راز دانش: 'خانه داری استرس می‌آورد'

برنامه این هفته راز دانش به این خبر‌ها می‌پردازد: خانم‌هایی که از فشار کار خانه شکایت دارند حالا می‌توانند در تایید این شکایات به یک مطالعه علمی استناد کنند، توصیه تازه سازمان بهداشت ملی بریتانیا که می‌گوید اگر فقط کمی هم وزنتان را کم کنید دستاورد قابل توجهی است، و موفقیت حیرت انگیز محققان در مشاهده مستقیم سیاره‌ای در فاصله ۶۳ سال نوری از زمین.

کار خانه، کار بیرون

حق نشر عکس ABr

در زبان روزمره به خانه داری «کار بی‌جیره و مواجب» می‌گویند. اما حالا معلوم شده است که خانه داری یکی از پراسترس‌ترین کارهاست.

اما این استرس چطور اندازه گیری شد؟

سارا داماسکی، استاد کار و اشتغال در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیای آمریکا میزان کورتیزول بزاق دهان ۱۲۲ داوطلب را به مدت سه روز اندازه گرفت. این ماده از شاخص‌های فیزیکی استرس است.

این محقق به نتیجه‌ای غیرمنتظره رسید: کم استرس‌ترین بخش روز برای بیشتر آدم‌ها وقتی است که بیرون سر کارند، و این مساله فارغ از جنسیت، سطح تحصیلات یا نوع کار بوده است.

پژوهشگران همچنین از شرکت کنندگان پرسیدند در طول دوره مطالعه چه احساسی داشتند.

مردان تغییر قابل توجهی در طول روز گزارش نکردند اما زنان وقتی بیرون کار می‌کردند خیلی احساس بهتری داشتند تا وقتی مجبور بودند در خانه کار کنند.

به گفته خانم داماسکی، علت این امر تا حدی می‌تواند این باشد که بسیاری از زنان بعد از پایان کار بیرون، باید در خانه آشپزی کنند و ظرف بشویند.

البته یکی از عوامل استرس زا برای کسانی که خانه داری می‌کنند بچه داری است، به طور نمونه، تغذیه فرزندان بار سنگینی است که معمولا بر دوش مادر می‌افتد.

خانم داماسکی می‌گوید که مطالعه‌اش یک جنبه مثبت دارد: اینکه بیرون رفتن از خانه میزان استرس بیولوژیکی را پایین می‌آورد. یعنی کار برای سلامتتان خوب است.

کاهش کم وزن، امری مثبت

حق نشر عکس GETTY IMAGES
Image caption یکی از توصیه ها شرکت در کلاس های ورزش هست

سازمان بهداشت ملی بریتانیا (ان اچ اس) راهنمای تازه‌ای را منتشر کرده که در آن از مردم می‌خواهد فقط کمی وزن کم کنند اما این کاهش را نگه دارند.

انستیتوی ملی بهداشت و مراقبت‌های عالی وابسته به ان اچ اس که این راهنما را تهیه کرده کاهش سه درصد وزن برای افراد چاق را توصیه کرده است.

این موسسه می‌گوید که حتی چنین کاهش کمی، مثلا حدود دو کیلوگرم برای یک آدم ۷۰ کیلویی، باعث کاهش فشار خون و کاهش خطر دیابت نوع دو و بعضی سرطان‌ها می‌شود.

پروفسور مایک کلی، مدیر مرکز بهداشت عمومی در این موسسه به بی‌بی سی می‌گوید: هدف راهنماهای ارائه شده رسیدن به راه حل‌های سریع نیست، و مسلما حاوی هیچ نوع راه حل جادویی نیست. بلکه شامل یک رشته توصیه‌هایی است که افراد می‌توانند انجام دهند، برنامه‌هایی که می‌توانند در آن‌ها شرکت کنند مثل کلاس ورزش، که به آن‌ها کمک کند وزنشان را به میزان نسبتا کم پایین بیاورند اما همینقدر هم مهم است.

به گفته این پروفسور، باید با تعیین اهداف عملی، برای کاهش وزن تلاش کرد.

او می‌افزاید هرچند کارشناسانی مثل او مایلند راه حل‌های فوری پیشنهاد کنند، اما واقع گرایانه است که دست یافتن به هدف‌های بلندپروازانه دشوار است.

البته این برنامه منتقدانی هم دارد که می‌گویند کاهش سه درصدی وزن دردی جدی از کسانی که اضافه وزن زیاد دارند دوا نمی‌کند.

ارائه توصیه تازه بار دیگر نشان می‌دهد که چاقی یک مشکل عمده بهداشتی در بسیاری از جوامع است.

عکاسی از سیاره بیرون منظومه شمسی

حق نشر عکس Christian Marois NRC Canada
Image caption گفته می شود این بهترین عکسی است که از یک سیاره خارجی گرفته شده

اختر‌شناسان در سال‌های اخیر صد‌ها سیاره را در اطراف سایر ستارگان در کهکشان راه شیری شناسایی کرده‌اند.

البته وجود این سیارات فقط استنباط می‌شود چرا که دیدن آن‌ها به طور مستقیم به خاطر فاصله‌های عظیم جز در موارد انگشت شمار که سیاره هم بسیار عظیم هست غیرممکن بوده است.

از این فاصله‌ها حتی ستارگان هم در تلسکوپ‌های حرفه‌ای چیزی بیش از یک نقطه نور به نظر نمی‌رسند.

ولی به تازگی محققان در دانشگاه استانفورد آمریکا دوربینی ساخته‌اند که قادر به رؤیت بعضی از این سیارات است. این دوربین شروع بسیار موفقی داشته است.

منجمان با کمک این دوربین که روی یک تلسکوپ بزرگ نصب شده موفق به گرفتن عکسی مستقیم از یک سیاره در فاصله ۶۳ سال نوری از ما شده‌اند.

آن‌ها می‌گویند که این بهترین عکسی است که تا به حال از یک سیاره در خارج از منظومه شمسی گرفته شده است.

دوربین تازه «جی پی آی» یا «تصویربردار سیاره‌ای جمنای» نام داره که روی تلسکوپ جنوبی شیلی نصبت شده است.

بروس مکینتاش، استاد فیزیک و محقق اصلی این پروژه می‌گوید که تیمش ۱۰ سال روی ساختن این دوربین کار کرده‌اند.

دوربین نوامبر گذشته راه اندازی شد و در اولین تلاش این عکس را گرفت. نتایج آن در نشریه اقدامات آکادمی ملی علوم چاپ شده است.

نه فقط این سیاره که به اندازه مشتری است به خوبی در عکس دیده می‌شود بلکه جزئیات مهمی از مدار و محور گردش آن و همچنین رابطه آن با سیارک‌های اطراف فاش شده است.

تیم آقای مکینتاش با کمک این اطلاعات پیش بینی می‌کند که سیاره در سال ۲۰۱۷ از نقطه نظر ما از برابر ستاره مرکزی بگذرد.

اگر این اتفاق بیافتد، منجمان قادر به مشاهده جزئیات بی‌سابقه روی سیاره خواهند بود.

این سیاره تقریبا به اندازه مشتری است که از سیارات بزرگ منظومه شمسی به حساب می‌آید.

تعدادی سیاره که قبلا از آن‌ها مستقیما عکس گرفته شده بود چندین برابر مشتری بوده‌اند.

به علاوه این سیارات فاصله بیشتری از ستاره مرکزی داشته‌اند مثلا جایی که نپتون هست.

این فاصله باعث می‌شود که سیاره از این فاصله در نور ستاره مرکزی غرق نشود و بتوان آن را تفکیک کرد.

آقای مکینتاش پیش بینی می‌کند که تیمش با دوربین تازه موفق به کشف و رؤیت ۲۰ تا ۵۰ سیاره شود.

این دوربین حتی خواهد توانست دما و ترکیب شیمیایی اتمسفر سیارات را اندازه گیری کند.

با این حال قادر به کشف سیاراتی به اندازه زمین نخواهد بود. چون زمین سیاره نسبتا کوچکی است و آنقدر نور منعکس نمی‌کند که با وسایل موجود از این فاصله‌ها قابل رؤیت باشد.

اما پروفسور مکینتاش پیش بینی می‌کند که در آینده حتی عکس گرفتن از سیارات مشابه زمین هم عملی خواهد شد.

مطالب مرتبط