افزایش نگرانی‌ها در عربستان از ویروس اسرارآمیز

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption شمار مبتلایان به ویروس مرس در عربستان سعودی بطور ناگهانی بالا رفته، آنهم در حالی که هیچ درمانی برای این بیماری وجود ندارد

یک ویروس ناشناخته موسوم به سندروم تنفسی خاورمیانه (Mers) جان عده زیادی را در عربستان سعودی گرفته، و دست‌کم به پنج شهر این کشور سرایت کرده است. آنطور که مارک لوبل، خبرنگار بی‌بی‌سی از دوبی گزارش می‌دهد، تاکنون هیچ درمانی برای این بیماری پیدا نشده، و نگرانی‌ها از آن رو به افزایش است.

فواد در حالی که داشت وارد یک مرکز خرید در شهر جده می‌شد، با تلفن همراه با من صحبت کرد. او در هفته‌های اخیر یک ماسک جراحی که دهان و بینی‌اش را می‌پوشاند بر صورت می‌گذارد، و از پشت این ماسک با من حرف می‌زد.

حق نشر عکس AFP
Image caption در عربستان دست‌کم ۱۲۶ نفر بر اثر ابتلا به ویروس مرس جان خود را از دست داده‌اند

فواد که پزشکی پنجاه و اندی ساله است، می‌گوید که شمار مراجعین مراکز خرید از مواقع دیگر کمتر شده، و خودش هم قدری نگران است. او گفت: "هر روز صبح وقتی از خواب بیدار می‌شوم احساس خفگی می‌کنم و می‌ترسم. حتی کوچکترین احساس قلقلکی در گلویم مرا بهم می‌ریزد. انگار که روی لبه زندگی می‌کنیم. این مسأله تمام مدت در ذهنمان است." فواد چند هفته است که این احساس را دارد. او در حال حاضر تنها زندگی می‌کند، چون همسر، خواهر و فرزند کوچکش از ترس ابتلا به ویروس مرگبار مرس کشور را ترک کرده اند. این ویروس در جامعه عربستان شکاف ایجاد کرده است.

این کوروناویروس با ویروس‌های عادی نظیر سرماخوردگی معمولی هم‌خانواده است و در ابتدا با تب و سرفه شبیه آنفلوانزا شروع می‌شود، اما می‌تواند به تنگی نفس و ذات‌الریه منجر شود. در عربستان دست‌کم ۱۲۶ نفر بر اثر ابتلا به این ویروس جان خود را از دست داده، و از سپتامبر ۲۰۱۲ (شهریور ۱۳۹۱) جمعا ۴۶۳ نفر به آن مبتلا شده اند.

خط مقدم

بیشترین شمار مبتلایان در میان کارکنان بیمارستان‌ها بوده است. فواد شخصا سه پزشک و یک پرستار را می‌شناسد که اخیرا نتیجه آزمایش ابتلایشان به مرس مثبت بوده است. تصور می‌شود که همه آنها در بیمارستان محل کارشان به این ویروس مبتلا شده باشند. بیماری دو نفرشان بعد از آن مشخص شد که حالشان رو به وخامت گذاشت و در بخش مراقبت‌های ویژه زیر چادر اکسیژن قرار گرفتند.

اما یکی از پزشکان تنها پس از آن از ابتلایش به ویروس باخبر شد که با آنکه هیچیک از نشانه‌های بیماری در او دیده نمی‌شد، از سر احتیاط آزمایش داد. هر چهار نفر بعد از گذراندن مدتی در قرنطینه حالا کاملا سالم هستند. هیچ درمان یا واکسنی برای مرس وجود ندارد، و با آنکه بیماری لزوما کشنده نیست، طبق برآورد کارشناسان حوزه سلامت، تقریبا یک‌سوم مبتلایان به ویروس جان خود را از دست می‌دهند. سالخوردگان، افراد ضعیف و کسانی که دچار بیماری‌های مزمن هستند، بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند. اما نگرانی در مورد کارکنان مراکز درمانی بسیار زیاد است، و این نگرانی‌ها در پی مرگ، ایمن حمدان سیمی، رئیس بخش خون شناسی بیمارستان ملک فهد جده، بیشتر هم شده است.

آقای سیمی سه هفته با این بیماری مبارزه کرد، اما سرانجام شنبه هفته گذشته بر اثر نارسایی کلیوی جانش را از دست داد. عادل الفقیه، کفیل وزارت بهداشت، او را شهید راه خدمت خواند. آقای الفقیه بعد از آن به کفالت وزارت بهداشت منصوب شد که در پی افزایش شدید میزان تلفات مرس، سلفش بدون هیچ توضیحی از کار برکنار شد.

'در آستانه فروپاشی'

وزارت بهداشت اعلام کرد که به‌صورت شبانه‌روزی با همکاری کارشناسان کشورهای مختلف برای نابودی مرس تلاش می‌کند. یک ویروس‌شناس آلمانی که در این تلاش‌ها مشارکت دارد، سیستم خدمات درمانی جده را "در آستانه فروپاشی" توصیف کرد.

حق نشر عکس AFP
Image caption کارکنان مراکز درمانی عده زیادی از مبتلایان را تشکیل می‌دهند

کریستین دروستن در مصاحبه با نشریه ساینس اینسایدر گفت که شمار زیاد آزمایش‌هایی که در حال حاضر برای تشخیص موارد ابتلا به این بیماری انجام می‌شود، فشار زیادی بر ظرفیت، دقت عمل و منابع آزمایشگاه‌ها وارد می‌کند. آقای دروستن گفت که بیمارستان‌های آلوده به فراگیر شدن بیماری دامن می‌زنند و خواهان راه افتادن کارزاری فوری برای ارتقاء سطح بهداشت بیمارستان‌ها شد.

در همین حال او از اینکه شمار فزاینده‌ای از مراجعان ماسک بر صورت دارند ابراز خوشحالی می‌کند، چرا که معتقد است این کار می‌تواند به کاهش موارد ابتلای جدید کمک کند. کشورهای همسایه عربستان سعودی در حاشیه خلیج فارس اوضاع را به‌دقت زیر نظر دارند. یکی از بازرگانان سرشناس اماراتی که معاملات تجاری بزرگی با عربستان دارد، بطور خصوصی به من گفت که بنظر می‌رسد دولت عربستان در "بدست گرفتن کنترل اوضاع" در مواجهه با این بحران "فاجعه‌بار" که به‌سرعت سراسر این کشور را فرا گرفته، ناکام بوده است.

تغییر سبک زندگی

ریاض، پایتخت کشور که در فاصله هزار کیلومتری جده قرار دارد هم به همین اندازه از این وضعیت صدمه دیده است. در این شهر طی هفته گذشته تقریبا هر روز کسی بر اثر ابتلا به این ویروس جان خود را از دست داده است. یکی از اهالی ریاض بنام صناع که مادر دو کودک است، گفت که به این فکر است که دیگر بچه دو ساله‌اش را به مهد کودک نفرستد، چرا که خیلی نگران این بیماری است.

او تخمین می‌زند که همین حالا هم دست‌کم یک‌چهارم هم‌کلاسی‌های بچه ۶ ساله‌اش سر کلاس نمی‌روند. خانواده صناع به ندرت مجتمع مسکونی‌شان را ترک می‌کنند. آنها فعالیت‌های اجتماعی و رفتن به مراکز خرید را متوقف کرده اند تا احتمال ابتلای بچه‌ها به یاین ویروس را کمتر کنند. ماه گذشته در ریاض یک نوزاد ۹ ماهه بر اثر ابتلا به این بیماری جانش را از دست داد. صاحب یک زنجیره باشگاه‌های ورزشی در ریاض و نقاط دیگر کشور به من گفت که ده‌ها نفر از اعضای باشگاه‌های او عضویتشان را فسخ کرده اند، چرا که نگران ابتلا به این ویروس هستند.

یک پزشک ساکن ریاض بنام حکیم که با بیماران مشکوک به ابتلا به ویروس مرس سر و کار دارد، گفت که اگر وضعیت همچنان بدتر شود، ممکن است دولت به‌زودی مجبور شود برای حفاظت از جان مردم تصمیمات قاطعی بگیرد. او گفت: "ما با معضل بزرگی روبرو هستیم، اما خبری از اقدامات سیاسی نیست."

او معتقد است که دولت باید گزینه تعطیلی مدارس، ممنوعیت اجتماعات، وضع محدودیت در مورد ورود و خروج افراد از کشور، و یا به تعویق انداختن موقت موسم حج را در نظر بگیرد. با توجه به فقدان واکسن موثر، بعضی از همکاران حکیم تصمیم گرفته اند که محض احتیاط از واکسن ویروس H۱N۱ آنفلوانزای خوکی استفاده کنند، هرچند که هیچ شاهد و دلیلی وجود ندارد که نشان دهد این واکسن می‌تواند در مقابل ویروس مرس مصونیت ایجاد کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption احتمال می‌رود که شترها عامل انتقال ویروس به انسان‌ها باشند

فواد می‌گوید که به کار آقای الفقیه اعتماد دارد. آقای الفقیه از زمان کار در بخش‌های دیگر دولت به اینکه کارها را به سرانجام می‌رساند معروف است و فواد فکر می‌کند که برای مهار این بحران به وزارت بهداشت آورده شده است. اما او امید کمی به رفع سریع مسأله دارد و می‌گوید: "آنها از این بیماری چه می‌دانند؟ ما با اطمینان نمی‌دانیم عامل انتقال بیماری چیست، و حتی نمی‌دانیم کدام حیوان آن را منتقل می‌کند. شاید اصلا از طریق غذا به مبتلایان سرایت می‌کند."

با وجود همه ابهامات، دست‌کم در جده حضور این ویروس نوعی سبک زندگی خاص خود را به وجود آورده است. فواد می‌گوید: "تا چند هفته پیش، خیلی‌ها بشدت نگران بودند، اما حالا بنظر می‌رسد این موضوع دیگر چندان مردم را آزار نمی‌دهد. دیگر به زندگی به آن عادت کرده اند."

نام‌های ذکر شده در این مقاله به‌خاطر حفظ هویت افراد تغییر داده شده است. وزارت بهداشت عربستان سعودی حاضر به اظهار نظر در این درباره نشد.

مطالب مرتبط