنیت در حوزه تحقیقات بیولوژیک نگرانند که یک نوع تغییر یافته و مسری تر از ویروس آنفلوآنزای مرغی ممکن است باعث همه گیری مرگباری شود که تلفات آن حتی از شیوع آنفلوآنزای اسپانیایی در اوایل قرن بیستم هم بیشتر باشد.

در فاصله سالهای ۱۹۱۸ تا ۱۹۱۹ که ویروس مرگبار موسوم به آنفلوآنزای اسپانیایی در جهان شایع شد، حدود ۴۰ میلیون نفر جان خود را از دست دادند.

منافع و خطرات

بسیاری از افراد در جامعه علمی، از جمله محققان این پژوهش ها بر این باور بودند که منافع انتشار این تحقیق ها به صورت کامل، از خطرات ناشی از آن بیشتر است.

به گفته آنها، هدف از انتشار این پژوهش ها، کمک به کسانی است که در حال تلاش برای ساخت واکسن هایی برای این ویروس و پیشگیری از شیوع بیماری‌های ناشی از آن هستند. همچنین بسیاری از صاحبنظران، این را ناقض آزادی آکادمیک می دانستند.

از سوی دیگر، هیئت مشاور امنیت ملی آمریکا در زمینه بیوتکنولوژی تاکید داشته که باید راهی یافته شود که قسمت های حذف شده صرفا به دست پژوهشگران قانونی برسد.

با این حال، نتیجه میانجیگری سازمان بهداشت جهانی در اوایل امسال این بود که، دست کم در مقیاس زمانی مناسب، هیچ راه عملی ای برای این منظور وجود ندارد؛ و به این ترتیب، هر دو مجله تصمیم به انتشار پژوهش های ارائه شده گرفتند.

دکتر کمپبل که برای نخستین بار در این زمینه اظهار نظر کرده، گفت که فرایند فعلی تعیین ضرورت سانسور شدن پژوهش های پزشکی "خیلی خیلی مساله‌ساز" است.

به گفته او "اگر بخواهیم در مسیر سانسور گام برداریم، چگونه می توان تصمیم گرفت که کدام پژوهش ها حاوی اطلاعات حساسند؟ و چگونه به صورت واقع‌بینانه می توان اطمینان داشت که وقتی که به محیط دانشگاهی برسد، فراتر از این محیط نرود؟"

او همچنین بر این باور است که هیئت مشاور امنیت ملی آمریکا در زمینه بیوتکنولوژی، در توصیه به سانسور این پژوهش، بیش از حد عجله کرد.

دکتر کمپبل می گوید: "همه چیز خیلی سربسته بود. همه چیز تلفنی پیش رفت. مشاوره با محققان و دیگر کارشناسان ناکافی بود."

پس اگر دوباره چنین موقعیتی پیش بیاید، بهترین راه کدام است؟

دکتر کمپبل بر این باور است که هیئت مشاور امنیت ملی آمریکا در زمینه بیوتکنولوژی و سازمان بهداشت جهانی باید به ایفای نقش مهم خود ادامه دهند، و در عین حال، مسئولیت سردبیران مجلات است - کسانی چون او - که نظرات اعضای جامعه پزشکی و آژانس های امنیتی را نیز جویا شوند.

او گفت: "ما به بهترین مشاوره‌ها درباره چنین موقعیت هایی دسترسی داریم. من مصمم هستم که فرایند رسمی تر و جامع تری را در نظر بگیرم."

"واقعا نمی دانم که در عمل چگونه خواهد بود، ولی خوشحالم که در جایی که وجود سازمان هایی خطرناک، باعث نگرانی می شود، هر کاری بکنم که علم را قابل اعتمادتر کند."

مطالب مرتبط