راز دانش: گرمایش زمین باعث مرگ جوجه پنگوئن‌ها شده است

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نتایج جدید از آزمایش روی سلول های خونی موشها، امیدها برای سرعت بخشیدن به تولید سلول های بنیادی در اسید را افزایش داده است

در برنامه این هفته راز دانش به این خبرها پرداختیم: کشف شیوه تازه و سریعی برای تولید سلول های بنیادی در موش، پیش آمدن مشکلات فنی برای یک کاوشگر چینی که اخیرا بر ماه فرود آمد و تحقیقاتی که نشان می دهد تغییرات آب و هوایی به جمعیت پنگوئن ها ضربه زده است.

توضیح به تاریخ دهم مارس 2014: محققان مسئول این مطالعه در ژاپن اکنون آن را پس گرفته اند چرا که می گویند ممکن است در آن اشتباهی رخ داده باشد.

دانشمندان در ژاپن نشان دادند که می توان سلول های بنیادی را با خیساندن سلول های خون در اسید به سرعت تولید کرد.

جزئیات یافته تازه در نشریه نیچر چاپ شده.

بدن انسان از سلول هایی ساخته شده که هرکدام نقش مشخص و ثابتی دارند – مثل سلول های عصبی، سلول های کبد، عضلات و غیره.

با این حال چیزی که سلول های بنیادی را متفاوت و برای محققان جذاب می کند این است که مثل لوحی سفید است.

یعنی قابلیت تبدیل به همه انواع بافت های بدن را دارند و همین حالا هم برای مرمت آسیب چشم، قلب و مغز مورد آزمایش هستند.

به عبارت دیگر این سلول های بنیادی آینده ای را نوید می دهند که اگر عضوی از بدن آسیب دید، قابل جایگزین کردن باشد. درست مثل وقتی که یک قطعه کهنه ماشین تعویض می شود.

این سلول ها البته از جنین قابل استخراج است اما این عمل بسیار جنجال آفرین است چون جنین از بین می رود.

قبلا تحقیقات دیگری نشان داده بود که امکان "برنامه ریزی ژنتیکی" سلول های پوست برای تبدیل آنها به سلول بنیادی وجود دارد، تحقیقاتی که به آن جایزه نوبل تعلق گرفت.

مطالعه تازه توسط محققان در مرکز بیولوژی رشد رایکن و دانشکده پزشکی هاروارد انجام شد و نشان داد که قرار دادن سلول های خون در اسید می تواند باعث دگرگونی آنها شود.

دکتر هاروکو اوبوکاتا از مرکز رایکن در ژاپن گفت که او از این دگرگونی "کاملا شگفت زده" شده است.

او گفت: "امکاناتی که این یافته می تواند در اختیار ما بگذارد هیجان انگیز است، نه فقط در زمینه پزشکی ترمیمی، بلکه همچنین درمان سرطان."

این پیشرفت البته با کمک سلول های خونی موش ها به دست آمد اما تحقیقات برای رسیدن به نتیجه مشابه با کمک خون انسان در جریان است.

کریس میسون استاد پزشکی ترمیمی در دانشگاه کالج لندن گفت که اگر این تحول در انسان هم عملی باشد می تواند بگوید که "عصر ارائه درمان های شخصی بالاخره از راه رسیده است."

او گفت که به نظر او این یافته شگفت انگیز است و معادلات جاری را به هم می ریزد.

به گفته کریس میسون هرچند نتیجه فوق العاده تر از آن به نظر می رسد که واقعیت داشته باشد، اما با توجه به اینکه خیلی از متخصصان نتایج را بررسی و چک کرده اند از درستی آن مطمئن است.

یک مشکل تولید سلول بنیادی با کمک شیوه های قبلی مثلا از پوست این است که زمان زیادی می برد.

مثلا برای بیماری دژنراسیون ماکولار که باعث نابینایی در سن بالا می شود ده ماه طول می کشد تا نمونه پوست بیمار به سلول بنیادی تبدیل و به چشم تزریق شود. به علاوه هزینه اش بسیار هنگفت است.

پروفسور میسون می گوید که با شیوه تازه این زمان چندین هفته کمتر می شود و هزینه آن کمتر خواهد بود.

البته کارشناسان هشدار می دهند که نه فقط این یافته باید در مورد سلول های انسانی تکرار شود بلکه همچنین باید ایمنی آنها قطعی شود که می تواند فرآیند طولانی باشد.

مشکل فنی ماه نورد چینی

حق نشر عکس AFP
Image caption مدل کوچکی از ماه نورد چینی (خرگوش یشمی)

هفته پیش در خبرها آمد که ماه‌نورد چینی سر به نافرمانی گذاشته.

رسانه‌های چین نوشتند که این ماه‌نورد مشکلاتی داشته و کنترل مکانیکی آن از حالت عادی خارج شده.

مقامات چینی گفته‌اند این دستگاه که اسمش را گذاشته‌اند "خرگوش یشمی"، به خاطر شرایط محیطی سطح ماه به این مشکلات بر خورده.

خرگوش یشمی از ماه گذشته میلادی روی سطح ماه این‌ور و آن‌ور می‌رفته.

این ماه‌نورد، جزئی از برنامه فضایی چین به اسم چانگ سه است.

این اولین بار است که خبری از شکست در بخشی از برنامه‌های فضایی چین اعلام می‌شود؛ برنامه‌های بلندپروازانه‌ای که سال‌هاست در جریان بوده و پروازهای فضایی موفق متعددی را در سابقه دارد.

مرکز کنترل هوافضای پکن قبلا گفته بود که خرگوش یشمی بدون مشکل دارد ماه را در می‌نوردد.

حالا اعلام شده که محققان دارند این دستگاه را تعمیر می‌کنند. توضیح بیشتری هم داده نشده.

این خرگوش چینی فعلا در قسمت شب ماه به سر می‌برد و قرار بوده برای دو هفته‌ای که نور خورشید برای تامین قوا ندارد، به خواب زمستانی برود.

خبرگزاری چینی شینهوا می‌گوید اعلام خبر درباره مشکل این ماه‌نورد، به بحث‌های شدیدی در فضای مجازی چینی‌ها منجر شده.

طبق این گزارش، مردم هم صداقت مقامات چینی در حرف‌زدن از این خرابی را ستوده‌اند و هم درباره این مشکل ابراز نگرانی کرده‌اند.

کاربران شبکه اجتماعی وایبو که یک جور توییتر چینی است، برای این ماه نورد پیام‌های دل‌گرم‌کننده فرستاده‌اند و نوشته‌اند طاقت بیار خرگوش یشمی.

روزنامه‌های چینی که همه حامی دولت پکن هستند، با برجسته‌کردن واکنش‌های مثبت درباره این ماه‌نورد، برو لزوم پی‌گرفتن این برنامه‌های فضایی تاکید کرده‌اند.

ظاهرا در افسانه‌های چینی حرف‌هایی درباره حضور یک خرگوش روی ماه بوده و تا این‌جای کار دست‌کم آن افسانه محقق شده.

بعضی از اهداف برنامه‌های فضایی کشورهای قدرتمند جهان، حالا هم به افسانه می‌ماند.

مرگ پنگوئن‌ها

حق نشر عکس RIA Novosti
Image caption تحقیقات تازه نشان می دهد گرمایش زمین مستقیما باعث نابودی شمار قابل توجهی از جوجه پنگوئن ها در قطب جنوب است

در نیمه جنوبی آرژانتین جایی نه خیلی دور از قطب جنوب شبه جزیره ای به نام پونتا تومبو هست.

یکی از شگفتی ها این محل اینکه هرسال حدود ۲۰۰ هزار جفت پنگوئن که بزرگترین کلونی پنگوئن های ماژلانی هست به اونجا مهاجرت و لانه می کنند.

یعنی از سپتامبر تا فوریه وقتی که جوجه هایشان سر از تخم در می آورد.

اما تحقیقات تازه نشان می دهد گرمایش زمین مستقیما باعث نابودی شمار قابل توجهی از این جوجه پنگوئن هاست.

از یک طرف باران های سیل آسا و از طرف دیگر گرمای شدید که هر دو ناشی از گرمایش هستند باعث مرگ شمار قابل توجهی از این پرندگان شده است.

نتایج این مطالعه که طی ۲۷ سال انجام شده در نشریه پلاس وان چاپ شده است.

جوجه ها بزرگتر آن هستند که پدر و مادر رویشان بنشینند و آنها را گرم نگه دارند، اما جوانتر از آن هستند که پرهای مقاوم در برابر آب داشته باشند و بنابراین وقت باریدن باران های سیل آیا اگر زیر آب بروند معمولا غرق می شوند.

همچنین می توانند در گرمای شدید تلف شوند، چون توانش را ندارند مثل پرندگان بزرگتر خود را در آب خنک کنند.

تحلیل تازه داده ها از پونتا تومبو حاکیست که تغییرات آب و هوایی تاثیر روزافزونی بر جوجه ها دارد.

درحالی که به طور متوسط هر سال حدود ۴۰ درصد جوجه ها به خاطر گرسنگی تلف می شوند، تغییرات آب و هوایی هم باعث مرگ ۷ درصد دیگر شده.

نویسندگان مقاله تازه می گویند که نوسانات آب و هوایی که به صورت بارندگی و دمای شدید جلوه می کند در پنجاه سال گذشته بیشتر شده و بعضی از سال ها بسیاری از جوجه ها را تلف می کند.

در دو سال خاص این عوامل آب و هوایی عامل نیمی از مرگ و میرها بود و در یک سال دیگر عامل ۴۳ درصد آنها.

پروفسور دی بورسما از دانشگاه ایالتی واشنگتن و نویسنده اصلی این مقاله می گوید این اولین مطالعه طولانی مدت است که نشان می دهد تغییرات آب و هوایی تاثیری عمده بر بقای جوجه ها و تولید مثل پنگوئن ها دارد.

شمار توفان ها در محل زاد و ولد پنگوئن ها در دو هفته اول دسامبر زمانی که جوجه ها کمتر از ۲۵ روز دارند، از ۱۹۸۳ تا ۲۰۱۰ افزایش پیدا کرد.

به علاوه در ۲۷ سال گذشته پنگوئن ها به تدریج هر سال دیرتر به محل جفتگیری رسیده اند که علتش احتمالا این است که ماهی هایی که از آن تغذیه می کنند هم دیرتر از راه می رسند.

و دانشمندان می گویند که جوجه ها هرچه دیرتر سر از تخم در می آورند آسیب پذیرتر می شوند.

امسال اما مشکل پرندگان گرمای زیاد بود به طوری که دما برای چند روز از ۳۰ درجه سانتیگراد بالاتر رفت.

در نهایت اینکه محققان می گویند چشم انداز آینده برای این گونه ها به خاطر گرمایش زمین خوب نیست.