"اشاراتِ نظر"، نامه رسانِ من و رایانه

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

شاید زمانی که سایه بیت "نشود فاش کسی آنچه میان من و توست/ تا اشارات نظر نامه رسان من و تو ست" را می سرود هیچ گاه احتمال نمی داد فن آوری روزی بتواند اشارات نظر را دریک چشم بهم زدن ترجمه و معنایشان را رمز گشایی کند.

روش های ارتباط و تعامل ما با کامپیوتر و دستگاه های الکترونیک روز به روز "انسانی" تر می شوند. این راه ارتباطی که برای سال ها تنها از طریق صفحه کلید و ماوس ممکن بود، حالا از لمس با سرانگشتان و صحبت کردن با زبان روزمره هم فراتر رفته و می تواند از طریق خوانش و رمز گشایی حس وحالت چهره کاربر و یا دریافت و ترجمه امواج مغزی او صورت گیرد.

از ابتدای همگانی شدن استفاده از کامپیوتر، تا مدت ها، تنها راه ارتباط با این دستگاه وارد کردن دستورهای پیچیده توسط صفحه کلید بود که با اضافه شدن ماوس در کنار ارایه سیستم عامل های جدیدتر، ارتباط کاربر با دستگاه ها بسیار ساده تر شد.

اما تحول اصلی در زمینه تعامل ما با دستگاه های الکترونیک با ارایه صفحات لمسی رخ داد. گوشی ها و تبلت ها و حالا کامپوترها به جای فشار دگمه، توسط سرانگشتان ما کنترل می شوند و حرکات لمسی برای کنترل آنها روز به روز به حرکات روزمره زندگی نزدیک تر می شود. همانند جمع کردن صفحه ای با دست برای بستن آن، یا هل دادن صفحات به کنار برای تعویض یا به اصطلاح ورق زدن آنها.

در واقع حرکات لازم برای کنترل دستگاه ها به سمت حذف حرکات مکانیکی و جایگزین کردن آن با حرکات طبیعی اعضای بدن پیش می رود.

پیشرفت دستیارهای صوتی دستگاه ها، آرزوی دیرینه فرمان دادن به دستگاه ها از طریق صحبت با آنها را تا حدی محقق کرده.

بالا رفتن حساسیت ردگیرهای حرکتی از سوی دیگر نیز، ارتباط از راه دور با دستگاه ها به کمک حرکات بدن را ممکن کرده و حرکات کاربر از راه دور، جایگزین دستگاه کنترل از راه دور تلویزیون یا کنسول بازی شده است.

اما دستاوردهای تحقیقات در زمینه رابط کاربری که اصطلاحا اچ سی آی (Human Computer Interaction) نام دارد به همین جا ختم نمی شود و محققین در نقاط مختلف دنیا با به کارگیری ترکیبی از فن آوری هایی که ذکر شد، راه های جدید و متفاوتی در زمینه رابطه کاربر با دستگاه خلق کرده اند که ممکن است به زودی روش های ارتباط ما با دستگاه های الکترونیک را متحول کند.

لمسِ ناملموس

Image caption نمایشگر جادویی که بر سطحی غبارگون ظاهر می شود

گروهی از محققین دانشگاه بریستول در بریتانیا در حال آماده سازی یک میز کار برای انجام پروژه های گروهی هستند. میزی که سطحش یک صفحه لمسی بزرگ است برای به اشتراک گذاشتن ایده ها و چهار طرف آن نمایشگر های مجزایی برای کار انفرادی افراد وجود دارد. اما این چهار نمایشگر، هر کدام روی غباری تشکیل شده که می تواند با خاموش کردن دستگاه به یک چشم به هم زدن محو شود. در واقع تصاویر روی هاله ای غبارگون از دود یا بخار توسط پروژکتور، تابانده می شوند و یک ردگیر حرکتی هم حرکات دست کاربر را دنبال می کند تا کاربر بتواند با این نمایشگر، همانند یک صفحه لمسی کار کند. روی صفحه ای جادویی که در هوا نمایان و محو می شود و بدون لمس فیزیکی هیچ دکمه یا صفحه ای. کاربران در چهار طرف میز می توانند عکس یا نوشته مقابل خود را به سمت دیگری هل دهند تا به نمایشگر او منتقل شود یا این که آن را به میز وسط بفرستند تا همه همزمان روی آن کار کنند.

روش دیگری که بدون لمس فیزیکی اجسام، ارتباط با دستگاه را ممکن می کند، استفاده از امواج مافوق صوت است. محققین دانشگاه بریستول امکان جدیدی به این فن آوری اضافه کرده اند و آن ایجاد نوعی بازخورد در زیر انگشتان کاربر است. لرزشی که امواج مافوق صوت در نقطه ای از فضا ایجاد می کنند، باعث می شود کاربر بتواند در حین کنترل دستگاه با اشارات دست لمس دکمه ها را زیر دست خود حس کند. لرزشی که بازخورد لمسی یا Haptic Feedback نام دارد.

فن آوری نقش بر آب می زند

Image caption تبدیل آب به نمایشگری برای بازی یا کار با رایانه

در سوی دیگر دنیا محققین دانشگاه کویکه در ژاپن، به دنبال آشتی دادن دستگاه های الکترونیکی با آب و همین طور کشیدن خط رابطی بین عناصر دنیای طبیعی با اشیای مجازی هستند. نمایشگر روی آب (Aquatop display) تشکیل شده است از پروژکتوری که تصاویر رنگارنگ را بر آب می تاباند و یک ردگیر حرکتی که حرکات دست کاربر را دنبال می کند. اطلاعات بدست آمده به برای پردازش به کامپیوتری ارسال می شود و در نهایت سطح آب را تبدیل به یک ضفحه لمسی می کند که می توان برای بازی رایانه ای، وبگردی، تماشای عکس و اکثر اموری که با کامپیوتر انجام می شود از آن استفاده کرد. هدف تیم سازنده از ساخت این فن آوری، لذت بخش تر کردن حمام در وان بوده و از آنجا که حمام کردن در وان های بزرگ و مشترک بخشی از فرهنگ ژاپنی است، این فن آوری می تواند باقی دنیا را با این فرهنگ خاور دور بیشتر آشنا کند.

سخن با لبِ خاموش

تحقیقات در زمینه رابط کاربری از سطح حرکات انسانی فراتر هم رفته و عده ای به دنبال به کارگیری عواطف و احساسات انسانی در جهت تعامل کاربر با دستگاه هستند.

شرکت امرون فن آوری تشخیص چهره را یک گام جلوتر برده و به دنبال ارایه دستگاه ها با فن آوری تشخیص حس و حال چهره است. کامپیوتر می تواند با بررسی این که چهره کاربر چه حسی دارد به دستگاه ها فرمان مناسب را بفرستد. برای مثال اگر فرد چهره سرمازده یا لرزان دارد، سیستم گرمایش دما را بالا ببرد.

Image caption گوش های گربه ای که بیانگر احساسات ناخودآگاه فرد هستند

و قطعا مرحله ای فراتر از کنترل دستگاه با احساسات آشکار کاربر می تواند، استفاده از احساسات نهان و ناخودآگاه فرد برای فرستادن فرمان به دستگاه باشد.

شرکت ژاپنی نوروور (Neurowear) هدستی عرضه کرده که از ناخودآگاه ما می گوید. یکی از محصولات این شرکت که مجهز به این فن آوری است، نکومیمی (Necomimi) است که در واقع یک جفت گوش گربه است که کاربر روی سزش می گذارد و گوش ها از روی امواج مغری فرد، احساسات او را نمایش می دهند.

پروژه دیگر این شرکت ارایه این هدست با دوربینی است که توسط امواج مغز کنترل می شود و هرگاه فرد از دیدن چیزی هیجان زده شود، دوربین به صورت خودکار آن لحظات را از زاویه دید فرد ثبت می کند.

Image caption دوربینی که به فرمان امواج مغری تصویربرداری می کند

بنابراین در آینده کنترل دستگاه ها ممکن است حتی نیاز به هیچ یک از اعضای بدن جز مغز و امواج آن نداشته باشد.

البته بسیاری از این ایده های نو فعلا تنها یک نمونه آزمایشی هستند و برای این که در دستگاه ها در اختیار مصرف کننده قرار بگیرند راه درازی در پیش دارند. اما با توجه به رقابت بالا در بازار وسایل الکترونیک، تولید کننده ها برای جلو زدن از باقی رقبا، همواره مشتاقند اولین شرکتی باشند که در این تحقیقات سرمایه گذاری می کند و آنها را در دستگاه های تولیدی خود به کار می برد. بنابراین تحقیقات در زمینه رابط کاربری دستکم ار لحاظ جلب سرمایه برای پیشرفت خود، موانع زیادی سر راه خود ندارد.