سقوط اتحاد شوروی؛ گرگ‌ها زیاد شدند خرس‌ها و گوزن شمالی کم

حق نشر عکس PA
Image caption به احتمال زیاد دلیل انقراض اکثر این گونه های پستاندار شکار غیرقانونی و نابودی نهادهای محافظ محیط زیست بود

پژوهشگران می گویند که پیامدهای ناگهانی اقتصادی - اجتماعی ناشی از سقوط اتحاد جماهیر شوروی بر حیات وحش منطقه نیز تاثیرات زیادی گذاشته است.

تحقیقات اخیر در مورد پستانداران بزرگی که در حیات وحش روسیه زندگی می کنند نشان داده که اکثر این گونه ها از سال ۱۹۹۱ به این بعد از نظر جمعیت در حال انقراض بوده‌اند. پژوهشگران می گویند که به احتمال زیاد دلیل اصلی این وضعیت شکارغیرقانونی و نابودی تدریجی نهادهای محافظ حیات وحش بوده است.

پژوهشگران که نتایج تحقیقات آنها در نشریه زیست شناسی بقا منتشر شده است می گویند در سالهای پس از فروپاشی اتحاد شوروی برای حفاظت از حیات وحش به توجه و کمک های بین المللی نیاز بود.

یوگنیا براگینا یکی از مولفان این پژوهش و از اساتید دانشگاه ویسکانسین آمریکا می گوید:" ما در این پژوهش نشان داده ایم که نسل تعدادی از پستانداران بزرگ از جمله خرس های قهوه ای، گرازها و گوزنهای شمالی در اکثر مناطق روسیه از اوایل دهه نود میلادی، یعنی دقیقا پس از سقوط اتحاد شوروی، رو به انقراض گذاشت."

او در مصاحبه با بی بی سی افزود: "هر یک از این گونه ها کاملا متفاوت هستند و نیازهای زیست محیطی متفاوتی دارند و این نشان می دهد که کاهش چشمگیر تعداد آنها به تغییرات و یا اختلال های موردی در محیط زیست آنها ربطی ندارد. به عنوان مثال گوزنها به جنگلهایی وابسته هستند که در آن درختان جوان می رویند اما گرازها عاشق مزارع کشاورزی هستند. در دوران حکومت اتحاد شوروی بیشه ها و یا مزارع مناسبی برای این پستانداران کشت می شد."

افزایش شمار گرگ‌ها

دکترا براگینا در این پژوهش متوجه شد که با وجود نیازهای متفاوت آنها شمار این سه گونه از جانوران همزمان با سالهای سقوط اتحاد شوروی رو به انقراض گذاشته است. به اعتقاد او پیامدهای اقتصادی- اجتماعی و ناگهانی ناشی از سقوط اتحاد شوروی روی هر یک از این گونه ها به شکل متفاوت و ویژه ای تاثیر گذاشته است.

او می افزاید: "به عنوان نمونه دلیل انقراض گرازها از بین رفتن مزارعی بود که آنها علوفه مورد نیاز خود را در آنجا پیدا می کردند چون ادارات مسئول کنترل شکار و حیات وحش دیگر چنین مزارعی را کشت نمی کردند."

اما این پژوهش در مورد شمار هشت گونه از پستانداران بزرگ در فاصله سالهای ۱۹۸۱ تا ۲۰۰۰ نشان داد که یک گونه جانوری از این روند رو به انقراض مستثنی است.

دکتر براگینا می گوید:"نکته جالب این است که تنها جانوری که شمار آن رو به افزایش بوده گرگ است. در دوران حکومت اتحاد شوروی جمعیت گرگ های خاکستری به دقت کنترل می شد اما در سالهای پر تلاطم پس از سقوط کسی به این مسائل توجه نمی کرد."

او معتقد است که افزایش ۱۵۰ درصدی شمار گرگ های خاکستری ساکن روسیه در سالهای پس از سقوط اتحاد شوروی می تواند یکی از دلایل کاهش جمعیت گوزنها باشد.

این پژوهش می‌گوید: "به احتمال زیاد یکی از دلایل اصلی کاهش تعداد این گونه های پستاندار گسترش شکار غیرقانونی و نابودی تدریجی نهادهای محافظ حیات وحش در سالهای پس از سقوط اتحاد شوروی بوده است."

اما اطلاعات جمع آوری شده در این پژوهش نشان می دهد که سرنوشت برخی از این گونه ها یک دهه پس از سقوط اتحاد شوروی تغییر کرده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption شمار خرس های قهوه ای در اوایل دهه نود میلادی در روسیه رو به کاهش گذاشت

دکتر براگینا می گوید:"بخش دوم داستان حاوی خبرهای خوش است. در سالهای اخیر می بینیم که جمعیت گزارها به نسبت سال ۱۹۹۱ و دوران انقراض شدید این جانور، رو به افزایش گذاشته است. در سالهای اول دهه نود میلادی، یعنی درست پس از سقوط اتحاد شوروی، جمعیت این جانور تقریبا نصف شده بود. اما باید گفت که گراز جانور انطباق پذیری است و پس از چند سال توانسته است منابع غذایی جدیدی پیدا کند و امروزه جمعیت آن در حال رشد است."

این پژوهش نشان می دهد که تعداد دیگری از گونه های پستاندار ساکن روسیه از جمله گوزن های کوچک و خرس های قهوه ای نیز به مرور وضعیت بهتری پیدا کرده و تعداد آنها رو به افزایش است.

اما برخی دیگر از گونه ها مثل وشق (سیاهگوش) های اورآسیایی که نوعی گربه وحشی ساکن مناطق سردسیر شمال روسیه هستند، هنوز هم در حال انقراض هستند. ولی پژوهشگران متوجه شدند که روند رو به انقراض این گونه یک پدیده دراز مدت است و لزوما به پیامدهای اقتصادی- اجتماعی سالهای سقوط اتحاد شوروی ربطی ندارد.

دکتر براگینا می گوید که این تحقیقات نشان می دهد که یک ضربه ناگهانی و شدید به زیر ساخت های اقتصادی-اجتماعی یک کشور مسلما روی حیات وحش آن تاثیر خواهد گذاشت.

او می افزاید:"معمولا در شرایطی که یک چنین اتفاقات بزرگی می افتد کسی به حیات وحش توجه نمی کند. در مواقعی مثل سالهای سقوط اتحاد شوروی که یکباره شیرازه حکومت از بین می رود و فقر گسترش می یابد، منابع کافی برای توجه به حیات وحش وجود ندارد و مسئولان و مردم به این موضوع اهمیتی نمی دهند."

"به اعتقاد من در این مقطع سازمانهای بین المللی حافظ حیات وحش باید به شرایط بحرانی توجه می کردند و راههایی برای جلوگیری از این وضعیت پیدا می کردند. در غیر این صورت جانوران بسیار مهم و نمادین این محیط ها ممکن است به کلی نابود شوند."