BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 17:14 گرينويچ - یکشنبه 05 آذر 1385 , يکشنبه 26 نوامبر 2006
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
ای ایران ملی ترین سرود غیر رسمی
 

 
 
چهارشنبه ۲۲ نوامبر ( دوم آذر ماه ) سالگرد درگذشت حسين گل گلاب شاعر سرود معروف ای ايران بود. با اينکه اين سرود هرگز به عنوان سرود ملی ايران نبوده است اما جامعيت و محبوبيت آن با هيچکدام از سرود های ايرانی برابری نمی کند.

ای ایران
رکستر انجمن ملی موسيقی به رهبری روح الله خالقی، خواننده غلامحسين بنان، نوازندگان: ابوالحسن صبا، مرتضی محجوبی و ...

کمتر ايرانی ای پيدا می شود که نتواند بند اول اين سرود را از حفظ بخواند. آهنگ ای ايران در آواز دشتی به گونه ای ساخته شده که برای کوچک و بزرگ قابل اجراست و همين باعث که شيرينی هر محفلی شود.

شصت و دو سال از عمر "ای ايران" می گذرد و اين سرود از چنان محبوبيت و عموميتی بين ايرانيان برخوردار است که شايد بتوان آن را سرود ملی غير رسمی ايران ناميد. اگر چه در هيچ کدام از دولت های روی کار آمده اين سرود مورد توجه و حمايت قرار نگرفته است.

"ای ايران" و ورود متفقين

خالقی
روح الله خالقی

اگر چه خالق شعر ای ايران، ای مرز پر گهر حالا ديگر سال هاست چشم فرو بسته اما کلامش هميشه همراه ايرانيان خواهد بود. به جرأت می توان گفت که شعر او و آهنگ جاودانه روح الله خالقی مردمی ترين سرود ايران در طول شصت سال اخير بوده که در هر شرايطی، غم و شادی زمزمه شده است.

اين قطعه را روح الله خالقی آهنگساز نامدار در سال ۱۳۲۳ در آواز دشتی روی شعری از حسين گل گلاب ساخت. ويژگی شعر اين ايران آن است که تمام واژگان آن به زبان فارسی است و واژگان بيگانه در آن راه نيافته است. گفته می شود که ملودی اصلی و پايه ای کار از برخی نغمه های موسيقی بختياری که از فضايی حماسی برخوردار است، گرفته شده است.

خالقی و دخترش گلنوش
خالقی و دخترش گلنوش

داستان ساخته شدن آن با روايت های مختلفی همراه شده است. نواب صفا در کتاب خاطرات خود به نقل از دکتر حسين گل گلاب، شاعر اين سرود آورده است: "وقتی در سال ۱۳۲۳ ايران تحت اشغال متفقين بود. بعدازظهر يکی از روزهای تابستان در خيابان شاهد حرکات دور از نزاکت بعضی از سربازان خارجی با مردم بودم. از ناراحتی نمی دانستم چه کنم، بی اختيار راه انجمن موسيقی را که تازه تأسيس شده بود، پيش گرفتم. وقتی خالقی مرا ديد گفت: چرا ناراحتی؟ واقعه را برايش تعريف کردم. او گفت ناراحتی تأثيری ندارد بيا کاری کنيم و سرودی بسازيم. اين بود که سرود ای ايران خلق گرديد."

بعضی ديگر از قول گل گلاب می گويند زمانی که نيروهای انگليسی و ديگر متفقين، تهران را اشغال کرده بودند. حسين گل گلاب تصنيف سرای معروف، از يکی از خيابان های مرکزی شهر می گذرد. او می بيند که بين يک سرباز انگليسی و يک افسر ايرانی، بگو مگو شده است. سرباز انگليسی، کشيده محکمی به گوش افسر ايرانی می زند.

 آنچه به طور حتم قطعی است اين است که دست اندر کاران اين سرود به دليل حضور نيروهای نظامی بيگانه در ايران و اشغال سرزمين مان دست به ساخت آن در آن روزگار زده اند.
 
رشيدی

اما تعداد ديگری از نزديکان شاعر و آهنگساز اين سرود انگيزه ساخت آن را صرفا ديدن اين صحنه نمی دانند و به روايت ذکر شده با شک می نگرند. علی محمد رشيدی، مدير مجله موزيک ايران و معاون مدرسه موسيقی ملی در اين باره می گويد:" خالقی در کتاب خود به اتفاق خاصی اشاره نکرده است. او تاکيد دارد که سازنده و گوينده تحت تاثير اوضاع روز اين سرود را ساخته اند و اولين باری که اين سرود اجرا می شود در شنوندگان آنقدر اثر می کند که آن را سه بار تکرار می کنند.در اين کتاب خالقی تنها به اين نکته اشاره می کند و نه چيز ديگری. فکر می کنم اگر واقعا چنين اتفاقی افتاده بود، خالقی حتما به آن اشاره می کرد. اولين بار اين کتاب که توسط انتشارات صفی علی شاه منتشر شد به همين نکته اشاره دارد اما در دومين چاپ، ساسان سپنتا در پاورقی ماجرای سيلی خوردن افسر ايرانی را نقل می کند."

رشيدی ادامه می دهد:« آنچه به طور حتم قطعی است اين است که دست اندر کاران اين سرود به دليل حضور نيروهای نظامی بيگانه در ايران و اشغال سرزمين مان دست به ساخت آن در آن روزگار زده اند. برای مردم خيلی مهم بود که آذربايجان که بخش مهمی از ايران است در معرض خطر قرار گرفته و ممکن است از ايران جدا شود. درسال ۱۳۲۴ در کنسرتی اين قطعه در تبريز هم اجرا شد که شور و شوق زيادی برانگيخت و مورد توجه مردم قرار گرفت. اما در هيچ دوره ای اين سرود مورد توجه حکومت نبوده و تنها از طرف مردم حمايت شده.»

محبوبيت اين سرود

بنان
بنان

نخستين اجرای آن، در ۲۷مهرماه ۱۳۲۳ در نخستين کنسرت ارکستر انجمن موسيقی ملی پيش آمده که در سالن سينما تهران، در خيابان استانبول برای دو شب متوالی برگزار شده است.... سرود «ای ايران» که سازنده و گوينده تحت تأثير اوضاع روز ساخته بودند و اولين دفعه‏شنيده می‏شد آنقدر اثر کرد که شنوندگان تکرار آن را خواستار شدند و سه بار تجديد شد. علت‏ واقعی اين بود که در آن ايام کشور ما را قوای متفقين يعنی روس، انگليس و امريکايی اشغال کرده بودند. آهنگ و شعر اين سرود احساسات ملی را مورد تاثير قرار داد.

استقبال و تاثير اين سرود باعث شد که وزير فرهنگ وقت، هيئت نوازندگان را به مرکزپخش صدا فرستاد تا صفحه‏ای از آن ضبط و همه روزه از راديو تهران پخش شود. به اين ترتيب برای اولين بار به دستور وزير فرهنگ، ای ايران در قالب يک صفحه تک نسخه ضبط شد.

اجرای اوليه و اورژينال اين اثر ملی را بايد تا زمان‏حاضر، ناياب تلقی کرد. اجرای ديگر، مربوط به سال های ۱۳۴۲ تا ۱۳۳۷ در ارکستر بزرگ «گلها»است که غلامحسين بنان، خواننده محبوب اين سرود را خواند. در اين سال ها بود که اين سرود بيش از گذشته ميان مردم محبوبيت پيدا کرد. در تاريخ موسيقی معاصر ايران، آثاری که به اين موقعيت‏رسيده باشند، بسيار نادر هستند.

در بعد از انقلاب در ايران نسبت به اين سرود تا مدت زيادی بی اعتنايی شد ولی در سالهای اخير گهگاه به به مناسبت روزهای عيد، انتخابات و يادبودهای مربوط به تاريخ ايران از صدا و سيمای ايران پخش می شود.

محبوبيت و فراگيری اين سرود باعث شده است که بسياری از گروه های سياسی داخلی و خارجی نيز از آن استفاده کنند.

 
 
خالقیموسيقی ايرانی
نگاهی به زندگی و آثار روح الله خالقی
 
 
بنانصدای جاودان
بيست سال از مرگ غلامحسين بنان گذشت
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران