جام ملت‌های آسیا؛ دلایلی برای قهرمانی ایران

طی ۱۰ دوره‌ای که ایران از کسب جام قهرمانی بازمانده، چه عواملی منجر به ناکامی ایران شده است؟ مروری گذرا نشان می‌دهد ضعف فنی، مشکل داوری، ضعف مربی، بی تجربگی، قدرت حریفان و در یک مورد هم آغاز جنگ، علل شکل‌گیری طلسم ۴۳ ساله است.

۱۹۸۰ - آغاز جنگ هشت ساله

حق نشر عکس IFFHSS

در نخستین جام ملت‌های پس از انقلاب، ایران مدافع عنوان قهرمانی بود و مصمم به تصاحب چهارمین جام پیاپی.

ایران دوشنبه ۳۱ شهریور ۵۹ با نتیجه ۷-۰ بنگلادش را برد. همزمان، حملات عراق و آغاز جنگ هشت ساله آغاز شد.

بهتاش فریبا که ۴ گل به بنگلادش زد و در پایان نیز به عنوان آقای گلی رسید، می‌گوید: "در رستوران تلویزیون کویت را نگاه می‌کردیم که برنامه قطع شد و اخبار گفت عراق به ایران حمله کرده شهرک اکباتان، فرودگاه مهرآباد، آبادان و اهواز با خاک یکسان شده. از جا پریدیم دنبال تلفن اما خطوط ارتباطی به ایران قطع بود."

در اردوی بهت‌زده ایران، برخی بازیکنان خواستار بازگشت به میهن شدند اما سرانجام تصمیم گرفتند به خاطر تاثیر منفی نیمه تمام گذاشتن مسابقات بر روحیه مردم، به بازی‌ها ادامه دهند.

ناصر حجازی به مجید وارث گزارشگر اعزامی تلویزیون گفت: «برای افزایش روحیه مردم بازی خواهیم کرد.»

به حسن روشن هم خبر دادند "برادرت شهید شده." در چنین وضعیتی ایران موفق شد به مقام سوم برسد.

بیشتر بخوانید:

۱۹۸۴ - چهارم، بدون باخت

شاگردان ناصر ابراهیمی در بازی نیمه نهایی مقابل عربستان یک بر صفر پیش بودند و با حفظ نتیجه فینالیست می‌شدند اما شاهین بیانی در دقیقه ۸۷ دروازه خودی را باز کرد. بازی به ضربات پنالتی کشید و ایران باخت.

دیدار رده‌بندی هم در ضربات پنالتی به سود کویت تمام شد تا ایران چهارم شود. عربستان با پیروزی نه چندان دشوار مقابل چین برای اولین بار قهرمان جام ملت‌ها شد.

صعود به نیمه نهایی در آن مقطع برای فوتبال ایران موفقیت به حساب نمی‌آمد. ناصر ابراهیمی به مجله دنیای ورزش گفت: «من با این شکست زندگی‌ام را باختم. به قول تختی طلا توی مشت‌مان بود اما انداختیم. من اشتباه کردم.»

او بزرگترین اشتباه خود را بیرون کشیدن ناصر محمدخانی، همچنین تعویض بهروز سلطانی با حافظ طاحونی می‌دانست.

۱۹۸۸ - نسل جوان

حق نشر عکس teammelli.com

تیم جوان پرویز دهداری متشکل از بازیکنانی گمنام به مقام سوم جام ملت‌های آسیا رسید. مردی که برای دوران سرمربیگری تیم ملی یک ریال هم حقوق نگرفت.

ایران می‌توانست به فینال برسد اما جورج کورتنی داور انگلیسی، گل مرتضی کرمانی مقام (کرمانی مقدم) را مردود اعلام کرد. عربستان فینالیست شد و توانست از جام قهرمانی‌اش دفاع کند.

از نگاه منتقدان پرتعداد دهداری، مقام سوم جام ملت‌های آسیا شکست تلقی می‌شد. نسل جوانی که دو سال بعد با علی پروین به قهرمانی در بازی‌های آسیایی پکن رسید و برخی از بازیکنانش جام جهانی ۱۹۹۸ را هم تجربه کردند.

۱۹۹۲ - اشتباه پروین

تیم ملی ایران هر سه بازی گروهی‌اش را با ۱۱ بازیکن شروع کرد و به پایان رساند. بدون حتی یک تعویض! این اقدام پروین انتقادات فراوانی در پی داشت.

شاگردان پروین مقابل ژاپن با گل دقیقه ۸۷ کازویوشی میورا شکست خوردند. میورا هنوز در ۵۱ سالگی در دسته دوم ژاپن بازی می‌کند و از این حیث از نوادر تاریخ فوتبال است.

ایران اگر با انجام تعویض و ایجاد وقفه در دقایق پایانی دروازه‌اش را بسته نگه می‌داشت، برای هفتمین دوره متوالی به نیمه نهایی می‌رسید.

اما ژاپنی‌ها با گل میورا از حذف گریختند و در پایان مسابقات نیز برای اولین بار، قهرمان جام ملت‌های آسیا شدند.

۱۹۹۶ - جمال غندور

حق نشر عکس Khabaronline

غندور داور مصری در جهان به خاطر قضاوت جنجالی دیدار اسپانیا و کره جنوبی در نیمه نهایی جام جهانی ۲۰۰۲ شهرت دارد که به حذف اسپانیا انجامید. اما برای ایرانی‌ها یادآور نیمه نهایی جام ملت‌های ۱۹۹۶ است.

تیم ملی ایران ۶ گل به کره جنوبی زد و ۳-۰ از سد عربستان گذشت. شاگردان مایلی کهن اما در نیمه نهایی و در ضربات پنالتی به عربستان باختند.

جمال غندور در جریان بازی، خطای پنالتی روی حمید استیلی را نگرفت تا ایران جام را با رتبه سوم به پایان برساند.

خداداد عزیزی با فقط ۴ بازی ملی در دیدارهای دوستانه (بدون حتی یک بازی رسمی) عازم جام ملتها شد تا برترین بازیکن جام شود. علی دایی هم عنوان آقای گلی را نصیب خود کرد.

۲۰۰۰ - قیچی اشتباه

حق نشر عکس Getty Images

تیمی که به خاطر ماجرای شب زنده داری برخی بازیکنان در ساحل، پرحاشیه‌ترین تیم ملی ایران در تاریخ جام ملت‌ها شناخته می‌شود. اما همین تیم کم انضباط، می‌توانست دست کم به نیمه نهایی برسد.

ایران با سرمربیگری جلال طالبی ۰-۱ از کره جنوبی جلو بود و در آستانه صعود به نیمه نهایی. در نودمین دقیقه روی ارسال کرنر کره، علی دایی می‌خواست به صورت آکروباتیک توپ را دور کند اما اشتباه او باعث شد توپ مقابل کیم سانگ سیک بیافتد.

بازی مساوی شد. کره جنوبی در وقت اضافه گل پیروزی را زد تا ایران حذف شود.

بیشتر بخوانید:

۲۰۰۴ - طلعت نجم

در نیمه نهایی مقابل چین، ستار زارع اخراج شد. در حالی که او و تیم ایران معتقد بودند تمارض بازیکن چین باعث شده داور کارت قرمز نشان دهد.

در ادامه نیز خطای روی علی کریمی که می‌توانست پنالتی اخراج باشد واکنشی از سوی طلعت نجم در پی نداشت. ایران در ضربات پنالتی باخت و از راهیابی به فینال بازماند.

شاگردان برانکو ایوانکوویچ در نیمه نهایی از اشتباه داوری متضرر شدند اما در مرحله گروهی از اشتباه داوری در برابر عمان سود بردند.

داور می‌توانست بداوی و رضایی را به خاطر درگیری با یکدیگر اخراج کند و ایران ۹ نفره شود اما واکنشی به زد و خورد آنها نشان نداد.

۲۰۰۷ - حذف، بدون باخت

حق نشر عکس yjc

تیم امیر قلعه‌نویی در گروه C توانست با رتبه نخست صعود کند تا باز هم در یک‌چهارم نهایی حریف کره جنوبی شود.

بازی ۱۲۰ دقیقه بدون گل ماند. قلعه‌نویی تصمیم گرفت درون دروازه وحید طالب‌لو را به جای حسن رودباریان به زمین بفرستد اما با گل نشدن ضربات مهدوی‌کیا و رسول خطیبی، ایران در ضیافت پنالتی‌ها از راهیابی به نیمه نهایی محروم شد.

۲۰۱۱ - چربش زور کره

ایران با سه برد پیاپی صدرنشین گروه D شد تا ایران و کره جنوبی برای پنجمین بار پیاپی در یک چهارم نهایی روبرو شوند.

شاگردان افشین قطبی ۹۰ دقیقه مقاومت کردند تا به رغم برتری کره، توپی از خط دروازه مهدی رحمتی نگذرد. اما در وقت اضافه، ایران گل خورد تا برای دومین دوره متوالی از راهیابی به نیمه نهایی محروم شود.

بیشتر بخوانید:

۲۰۱۵ - پولادی و بن ویلیامز

تیم ملی ایران با سرمربیگری کارلوس کی‌روش توانست در گروهی که بحرین، قطر و امارات حضور داشتند صدرنشین شود. این صدرنشینی با گل دقیقه ۹۱ قوچان‌نژاد به امارات حاصل شد.

در یک چهارم نهایی ایران ۱-۰ از عراق پیش بود که مهرداد پولادی با تصمیم جنجالی ویلیامز داور استرالیایی از زمین اخراج شد. ایران نیمه دوم ۱۰ نفره بازی کرد و گل مساوی را خورد.

در وقت اضافه عراق دو بار پیش افتاد اما ایران هر دو بار جبران کرد. بار دوم، قوچان‌نژاد بود که باز توانست ناجی تیم کی‌روش شود. بازی به ضربات پنالتی کشید و هر دو تیم ۸ ضربه زدند. توپ‌های امیری و حاج‌صفی به تور نرسید و ایران حذف شد.

ویلیامز و پولادی مهم‌ترین دلایل از نگاه اغلب رسانه‌ها بودند که باعث حذف ایران شدند. عراق در نیمه نهایی به کره جنوبی باخت و خود کره هم در فینال مغلوب استرالیا شد.

۲۰۱۹ - دلایلی برای قهرمانی ایران

حق نشر عکس ffiri

پیش‌بینی بسیاری از کارشناسان برجسته بین‌المللی فوتبال که در برنامه‌های تلویزیونی قطر حضور می‌یابند، قهرمانی ایران است.

مهم‌ترین بنگاه‌های شرط بندی، سه تیم کره جنوبی، ایران و ژاپن را بخت‌های اصلی قهرمانی می‌دانند.

ایران کمترین تغییر را نسبت به جام جهانی داشته و بیشترین نفرات را از جام ملت‌های قبلی به همراه دارد. هماهنگی بازیکنان ایران، موضوعی است که رسانه‌های ورزشی آسیا مدام بر آن صحه می‌گذارند.

ثبات روی نیمکت ایران هم ۸ ساله شده و بیش از سایر مدعیان است. در حالی به طور مثال سرمربی عراق فقط سه ماه است این تیم را هدایت می‌کند. سرمربیان کره جنوبی و ژاپن هم پس از جام جهانی آمده‌اند.

قرعه مناسبی نصیب ایران شده تا در صورت سرگروهی بتواند‌ با کمترین دردسر (در قیاس با وضعیت سخت دوم شدن در گروه) به نیمه نهایی برسد.

ایران رتبه شماره یک تیم‌های آسیایی در رنکینگ فیفا را در اختیار دارد و در رویای هواداران تیم ملی ایران، پس از ۴۳ سال نوبتی هم که باشد موقع قهرمانی تیم محبوب‌شان است.

البته کره جنوبی هم شش دهه است رنگ جام را ندیده اما طی ۴۳ سالی که ایران به فینال نرسیده، کره ۳ بار فینالیست شده.

با تمام این پیش فرض‌ها طبیعتاً فوتبال قابل پیش‌بینی نیست. همه تیم‌ها برای کسب افتخار به میدان می‌آیند و هر نتیجه‌ای در هر مسابقه‌ای ممکن است رقم بخورد. هیچ تیمی را نمی‌توان از پیش باخته دانست.