کشف عاجی کهنسال، نشانی از گذشته سبز صحرای عربستان

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption حدس زده می شود که این عاج به یک گونه باستانی از فیل ها به نام پالئولوکسودون تعلق داشته که عاج های مستقیمی داشتند

گروهی از پژوهشگران دانشگاه آکسفورد در عمق صحرای عربستان قطعاتی از یک عاج ۳۲۵ هزار ساله را کشف کرده اند که به جانوری غول پیکر و منقرض شده از گونه فیلها تعلق دارد. این عاج در املاح به جا مانده از یک دریاچه کهن به خوبی حفظ شده و تقریبا سالم مانده است.

باستان شناسان می گویند که کشف این عاج شاهد واضحی است که نشان می دهد این جانوران غول پیکر صدها هزار سال پیش در دشت های سبز و بارور این منطقه زندگی می کردند که امروزه یک صحرای شنی و بی آب و علف به نام نفود (نفوذ) است. با نگاهی به این صحرای خشک واقعا نمی توان تصور کرد که زمانی غیر از گرما، شن های داغ و باد چیز دیگری هم اینجا وجود داشته است.

اما کاوش های یک هیئت علمی بین المللی زیر لایه های سطحی این بیایان نشان می دهد که یک زمانی این مناطق دشت های سبز و مرغزارهای باروری بوده اند و جانوران بزرگ و عظیم الجثه ای در آن جولان داده و زندگی می کردند.

پروفسور مایک پتراگلیا مسئول این طرح پژوهشی می گوید: "پس از بررسی نقشه منطقه با کمک ماهواره، حدس ما این است که در سراسر صحرای عربستان هزاران نقطه باستان شناسی وجود دارد که هنوز کشف و شناخته نشده اند. حداقل هفت هزار بستر دریاچه های خشک شده را در این شبه جزیره شناسایی کرده ایم که اکثر آنها در عربستان سعودی قرار دارند."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption این عاج در صحرای نفود (نفوذ) کشف شده و به طرز حیرت آوری در میان املاح بستر یک دریاچه خشک حفظ شده است

هزینه این طرح اکتشافی به نام "پالائو دزرت" را موسسه پژوهشی شورای اروپا تامین کرده و به طور مشترک توسط دانشگاه آکسفورد و اداره جهانگردی و میراث باستانی عربستان سعودی در حال اجرا است. حفاری های در سال ۲۰۱۳ آغاز شدند و اکتشافات این هیئت پژوهشی ۳۰ نفره در روزهای جاری طی کنفرانسی با عنوان "عربستان سبز" در دانشگاه آکسفورد ارائه می شوند.

تعدادی از اعضای خاندان سلطنتی و مقامات ارشد حکومت عربستان سعودی برای شرکت در این کنفرانس به آکسفورد خواهند آمد. یکی از موضوعات اصلی این کنفرانس تاثیر تغییرات شدید جوی در شبه جزیره عربستان بر حیات وحش و زندگی انسانهای باستانی ساکن این منطقه است.

نشانه هایی از حیات بشر

اندازه دو قطعه عاجی که در تازه ترین حفاری کشف شده اند روی هم رفته دو متر و ۲۵ سانتیمتر است و دانشمندان معتقدند که به یک جانور غول پیکر به نام "پالئولوکسودون" تعلق دارد که در دوران زیست شناسی "پلئیستوسن" زندگی می کرده و نسل آن بعدها کاملا منقرض شده است.

از روی استخوان مچ این جانور که در فاصله چند متری از محل عاج کشف شده، دانشمندان حدس می زنند که وزن این جانور بین شش تا هفت هزار کیلو بوده که دو برابر وزن فیلهای امروزی است. آنها حدس می زنند که قد آن نیز حدود سه متر و ۶۰ سانتیمتر بوده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption این هیئت پژوهشی یافته های خود را در کنفرانسی در دانشگاه آکسفورد ارائه می دهد

پروفسور پتراگلیا می گوید که قاعدتا این حیوانات در گله های پرجمعیتی حرکت می کردند و علاوه بر این گونه حتما حیوانات بزرگ دیگری نیز در این منطقه جولان می دادند.

در همان لایه های ماسه ای که این عاج پیدا شده پژوهشگران باقی مانده های اجساد یک نوع منقرض شده از پلنگ خالدار، غزال بزرگ آفریقایی و جانوری از خانواده اسب ها را نیز کشف کرده اند.

پروفسور پتراگلیا می گوید که این ها اکتشافات فسیلی بسیار مهمی هستند و در سراسر حاشیه یکی از دریاچه های خشک شده و به وسعتی نزدیک به یک کیلومتر مقدار زیادی از این فسیل ها یافت شده اند.

او می افزاید که جالب ترین بخش از این اکتشافات ابزارهای سنگی هستند که به نظر می رسد نشانه های اولین دوره حیات بشری در شبه جزیره عربستان باشند. او می افزاید:" صحرای عربستان در برخی از دوره های زمین شناسی آب و هوای معتدل و خاک سرسبزی داشته و تغییرات جوی این منطقه احتمالا باعث شده که انسانهای ساکن آن نحوه زندگی خود را بارها تغییر داده و خود را با تغییرات آب و هوا انطباق دهند."