آیا تلفات صاعقه رو به افزایش است؟

حق نشر عکس Thinkstock

کارشناسان هواشناسی می گویند به نظر می رسد که در کشورهای در حال توسعه تلفات ناشی از صاعقه در حال افزایش است.

در برخی از سالها تلفات ناشی از صاعقه در بعضی از کشورهای جهان از تلفات سایر پدیده های طبیعی فاجعه بار مثل سیلاب، خشکسالی و یا رانش لایه های زمین بیشتر است.

مایکل کالوبو از مدیران اداره هواشناسی اوگاندا، کشوری که صاعقه‌های شدید و پیاپی در آن بسیار اتفاق می افتد، می گوید:"موارد وقوع صاعقه به دلایلی به نسبت گذشته افزایش یافته است. مطالعات دقیقی در این مورد صورت نگرفته ولی از روی بررسی های کلی ما به یک چنین نتیجه ای رسیده ایم. هر ساله بر تعداد این موارد افزوده می شود و به نظر ما می تواند پیامد تغییرات جوی گسترده تری باشد. در عین حال باید میزان تاثیر روند جنگل زدایی بر این موضوع را بررسی کنیم."

در آسیای شرقی نیز کارشناسان معتقدند که موارد صاعقه و تلفات ناشی از آن رو به افزایش است.

زینال عابدین یک کارشناس صاعقه در مالزی می گوید: "موارد وقوع صاعقه و تلفات آن رو به افزایش است. اما مشکل این است که بسیاری از در بسیاری از کشورهای این منطقه از جمله کامبوج، ویتنام و تایلند کارشناسان متخصص این پدیده وجود ندارد و به این موضوع به طور کلی بی توجهی می شود."

کارشناسان هواشناسی در منطقه جنوب آسیا نیز متوجه این مساله شده اند.

حق نشر عکس Thinkstock
Image caption با وجود ثابت ماندن تعداد طوفان های رعد آسا، موارد وقوع رعد و برق افزایش یافته که به نظر کارشناسان روند عجیبی است

شمس الدین احمد معاون اداره هواشناسی بنگلادش می گوید:" بررسی های من نشان می دهد که طی سالهای اخیر موارد وقوع صاعقه افزایش یافته است. مسلما فاجعه بزرگی مثل گردباد و طوفان های سیل آسا نیست ولی نمی توان به آن بی توجه بود. باید طرح های جدی برای مطالعه این پدیده اجرا کرد."

اوسمار پینتو از دانشمندان موسسه فضایی برزیل می گوید که در این کشور و سایر بخش های آمریکای لاتین نیز موارد وقوع صاعقه و تلفات ناشی از آن رو به افزایش بوده است.

هواشناسان کشورهای در حال توسعه می گویند به دلیل پراکندگی موارد وقوع صاعقه معمولا این اتفاقات و پیامدهای آن چندان مورد توجه قرار نگرفته و بنابراین ثبت و مطالعه آنها دشوارتر می شود.

برخی از دانشوران معتقدند که با افزایش درجه حرارت جو زمین، طوفان های همراه با صاعقه افزایش یافته و به مرور وقوع آن بیشتر و گسترده تر خواهد شد.

IPCC ، نهاد اصلی سازمان ملل متحد که تغییرات جوی زمین را بررسی می کند و از معتبرترین نهادها در این زمینه است، در گزارشهای خود اعلام کرده "معمولا اینطور تصور می شود که در یک محیط گرم تر موارد وقوع صاعقه افزایش می یابد. هر چند مطالعاتی که در سال ۲۰۰۳ انجام شده نشان می دهد که وقوع صاعقه در سطح جهان افزایش نیافته بلکه از مناطق حاره به سمت مناطق نیمه مرتفع تغییر مکان داده است."

پروفسور کالین پرایس یک پژوهشگر رعد و برق و علوم جوی در دانشگاه تل آویو می گوید بررسی مدلهای موجود از مشخصات جوی نشان می دهند که به ازای هر درجه افزایش دما وقوع صاعقه حدود ۱۰ درصد افزایش می یابد.

طبق ارزیابی کارشناسان در هر ثانیه حدود ۱۰۰ صاعقه به سطح زمین اصابت می کند و ۷۰ درصد از این موارد در مناطق حاره و یا حواشی آن روی می دهند.

پروفسور پرایس می گوید:"بیشترین میزان صاعقه‌ها در کشورهای توسعه نیافته مثل جمهوری دموکراتیک کنگو در مناطق مرکزی آفریقا، منطقه آمازون در آمریکای جنوبی و یا اندونزی و سایر بخش های آسیای جنوب شرقی روی می دهد. اگر آمارهای جداگانه را جمع بزنیم خواهیم دید که تلفات ناشی از صاعقه از تمامی پدیده های طبیعی خطرناک دیگر بیشتر است."

رون هال کارشناس هواشناسی که برای یک شرکت فنلاندی سازنده تجهیزات هواشناسی کار می کند نیز معتقد است تلفات ناشی از صاعقه در آفریقا بسیار بالاست. او می افزاید:"براساس مطالعاتی که ما انجام داده ایم طی ده سال گذشته میزان تلفات صاعقه در کشورهای جنوبی آفریقا با رقم تلفات این سوانح حدود ۱۰۰ سال پیش در آمریکا برابر بوده است. کاهش این تلفات در کشورهای پیشرفته بسیار چشمگیر بوده و امروزه تقریبا به مرز صفر رسیده. اما در مقابل مردم در کشورهای توسعه نیافته هنوز به کارهای کشاورزی سنگین در محیط های باز مشغول هستند و اکثریت خانه ها وسایل حفاظت در برابر صاعقه ندارند. بنابراین تلفات ناشی از این پدیده طبیعی بیشتر به شیوه زندگی و شرایط مردم و موضوع جمعیت در هر بخش از جهان برمی گردد."

پروفسور کالین پرایس نیز معتقد است که افزایش جمعیت یک عامل موثر است. او می افزاید:"سال گذشته جمعیت جهان از مرز هفت میلیارد عبور کرد. بنابراین هر سال تعداد بیشتری از انسانها روی سطح کره زمین پراکنده هستند و نمی توان موضوع جمعیت را از شرایط جوی و پدیده های طبیعی جدا کرد. دلیل هر چه که باشد مطالعات میدانی نشان می دهد که رقم تلفات ناشی از صاعقه رو به افزایش است."

ولی همه دانشمندان و کارشناسان با این نتیجه گیری موافق نیستند.

حق نشر عکس Thinkstock
Image caption کارشناسان می گویند که شناخت علمی از پدیده صاعقه بسیار پیچیده و دشوار است

پروفسور رابرت هولتزورث از اساتید دانشگاه واشنگتن و مدیر یک موسسه جهانی رعد و برق‌نگاری است که بیش از هشتاد مرکز اکتشاف و ردیابی صاعقه را در سطح جهان اداره می کند.

او می گوید:"من آمارهایی ندیده ام که نشان دهد تلفات صاعقه افزایش یافته است. نکته ای که ما در بررسی های خود متوجه شده ایم این است که طی چندین سال اخیر تعداد وقوع طوفان های رعدآسا تقریبا به یک نوع ثبات رسیده است. ولی همزمان موارد وقوع صاعقه به شکل چشمگیری افزایش نشان می دهد. دلیل آن این است که توانایی ما برای ردیابی و ثبت صاعقه بیشتر شده، نه اینکه موارد وقوع آن افزایش یافته است."

کارشناسان می گویند که شناخت علمی از پدیده صاعقه بسیار پیچیده و دشوار است.

جیلز هریسون پروفسور فیزیک جوی در دانشگاه ردینگ انگلستان می گوید:"تصور ما این است که تغییرات جوی کره زمین باعث افزایش وقوع صاعقه می شود. ولی در عین حال یک تناقضی هم در این وضعیت وجود دارد که نشان می دهد در مناطق خشک نیز با وجود کاهش طوفان و باران باز هم صاعقه افزایش می یابد. بنابراین شاید بتوان گفت که تعداد طوفان های شدید و برق آسا که معمولا رعد و برق را به وجود می آورند افزایش خواهد یافت ولی در میزان بارش باران تغییری ایجاد نخواهد کرد."

پروفسور هریسون می افزاید:"به عنوان نمونه در پدیده طبیعی ال نینیو که سواحل شرقی قاره آمریکا را در برمی گیرد و تحت تاثیر آن موج خشکی رو به افزایش بوده است، می بینیم که بر شدت و موارد وقوع طوفان های شدید و رعد و برق افزوده شده ولی بارندگی در کار نیست."

کارشناسان تاکید می کنند که بی تفاوتی و بی توجهی سیاستمداران و تصمیم گیران نیز یک مشکل افزوده است.

پروفسور آرون کولشرستا که مدیر مرکز مطالعات علمی کشورهای غیرمتعهد و سایر کشورهای در حال توسعه است می گوید:"دولتها فقط به آن بخشی از سوانح طبیعی توجه می کنند که در یک لحظه زندگی شمار زیادی از مردم را تحت تاثیر قرار می دهد و خبرساز می شود. در حالیکه مجموع تلفات ناشی از صاعقه ممکن است از تلفات سایر سوانح طبیعی بیشتر باشد ولی چون به صورت پراکنده و موردی است برای هیچ دولت و یا سیاستمداری مهم نیست. چون آنها می دانند که حکومتشان تحت فشار قرار نمی گیرد و یا سقوط نخواهد کرد."