پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

راز دانش: نظریه ای درباره احتمال ارتباط بیماری ام اس با حجاب

Image caption ام اس بیماری دستگاه عصبی است و بیشتر زنان را مبتلا می کند

در چهارمین برنامه "راز دانش" که هر هفته یکشنبه‌ها در چشم انداز بامدادی رادیو بی بی سی پخش می‌شود، به این موضوع‌ها پرداخته ایم: نظریه ای درباره علت افزایش شدید آمار ابتلا به بیماری ام اس در برخی شهرهای ایران، ایجاد نوعی باکتری در بریتانیا که شکر را به سوختی بسیار شبیه به دیزل تبدیل می کند و اثر نوشیدن یک قوطی نوشابه در روز بر افزایش خطر ابتلا به دیابت در سنین بالاتر.

ام اس و حجاب

داده های محققان ایرانی در سال های اخیر نشان داده بود که آمار ام اس (مالتیپل اسکلوروسیس) در فاصله سال های ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۴ در تهران هفت برابر شده و در اصفهان هم در فاصله ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸ سه برابر.

ام اس یک بیماری سیستم عصبی و عضلات است که در مواردی با فلج تدریجی و در نهایت مرگ همراه است. این بیماری بیشتر در زنان شایع است.

اکنون جولیا پاکپور و سریرام راماگوپالان دو محقق علوم ژنتیکی در دانشگاه آکسفورد بریتانیا می گویند که شاید پوشش اجباری زنان پس از انقلاب ایران عامل این وضع باشد.

توجیه این نظریه این است که رابطه ای مشخص میان کمبود ویتامین دی و بیماری ام اس وجود دارد. مهم ترین راه تولید ویتامین دی در بدن قرار گرفتن پوست در معرض آفتاب است.

اما امیرهادی مغزی پژوهشگر در زمینه بیماری ام اس که اکنون در حال گذراندن دوره پسا دکترا در دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در سانفرانسیسکو است به بی بی سی فارسی می گوید که مساله پیچیده است: "مطالعاتی در جمعیت های ترک در سوئد شده که نشان می دهد سطح ویتامین دی خانم های محجبه کمتر است. و حتی مطالعاتی در اسرائیل انجام شده که نشان می دهد که سطح این ویتامین در خانم های یهودی که پوشش بیشتری دارند کمتر است."

او می افزاید: "اما در عربستان یا کشورهای مسلمان دیگر این افزایش مشاهده نمی شود. شاید به خاطر عوامل ژنتیکی باشد یا عوامل دیگر. بنابراین عوامل خیلی مختلفی در آن دخیل هستند."

البته خانم پاکپور هم تایید کرده است که نظریه او و همکارش در مورد علت افزایش آمار ام اس در ایران قطعی نیست.

محققان آکسفورد می گویند قصد ندارد به زنان توصیه کنند حجابشان را رها کنند همانطور که مثلا به زنان اهل ایالت های سردسیر نیوانگلند آمریکا نمی گویند به مکانی گرم و آفتابی مثل فلوریدا نقل مکان کنند.

مطالعات دیگر ارتباط میان حجاب و کمبود ویتامین دی را نشان داده است.

دکتر مغزی پیشنهادهایی برای جمعیت ایران دارد: "توصیه هایی که می تواند در سطح جامعه موثر باشد استفاده از قرص های مکمل ویتامین دی و کاهش مصرف سیگار است. همچنین مطالعه ای در نشریه نیچر چاپ شده که نشان می دهد که کاهش نمک در مواد غذایی می تواند باعث کاهش ابتلا به این بیماری شود."

مطالعات قبلی در سال ۲۰۱۱ در ایران نشان داده بود که در میان جمعیت این کشور کمبود ویتامین دی وجود دارد.

تولید سوخت جدید با کمک باکتری

براساس نتایج مطالعه ای که در نشریه "اقدامات آکادمی ملی علوم" چاپ شده محققان در بریتانیا با اصلاح ژنتیکی باکتری ای کولای موفق به تولید یک نوع سوخت تازه شده اند.

و تیم محققان می گوید که اگر امکان تعمیم این فرآیند در سطح گسترده فراهم آید این سوخت مصنوعی می تواند جایگزین خوبی برای سوخت های فسیلی باشد.

پروفسور جان لاو زیست شناس در دانشگاه اکستر به بی بی سی گفت: "کاری که ما کردیم این بود که این باکتری ها را مهندسی سنتتیک کردیم تا نوعی نفت تولید کنیم که معمولا در سوخت های فسیلی یافت می شود اما ما از یک فرآیند بیولوژیکی استفاده کرده ایم."

به عبارت دیگر به گفته او آنها به جای تولید سوخت های جایگزین مثل سوخت های زیستی یک سوختی فسیلی تازه ساخته اند.

هدف آنها این بوده که تولیدکنندگان، فروشندگان و مصرف کنندگان سوخت متوجه فرق آن با سوخت های موجود نشوند – و سوخت تازه به سادگی بخشی از زنجیره تولید سوخت شود.

اما در یک دهه اخیر تلاش های زیادی برای رایج کردن به اصطلاح زیست سوخت ها وجود داشته. لطفا در مورد این سوخت ها و مشکلات آنها توضیح بده.

زیست سوخت ها از محصولات کشاورزی مانند ذرت و نیشکر گرفته می شوند.

در اتحادیه اروپا این هدف تعیین شده که میزان استفاده از این زیست سوخت ها تا سال ۲۰۲۰ در بخش حمل و نقل به ۱۰ درصد برسد.

این سوخت ها البته اتکا به نفت رو کم می کنند.

مشکل این است که بیشتر انواع آنها با موتورهای جدید همخوان نیستند و لازم است کسری از آنها – به اندازه پنج تا ده درصد – با بنزین مخلوط تا قابل استفاده شود.

با این حال این مشکل در سوخت تولید شده با ای کولای حل شده است.

نوشابه و دیابت

دانشمندان اروپایی می گویند که مصرف یک قوطی نوشابه در روز در مقایسه با یک قوطی نوشابه در ماه، خطر نسبی ابتلا به دیابت نوع ۲ را به اندازه ۲۰ درصد افزایش می دهد.

این مطالعه که نتایج آن در نشریه "دیابت شناسی" چاپ شده مؤید یافته های مشابه قبلی در آمریکاست.

یک موسسه خیریه دیابت توصیه کرده که مردم نوشیدنی ها و خوراکی های حاوی شکر را محدود کنند زیرا کالری زیاد و کم فایده آن باعث افزایش وزن می شود.

این مطالعه در بریتانیا، آلمان، دانمارک، ایتالیا، اسپانیا، سوئد، فرانسه و هلند انجام شد و هدف اولیه آن یافتن ارتباط میان تغذیه و سرطان بود. در این مطالعه از حدود ۳۵۰ هزار نفر در مورد عادت های غذایی سوال شد.

دکتر متیو هابز سرپرست بخش تحقیقات موسسه دیابت بریتانیا در مورد این مطالعه می گوید که ارتباط میان شکر و دیابت حتی در صورت عدم افزایش وزن هم می تواند برقرار باشد بنابراین علت فقط کالری اضافه ناشی از نوشابه نیست.

با این حال او می گوید که حتی این مطالعه هم به طور قطع ثابت نمی کند که نوشابه های شکردار به طور قاطعانه باعث ابتلا به دیابت نوع دو می شود.

او تاکید کرد که مهمترین کار برای جلوگیری از ابتلا به دیابت نوع ۲ نگه داشتن وزن بدن در حد سالم است.

کارشناسان گفتند که هرچند نوشیدنی های شکردار فقط بخشی از علل بالقوه ابتلا به دیابت نوع دو هستند اما از آنجا که حذف آنها از رژیم غذایی آسان است، راه خوبی برای کاهش این خطر به شمار می آید.