از'نایروبی' تا 'سیلیکون ولی' با هفت دلار

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

در طول نیم قرن اخیر هرسال که می گذرد، آفریقا بیشتر و بیشتر به سرزمین آرزوهای محال تبدیل می شود. از جمله دلایل اصلی افزایش فاصله این قاره در زمینه دسترسی به امکانات و فن آوریهای امروزی با کشورهای توسعه یافته، فقدان سرمایه گذاریهای کلان معطوف به ایجاد زیر ساخت های بنیادین است. در چنین شرایطی طراحان پروژه ای جدید با این ادعا به میدان آمده اند که قادر خواهند بود بدون نیاز به صرف سرمایه ای کلان، ساکنان این قسمت از جهان را به دنیای دیجیتال متصل کند.

فلش درایو یو اس بی یکی از اختراعات فن آوری است که به دلیل اندازه کوچک و ایجاد سهولت در جا به جایی اطلاعات دیجیتال، خیلی زود توانست در زندگی روزمره افراد جا باز کند تا جایی که امروزه اکثر افراد تعدادی از آنها را یا در دسته کلید و در میان وسایل روزمره خود دارند و یا به گردن آویخته اند.

نیسان بهار و فرنکی ایمبسی دو کارآفرین جوان، همین وسیله روزمره پیش پا افتاده را به عنوان راه حل بالقوه ای برای حل مشکل کمبود دسترسی به کامپیوتر در جهان، معرفی کرده اند. آنها از طریق کمک های جمعی آنلاین در مدت شش هفته، بیش از چهل هزار دلار بودجه جمع آوری کرده اند تا با فراهم کردن کامپیوتر های ارزان قیمت، دو سوم جمعیت جهان را که از داشتن رایانه محرومند، به دنیای دیجیتال متصل کنند.

اولین مقصد برای امتحان پروژه، شهر نایروبی در کنیا انتخاب شد که مناطق زاغه نشین حومه آن جزو وسیع ترین و پرجمعیت ترین ها در دنیاست. از جمله این مناطق، محله متاره (Mathare) است با ساکنانی حدود نیم میلیون نفر که درآمد روزانه شان کمتر از دو دلار در روز است. مبلغی که به زحمت هزینه مایحتاج اولیه زندگی را تامین می کند و تنها تعداد بسیار اندکی از مردم این منطقه به رایانه و اینترنت دسترسی دارند.

نیسان بهار و فرنکی ایمبسی قصد دارند با ایده ترکیب یک یو اس بی درایو کوچک که نامش را کیپاد (Keepod) گذاشته اند با یک لپ تاپ دست دوم، بیش از صد و پنجاه هزار نفردر این منطقه را دارای رایانه شخصی کنند. در روز اول راه اندازی این پروژه با آنها راهی منطقه متاره شدم.

Image caption اولین نقطه جهان که برای استفاده از کیپاد انتخاب شده محله متاره در نایروبی است.

کیپاد می تواند به رایانه ها و لپ تاپ های کهنه و ضعیف جان دوباره ببخشد. در واقع کیپاد یک مغز کامپیوتر کوچک است که سیستم عامل و همه اطلاعات از روی آن اجرا می شود و رایانه و لپ تاپی که کیپاد به آن متصل می شود تنها نقش نمایشگر و صفحه کلیدی را دارد که کیپاد را میزبانی می کند.

برخلاف اکثر پروژه های خیریه ای که با هدف مشابه طراحی شده اند و تعدادی رایانه ارزان قیمت و دست دوم را در اختیار مردم مناطق محروم قرار می دهند تا با هم به صورت مشترک استفاده کنند، در پروژه کیپاد هر فرد می تواند یک کامپیوتر کوچک مخصوص خود را داشته باشد، بدین معنی که اطلاعات، تنظیمات و نرم افزار مخصوص خودش را در کیپاد همراه خود دارد و تنها سخت افزار رایانه را با دیگران مشترکا استفاده می کند.

یک مزیت دیگر این سامانه این است که هر فرد اطلاعات و داده هایش را در یو اس بی درایو خودش ذخیره می کند. بدین ترتیب اگر فردی اشتباها بدافزاری را از اینترنت دانلود کند، این مشکل گریباگیر همه کاربران نخواهد شد و تنها درایو همان فرد را آلوده به فایل مخرب می کند. در حالی که اگر مثل سایر پروژه های مشابه همه از چند دستگاه رایانه مشترک استفاده کنند نه تنها به دلیل حجم زیاد داده ذخیره شده توسط افراد گوناگون، دستگاه مشترک کند می شود بلکه اگر ویروس یا بد افزاری دانلود شود دسترسی همه به کامپیوتر دچار اختلال می شود.

دوستانه و بدون تشریفات

برای شروع پروژه، نیسان و فرنکی با سازمان غیردولتی لیو این اسلامز (LiveInSlums) که هدفش بالابردن سطح زندگی در مناطق زاغه نشین جهان است، همراه شدند. تصمیم بر این بود که کار از مدرسه ای در منطقه آغاز شود. راهی این مدرسه شدیم که همانند باقی منطقه اتصال برق نداشت، اما حدود دو سال است که مردم سیم برقی به صورت غیر رسمی به درون ساختمان کشیده اند و همین راه را برای ورود کیپاد به مدرسه باز می کند. یک مودم دارای سیم کارت را در کیسه پلاستیکی قرارد دادند تا بتوان آن را کنار این تنها پریز برق موجود آویزان کرد و اتصال اینترنت را فراهم کرد. باقی امکاناتی که به همراه آورده بودند پنج لپ تاپ دست دوم بود و تعداد زیادی فلش درایو یو اس بی با بندهای نارنجی که کیپاد های دانش آموزان بودند.

Image caption سیستم عامل و همه اطلاعات از روی کیپاد اجرا می شود و هر فرد می تواند مغر رایانه شخصی اش را همیشه همراه داشته باشد.

در نگاه اول شکل و شمایل و شیوه عمل مجریان کیپاد اصلا شبیه یک پروژه جدی و اساسی نیست اما این نحوه راحت و غیر پیچیده دقیقا مدل کار این دو نفر است، که بیشتر به دنبال این هستند که کار به شکل ممکنی انجام شود و عقیده داشتند اگر می خواستند از کانال های رسمی و دولتی وارد ماجرا شوند شاید از امکانات بهتری برخوردار می شدند، اما مقدمات رسمی و اداری انجام کار مدت ها به تاخیر می افتاد و چه بسا ممکن بود پشت سد لابی شرکت های بزرگ مخابراتی کنیا گیر کنند که معمولا هیچ علاقه ای ندارند گروه دیگری امکان اتصال ارزان قیمت اینترنت را برای مردم فراهم کند. آنها می خواستند هر چه زودتر شاهد شادی و هیجان بچه ها باشند.

جلسه اول

بعد از راه اندازی اینترنت وای فای با هم وارد کلاس درسی شدیم که همه دانش آموزان مدرسه در آن گرد آمده بودند. طرز استفاده از کیپاد برای بچه ها توضیح داده شد. از جمله اینکه، هر کس می تواند از کیپاد خودش استفاده کند و به هر کامپیوتری که وصلش کند، تنظیمات و اطلاعات شخصیش همچنان روی یو اس بی درایو هستند.

در مرحله بعد به هر دانش آموز یک کیپاد داده شد که حکم رایانه شخصیش را داشت و بعد دانش آموزان به کمک بزرگترها توانستند کیپادهای خود را راه اندازی و تنظیم کنند. از آن به بعد تنها با اتصال این درایو به هر کامپیوتری که مجهر به نمایشگر و صفحه کلید و یک پردازشگر ساده است، می توانند شروع به استفاده از کامپیوتر کنند. در واقع افراد از سخت افزار به صورت مشترک استفاده می کنند، اما بخش نرم افزار برای هر کس شخصی و اختصاصی است. به منظور سهولت در یادگیری و استفاده، سیستم عامل اندروید برای کیپاد ها انتخاب شده.

دانش آموزان بعد از چند دقیقه راه و روش کار با کیپاد را آموختند و شوق و هیجان وصف ناپذیری تمام کلاس را فرا گرفت و حتی پس از تعطیلی مدرسه هم از کلاس بیرون نمی رفتند.

Image caption سازندگان کیپاد قصد دارند با هزینه ای کم، احساس داشتن یک رایانه شخصی را به کودکان کنیا هدیه کنند

نگهداری و تامین مالی پروژه

کل پروژه کیپاد به شکلی طراحی شده است که نیاز به سرمایه چندانی برای حفظ و نگهداری ندارد. در مرحله اول کیپاد ها به صورت مجانی به بچه ها داده شدند، اما در ادامه هر کدام به قیمت 7 دلار فروخته خواهند شد که با حاشیه سود 2 دلار برای هر کدام، می توان پروژه را تامین مالی کرد. نظارت بر اجرا نیز به عهده چند نماینده محلی در منطقه خواهد بود و یک تعمیر کار محلی هم پذیرفته در ازای دریافت مبلغی، پشتیبانی فنی را به عهده بگیرد. شرکت کیپاد همین طور به دنبال فراهم کردن امکانات بک آپ هستند تا اگر یو اس بی درایوی خراب یا دزدیده شد، اطلاعات فرد قابل بازیابی باشد.

اینترنت یا غذا ؟

کیپاد برخلاف پروژه های دیگر در کنار تجربه ویژه و هیجان انگیز کار با کامپیوتر برای کودکان، برای نخستین بار احساس مالکیت چیزی مخصوص به خود را برای کودکانی به ارمغان می آورد که شاید پیش از این هرگز طعم داشتن وسیله ای شخصی را نچشیده اند. اما یکی از نگرانیهایی که مسولین پروژه باید در نظر داشته باشند، امکان معامله شدن کیپاد ها توسط خانواده های کودکان برای تهیه کالایی حیاتی تر است.

ریتا آنیانگو، یکی از افراد محلی است که برای سرپرستی این پروژه انتخاب شده، او عقیده دارد اگر کیپاد ها درست نگهداری نشوند تبدیل به کالایی برای معامله می شوند و یا ممکن است از بچه ها دزدیده شوند.

تونی رابرتز، مدیر سازمان خیریه کامپیوتر اید (Computer Aid) هم می گوید، انتظار این که سطح آموزش تنها با فراهم کردن این فن آوری در منطقه بالا برود، انتظاری خوشبینانه است و پس از تامین دسترسی به رایانه و اینترنت، آموزش استفاده درست از آن اهمیت بسیاری دارد. همین طور جذب سرمایه کافی برای پروژه کالایی هفت دلاری، کار ساده ای نخواهد بود.

مساله دیگر نبود اتصال برق در بسیاری از مناطق فقیر و روستایی است که اجرای این پروژه را با مشکل مواجه می کند.

حق نشر عکس keepod
Image caption پس از دوره توزیع رایگان، به منظور تامین مالی پروژه هر کیپاد به قیمت هفت دلار فروخته می شود

مقصد بعدی

بنیانگذاران کیپاد در مرحله بعد به هندوستان، جنوب ایتالیا و نقاط دیگری در شرق آفریقا خواهند رفت. برای دریافت کمک از عموم، قصد دارند امکانی فراهم آورند تا مردم و سازمان های دیگر بسته ای شامل لپ تاپ های ارزان و تعدادی یو اس بی درایو را خریداری کنند و از جانب خود به این مناطق بفرستند.

و خاطره ای که من و این تیم همراه خود از اولین روزهای اجرای پروژه در متاره با خود خواهیم برد، جشن و رقص و شادی کودکان و مردم این منطقه، به مناسبت اتصال به دنیای دیجیتال است.

قالیچه حضرت سلیمانی به اندازه بال یک پروانه که با کمک آن می توان فاصله بین حلبی آبادهای نایروبی تا سیلیکون ولی را در یک چشم به هم زدن، با یک کلیک طی کرد.