تمدید قرارداد کی‌روش؛ انتقاد‌ناپذیری مستبد یا مدیری متفکر؟

کیروش حق نشر عکس Getty Images

سرمربی پرتغالی تیم ملی قراردادش را با فدراسیون فوتبال ایران تمدید کرد. کی‌روش که گفته می‌شد به دنبال تمدید قرارداد تا پایان جام جهانی ۲۰۲۲ قطر است سرانجام رضایت داد که تا پایان جام ملت‌های آسیا ۲۰۱۹ (که حدود چهار ماه دیگر در امارات برگزار می‌شود) روی نیمکت تیم ملی بنشیند. به این ترتیب مردی که موفق‌ترین عملکرد ایران در جام جهانی را رقم زد، حالا به دنبال کسب افتخاری است که فوتبال ایران چهار دهه در آرزوی آن بوده: قهرمانی در جام ملت‌های آُسیا. این مطلب نگاهی دارد به کارنامه کارلوس کی‌روش در تیم ملی فوتبال ایران.

کارلوس کی‌روش نخستین قرارداد خود با فدراسیون فوتبال ایران را روز پانزدهم فروردین‌ماه سال ۱۳۹۰ در سازمان تربیت بدنی و با حضور علی سعیدلو، آخرین رییس سازمان تربیت بدنی ایران امضا کرد. این آغاز زندگی بیش از هفت ساله مردی در فوتبال ایران بود که با پشتوانه‌ای سنگین از افتخارات و مربیگری در تیم‌های نامدار به فوتبال ایران آمده بود.

نخستین حضور

۲۶ تیرماه ۱۳۹۰ کارلوس کی‌روش برای اولین بار روی نیمکت تیم ملی ایران نشست. او قرار بود تیمش را در راه آماده‌سازی جام جهانی ۲۰۱۴ مقابل تیم ملی ماداگاسکار قرار دهد. تیم ایران، خسته از شکست‌های مکرر در انتخابی جام جهانی ۲۰۱۰ و جام ملت‌های آسیا در دوحه مقابل کمتر از هفت هزار تماشاگر مقابل تیمی ایستاد که نام و نشانی در فوتبال جهان نداشت.

این ترکیب ثابت نخستین تیمی است که کی‌روش به عنوان سرمربی تیم ملی ایران به زمین فرستاد:

مهدی رحمتی، هادی عقیلی، جلال حسینی، احسان حاج‌صفی، خسرو حیدری، میثم بائو، هادی نوروزی، پژمان نوری، مهرداد اولادی و علی کریمی.

از این جمع تا امروز هادی نوروزی و مهرداد اولادی درگذشته‌اند. علی کریمی و پژمان نوری از فوتبال خداحافظی کردند و میثم بائو در لیگ یک ایران است. خسرو حیدری و جلال حسینی کاپیتان‌های استقلال و پرسپولیس هستند و مهدی رحمتی و هادی عقیلی خیلی زود برای همیشه از تیم ملی کنار رفتند. احسان حاج صفی تنها بازمانده این تیم است.

با تعویض‌های کی‌روش، در نیمه دوم این بازیکنان هم فرصت حضور در زمین را پیدا کردند: مهرداد پولادی، قاسم حدادی‌فرد، سعید دقیقی، مازیار زارع‌، محمد قاضی و حسین ماهینی.

ایران یک بر صفر ماداگاسکار را با تک گل جلال حسینی برد. اما پیروزی خفیف ایران تحت تاثیر خشم هواداران حاضر در ورزشگاه قرار گرفت. نیمه دوم تماشاگرانی که به ورزشگاه رفته بودند، تیم ملی ماداگاسکار را به نشانه اعتراض به بازی ایران تشویق کردند و بارها نام علی دایی را فریاد زدند.

فریاد زدن نام دایی در ورزشگاه‌ها، عادت اعتراضی آن سال‌های هواداران پرسپولیس و تیم ملی بود. هرچند که سال‌های بعد با تداوم حضور کی‌روش و بازگشت برانکو ایوانکوویچ به فوتبال ایران، نام دایی دیگر روی سکوها به نشانه اعتراض به مربی تیم ملی شنیده نشد.

تکیه بر نام‌ها

کی‌روش خودش را در قامت یک استعدادیاب در فوتبال اروپا به ایرانیان معرفی کرده بود. این‌که کاشف ستاره‌هایی مانند لوئیس فیگو، روی کاستا و ژائو پینتو بوده و در منچستریونایتد برای نخستین بار کریستیانو رونالدو را به الکس فرگوسن معرفی کرده بود. اما تیر سال ۹۰ برای حضور در نخستین مرحله انتخابی جام جهانی سراغ فرهاد مجیدی و علی کریمی دو ستاره پا به سن گذاشته آن روزهای استقلال و پرسپولیس رفت.

فرهاد مجیدی که کمتر مورد لطف مربیان ملی قرار می‌گرفت و علی کریمی که زمان حضور علی دایی از تیم ملی خداحافظی کرده بود، هر دو به دعوت کی‌روش پاسخ مثبت دادند.

همان ماه کریمی و مجیدی در ترکیب تیم ملی ایران مقابل مالدیو قرار گرفتند؛ این نخستین بازی ایران در سه مرحله حضور در انتخابی جام جهانی بود. در مرحله نخست، ایران باید مقابل مالدیو دو بازی رفت و برگشت را برگزار می‌کرد. کی‌روش با تیم که میانگین سنی‌اش نزدیک به ۲۹ سال بود در دو بازی رفت و برگشت به ترتیب چهار بر صفر و بعد یک بر صفر مالدیو را شکست داد و به مرحله دوم انتخابی جام جهانی رسید.

این سرآغاز تحولات آرام کارلوس کی‌روش در اردوهای ملی بود. ایران باید از شهریور ۱۳۹۰ در گروهی که قطر، بحرین و اندونزی حضور داشتند برای حضور در مرحله نهایی انتخابی می‌جنگید.

مهمترین تغییرات کی‌روش، بازگرداندن مجتبی جباری به قلب خط میانی و ساختن زوجی از جواد نکونام و آندرانیک تیموریان بود. چنین مثلثی هرگز در فوتبال ایران به سادگی ساخته نشد. شاید جذبه رفتاری و دیسیپلین ذاتی کی‌روش این "سه پادشاه" را در اقلیم خط میانی ایران گنجاند.

دومین تحول او که از دید ویژه‌اش از قابلیت‌‌های فنی بازیکنان سرچشمه می‌گرفت، به تغییر پست بازیکنان مربوط بود. او مهرداد پولادی که در پیکان و پرسپولیس و استقلال در پست هافبک هجومی بازی کرده بود را به دفاع چپ برد. پولادی ناگهان بدل به بهترین دفاع چپ آن روزهای فوتبال آسیا شد.

همین طور تغییر دادن فضای بازی محمدرضا خلعتبری و بازی گرفتن از او پشت مهاجمان از دیگر "سورپرایزهای" کی‌روش در فاصله کمتر از ۶ ماه حضورش در فوتبال ایران بود.

ایران از مرحله دوم انتخابی جام جهانی با ۱۲ امتیاز صعود کرد؛ با سه برد، سه تساوی و بدون شکست. مهم‌ترین نتیجه در آن مرحله، پیروزی ۶ بر صفر مقابل بحرین در تهران بود. نتیجه‌ای که کمتر با تیم‌های کارلوس کی‌روش رقم خورده ولی آن بار فضای فوتبال ملی ایران را تغییر داد.

مهرسال ۹۰ تیم کی‌روش موفق شد در فاصله سه ماه پس از آن که هواداران تیم ملی، علی دایی و حریف ایران را تشویق کرده بودند، همه را یک صدا همراه تیمش کند.

ورود "دو رگه‌ها"، جدیت مقابل خروجی‌ها

حق نشر عکس Getty Images

آن‌ها در فوتبال ایران، به "دو رگه‌" مشهور شده‌اند. شاید این لقب فقط برای فریدون زندی که یک ریشه ایرانی داشت صدق می‌کرد. اما در مورد اشکان دژاگه یا رضا قوچان‌نژاد چندان برازنده نبود.

اشکان دژاگه با سابقه بازی در تیم‌های ملی نونهالان، نوجوانان، جوانان و امیدهای آلمان تصمیم گرفت دعوت کارلوس کی‌روش برای بازی با پیراهن تیم ملی ایران را بپذیرد.

امیرقلعه‌نویی سرمربی سابق تیم ملی ایران نسبت به انتخاب دژاگه واکنش نشان داد و گفته بود: "آقای دژاگه در زمان من کم لطفی کردند و دعوت ما را قبول نکردند."

اشکان دژاگه مهم‌ترین دلیل انتخابش را حضور کی‌روش در راس کادر فنی تیم ملی ایران ‌اعلام کرد. او پس از نخستین تمرین با تیم ملی ایران در ورزشگاه آزادی به خبرنگاران گفته بود: "وقتی پیغام کی‌روش رسید، تردیدهایم رفع شد."

بعضی اما این انتخاب اشکان دژآگه را مرتبط با تصمیم او برای بازی نکردن مقابل اسرائیل می‌دانستند. سال ۲۰۰۷ رادیو دویچه وله آلمان گزارش داد که این بازیکن ۲۱ ساله‌ باشگاه ولفسبورگ از سرمربی تیم ملی جوانان آلمان خواسته است او را از بازی مقابل جوانان اسراییل کنار بگذارد. دژآگه علت تصمیم خود را "مسایل شخصی" اعلام کرد و سرمربی آلمان هم با درخواستش موافقت کرد.

این اقدام اما نخست با واکنش شورای مرکزی یهودیان آلمان مواجه شد. سه روز بعد تئو تسوانزیگر، رییس فدراسیون فوتبال آلمان به خبرگزاری این کشور گفت: "دژآگه باید تصمیم بگیرد برای کدام کشور بازی می‌کند. این که امروز من ایرانی باشم و فردا بر حسب موقعیت آلمانی، شدنی نیست." از آن پس اشکان دیگر به تیم ملی آلمان دعوت نشد.

یک سال بعد رضا قوچان‌نژاد هم ملیت ایرانی را به شانس دعوت شدن احتمالی به تیم ملی هلند ترجیح داد و به ایران آمد. او نخستین بار مقابل کره جنوبی در ورزشگاه آزادی به زمین رفت و سپس زننده گل‌های صعود ایران به جام جهانی برزیل شد. در این بین بازیکنانی مانند استیون بیت‌آشور و دانیال داوری هم به اردوی تیم ملی دعوت شدند که هرگز در قواره‌های بازی در ترکیب تیم ملی ایران به نظر نرسیدند.

ترکیبی که کی‌روش با آن وارد مرحله نهایی انتخابی جام جهانی برزیل شد نسبت یه نخستین ترکیب او در فاصله یک سال قبل تفاوت‌هایی چشمگیر داشت.

اما در سال‌های ۹۱ و ۹۲ که مرحله نهایی انتخابی جام جهانی در جریان بود، تصمیمات قاطعانه کی‌روش در مورد سرپیچی یا تصمیمات شخصی بازیکنان، تیم ملی ایران را از بحران "بازیکن‌سالاری" نجات داد.

اول بهمن ۱۳۹۱ مهدی رحمتی به دلیل آن‌چه "تحمل فشارهای زیاد" و "نیاز به استراحت" دانست، طی بیانیه‌ای از تیم ملی خداحافظی کرد. کی‌روش یک روز بعد در واکنش به جدایی دروازه‌بان اول تیمش گفت: "این مسئله خیلی مهم نیست که بخواهم د‌‌‌‌ر مورد‌‌‌‌ش حرف بزنم. ولی من به عنوان سرمربی تیم‌ملی ایران از مهد‌‌‌‌ی رحمتی به خاطر خد‌‌‌‌ماتش تشکر می‌کنم."

حق نشر عکس AFP

زمستان همان سال هادی عقیلی اردوی تیم ملی را ترک و از تیم ملی خداحافظی کرد. او نیز مانند رحمتی دیگر هرگز موفق نشد به تیم کی‌روش بازگردد.

۱۶ فروردین ماه سال ۹۳ مجتبی جباری آخرین وداع کننده از تیم ملی ایران پیش از آغاز جام جهانی برزیل بود. کی‌روش در واکنش به خداحافظی جباری گفته بود: "من در فوتبال اروپا بازیکنانی می‌دیدم که برای رسیدن به تیم ملی مبارزه می‌کنند و در ایران بازیکنانی دیدم که برای خداحافظی کردن با هم در رقابت هستند."

این بازیکنان هرگز دوباره به تیم ملی راه پیدا نکردند. تلاش‌های مهدی رحمتی و بارها عذرخواهی‌اش از سرمربی تیم ملی سودی نداشت. با حضور کی‌روش کوچک‌ترین اشاره به خداحافظی به معنای هرگز دعوت نشدن به تیم ملی ایران بوده، اما پس از اعلام خداحافظی سردار آزمون بعد از جام جهانی روسیه، سرمربی پرتغالی قانون همیشگی خود را شکست تا این بار شماری از حامیان همیشگی او هم به جمع منتقدانش اضافه شوند.

تورنمنت‌ها؛ ناکامی خندان

حق نشر عکس Getty Images

کارلوس کی‌روش شاید تنها مربی تاریخ فوتبال ایران باشد که در تورنمنتی قهرمان نشده اما چهره‌ای پیروز در جامعه از او باقی مانده است.

نمایش ایران در جام جهانی برزیل مقابل نیجریه دلنشین، مقابل آرژانتین غرورانگیز و فراموش نشدنی و برابر بوسنی ناامید کننده بود. اما در نهایت برای بقای او در ایران کمپین‌های مجازی تشکیل شد.

کی‌روش در جام ملت‌های آسیا هم ناکام ماند. در سه بازی مرحله گروهی مقابل بحرین و قطر و امارات پیروز شد و با اقتدار صعود کرد. اما در مرحله یک‌چهارم نهایی مقابل عراق در ضربات پنالتی شکست خورد و به ایران بازگشت. بنجامین جان ویلیامز داور استرالیایی و همین طور مهرداد پولادی (بازیکنی که مقابل عراق کارت قرمز گرفت) مقصران ناکامی تیم ملی شدند.

اما آن‌چه کی‌روش را در جامعه قهرمان کرد، تغییرات بنیادین در ترکیب تیم ملی ایران بود. برای نخستین بار سردار آزمون در سن ۲۰ سالگی به صورت ثابت در ترکیب تیم ملی ایران قرار گرفت. علیرضا جهانبخش به یکی از ستاره‌های ثابت ایران تبدیل شد. مرتضی پورعلی‌گنجی به ترکیب اصلی رسید و عملکردی درخشان داشت.

از همان رقابت‌های استرالیا بود که رامین رضاییان به اردوهای تیم ملی دعوت شد و علیرضا بیرانوند فرصت قرار گرفتن در فضای رقابتی با علیرضا حقیقی را به دست آورد. وریا غفوری یکی دیگر از تازه واردهای تیم ایران بود.

تحولات مثبت و نگاه بلند مدت کی‌روش، جامعه را برای بقای او در سمت سرمربی تیم ملی مشتاق‌تر می‌کرد. تیمی که کی‌روش از جام ملت‌های آسیا ساخت تا جام جهانی روسیه شکلی کامل‌تر به خود گرفت. حضور سامان قدوس آخرین کشف بازیکنان ایرانی ساکن اروپا از سوی این سرمربی بود.

رکوردهای خاص

تیم کی‌روش طی سال‌‌های اخیر رکوردهایی خاص را هم به نام خودش ثبت کرده است. ایران با هدایت کی‌روش پس از دیدار مقابل ازبکستان در ۲۴ آبان ماه ۱۳۹۱ تاکنون مقابل هیچ تیم آسیایی در بازی‌های رسمی شکست نخورده است. تیم او یک بار مقابل عراق در ضربات پنالتی مقابل عراق در جام ملت‌های آسیا شکست خورد و بار دیگر فروردین ماه سال ۹۶ در بازی دوستانه‌ای بدون حضور تماشاگر در ورزشگاه آزادی باز هم مقابل این تیم.

همین طور تیم ملی ایران با مربیگری کی‌روش دو سال و شش ماه در صدر رده‌بندی آسیا بود. دو دوره صعود پیاپی تیم ملی با کی‌روش به جام جهانی هم نام او را در تاریخ فوتبال ایران ثبت کرد. اتفاقی که هرگز پیش از آن رخ نداده بود.

درگیری با "همه"

سرمربی پرتغالی تیم ملی ایران با بسیاری از افراد حاضر در فوتبال ایران درگیری‌های لفظی و شفاهی داشته است. طی هفت سال حضور در ایران، او با مهدی تاج نایب رئیس وقت فدراسیون فوتبال و رئیس سازمان لیگ، علی کریمی، امیر قلعه‌نویی، محمد مایلی‌کهن، برانکو ایوانکوویچ، وینفرد شفر، امید نمازی، هومن افاضلی، زلاتکو کرانچار، مانوئل ژوزه، علی کفاشیان، محمدرضا ساکت، عباس ترابیان، محمدمهدی نبی، علیرضا اسدی، سرپرست‌های تیم ملی و مدیران باشگاهی فوتبال ایران درگیر شد. بیانیه نویسی‌های مکرر و درگیری‌های بی‌پایان کی‌روش همواره تیم ملی را در معرض تنش‌هایی جدی قرار می‌داد. موردی که بسیاری آن را مهم‌ترین نقطه ضعف کی‌روش می‌دانستند.

موضوعات مرتبط