کشف جوان ترین قرص کیهانی سیاره زا

آلما
Image caption این مجموعه رصدخانه ها در ارتفاع بالا ساخته شده تا دیدی شفاف از آسمان شب داشته باشد

اخترشناسان با بهره گیری از مجموعه رادیوتلسکوپ های "آلما" در شمال شیلی، جوان ترین قرص سیاره زا را پیدا کرده اند.

سیاره ها در قرص هایی پیرامون یک پیش-ستاره پدید می آیند، اما زمان و چگونگی پیدایش این قرص ها هنوز روشن نیست.

گروهی از اخترشناسان به سرپرستی نادیا موریلو و شی پینگ لای، از طریق مشاهداتی که با رادیوتلسکوپ های آلما انجام دادند، چنین قرصی را یافته اند، اما عمر این قرص، کمتر از آنی است که محاسبات نشان داده بود.

قرص های حاوی گرد و غباری که بر اثر چرخش یک ستاره یا خورشید در حال تولد و پرتاب مواد آن به بیرون به وجود می آیند، سیاره هایی را شکل می دهند که پس از شکل گیری و استقرار، به دور آن ستاره می چرخند و منظومه ای را پدید می آورند.

اجرام درون منظومه شمسی خود ما از قوانین کپلر پیروی می کند، یعنی سیاره هایی که به خورشید نزدیک ترند، سریع تر از سیاره های دورتر به دور خورشید می گردند.

این حرکت معمولا با نام گردش کپلری شناخته می شود. قرص هایی از گرد و غبار فضایی که گردش کپلری دارند، به احتمال زیاد در نهایت سیاره هایی را در مدارهای باثبات تشکیل می دهند.

کشف این نوع قرص ها در مراحل بسیار ابتدایی که پیش-ستاره هنوز در اعماق ابر گرد و غبار به سر می برد، توانایی این منظومه ها را در زایش سیارات روشن می کند.

دانشمندان با استفاده از مجموعه رادیوتلسکوپ های آلما، یک منظومه پیش-ستاره ای سه گانه را که در سحابی ستاره زای "رو آفیوشس" قرار دارد، بررسی کردند.

ساختاری قرص مانند بر گرداگرد یکی از این سه پیش-ستاره مشاهده شد که هنوز در هاله ای از گرد و غبار و گاز مدفون است.

تجزیه و تحلیل گاز درون این قرص نشان داد که حرکت کپلری دارد و شعاع آن پنج برار شعاع سیاره نپتون در منظومه شمسی ماست، اما پیش-ستاره ای که این قرص بر گرد آن می چرخد تنها یک پنجم خورشید ما جرم دارد.

این نشان می دهد که پیش–ستاره هنوز بسیار جوان و در حال رشد است.

پیشتر، مدل ها و شبیه سازی ها پیش بینی کرده بود که قرص های کپلری نمی توانند در مراحل اولیه شکل گیری ستاره ها به وجود آیند.

ولی کشف این قرص بزرگ کپلری بطلان مدل های یاد شده را ثابت کرده و نشان می دهد که عوامل دیگری ممکن است در پیدایش چنین قرص هایی دخالت داشته باشند.

مطالعات جدیدتر این احتمال را مطرح کرده اند که ناهماهنگی بین میدان مغناطیسی و محور چرخش پیش ستاره ممکن است به تشکیل زودهنگام قرص های سیاره زا منجر شود و قرص هایی با صد برابر شعاع خورشید تا زمین یا بزرگتر از آن را پدید آورد.

شواهد تازه ای که نشان می دهد همه ستاره ها، از جمله منظومه های چند ستاره ای، دست کم یک سیاره دارند، منطبق با مشاهدات مبنی بر پیدایش قرص های پیش-سیاره ای است.

مطالب مرتبط