100 سالگی فوتبال ایران، سرگذشت عجیب بنجامین باتن

اسکندریان و دانایی فرد
Image caption برخی از چهره های قدیمی فوتبال ایران نظیر آندرانیک اسکندریان و ایرج دانایی فرد خارج از ایران هستند

فوتبال از خلیج فارس به ایران آمد. اولین بار ملوانان انگلیسی‌ بودند که در خرمشهر، بوشهر و بندرعباس پا به توپ شدند.

در تهران به سال 1286 خورشیدی، وزیر مختار انگلستان جامی در فوتبال پایه گذاری کرد که سه تیم سفارت بریتانیا، کارکنان بانک شاهی و تلگرافخانه هند و یوروپ در آن حضور داشتند. بازیکن ها همه خارجی بودند. گاهی اگر کارمندی دیر می رسید یا دیپلماتی نمی آمد، از جمع تماشاگران مشتاق، یکی از ایرانیان به زمین می رفت تا لذت نواختن لگد به توپ را بچشد.

سال های 1288 خورشیدی، مدرسه آمریکایی‌ها -البرز کنونی- با مدیریت دکتر جوردن، آموزش فوتبال را آغاز کرد. معضل کمبود توپ باعث شد دانش‌آموزان با توپ‌های دست‌ساز بازی کنند. از ربودن توپ های دیپلمات های انگلیسی هم مطالب فروانی در مقاله های مربوط به تاریخ فوتبال ایران درج شده.

سه شنبه ششم بهمن، در مرکز همایشهای بین المللی رازی تهران، مراسمی برپا شد تا ورود فوتبال ایران به سده جدید حیاتش جشن گرفته شود. قرار بود در این مراسم از 100 چهره برتر تاریخ فوتبال ایران تجلیل شود و همچنین 10 چهره ماندگار نیز معرفی شوند. مراسمی که با واکنش سرد اغلب رسانه های ورزشی در ایران مواجه شده و با گذشت دو روز، حتی در سایت فدراسیون فوتبال ایران هم هیچ بازتابی نداشته.

در مراسم تجلیل از برترین ها، صرف نظر از چهره هایی مثل پرویز قلیچ خانی، آندرانیک اسکندریان، ایرج دانایی فرد یا وحید هاشمیان که خارج از ایران هستند و نامی هم از آن ها برده نشد، علی پروین، علی دایی، مهدی مهدوی کیا، احمدرضا عابدزاده، خداداد عزیزی و علی کریمی که از جمله تاثیرگذارترین بازیکنان تاریخ فوتبال ایران هستند نیز حضور نیافتند.

به نظر می رسید این مراسم بیش از آن که بازخوانی رخدادهای 100 سال اخیر فوتبال ایران باشد، بیشتر به وقایع 30 سال بعد از انقلاب اسلامی و خصوصاً چهار سال اخیر توجه دارد.

دبيركل فدراسيون فوتبال به فارس نیوز گفته است: حضور نسل جديد در اين مراسم كم‌رنگ بود و طبيعی است كسانی كه در اين جشن شركت نكردند، متضرر شده‌اند. آن ها نتوانستند از وجود بزرگ‌ترهای فوتبال ما استفاده كنند.

اما به رغم اظهارات آقای نبی، از جمع پیشکسوتان نیز که فهرستی 43 نفره برای تجلیل ویژه بودند و اسامی شان خوانده شد، بسیاری به محل برگزاری مراسم نیامده بودند.

انتخاب های مبهم

در این مراسم، روسای 5 فدراسیون برتر 100 سال اخیر هم معرفی شدند. حسین مبشر، ناصر نو آموز، داریوش مصطفوی، محمد دادکان و علی کفاشیان. این در حالی است که عمده افتخارات ملی و باشگاهی فوتبال ایران، قبل از انقلاب اسلامی کسب شده. هر سه قهرمانی ایران در جام ملت های آسیا و حضور در بازی های المپیک نیز قبل از انقلاب بوده است.

از جمع پنج رییس فدراسیون منتخب، فقط حسین مبشر قبل از انقلاب مسئولیت داشته که او نیز در قید حیات نیست.

حسين سرودی، مصطفی مکری و کامبيز آتابای از جمله روسای فدراسیون های فوتبال ایران –قبل از انقلاب- هستند که در دوران مدیریت آن ها، از حیث آمار، در رده های باشگاهی و ملی، درخشان ترین دوران تاریخ فوتبال ایران رقم خورد.

Image caption پرافتخارترين دوره فوتبال ايران در فاصله سال های اواخر دهه چهل و دهه پنجاه بود که تيم های ملی و باشگاهی ايران در آسيا یکه تاز بودند

پرافتخارترين دوره فوتبال ايران در فاصله سال های اواخر دهه چهل و دهه پنجاه بود که تيم های ملی و باشگاهی ايران در آسيا یکه تاز بودند. در دوره دوم رياست مکری، ایران دو بار در سال های ۴۷ و ۵۱ خورشیدی قهرمان آسيا شد و به المپيک مونيخ هم راه يافت. همچنين تيم تاج، قهرمان باشگاه های آسيا شد.

در دوره آتابای نيز تيم ملی حضور در جام جهانی آرژانتین را در شرایطی تجربه کرد که آسیا و اقیانوسیه، جمعاً فقط یک سهمیه داشتند. در آن مقطع زمانی، صعود به المپيک مونترال نیز رخ داد. ضمن آن که تيم ملی جوانان ۴ بار قهرمان آسيا شد و برای اولين بار به جام جهانی جوانان راه يافت.

سمت ریاست کنفدراسیون فوتبال آسیا نیز موقعیتی بود که در همین دوره، نصیب فوتبال ایران شد. آتابای تا پیروزی انقلاب اسلامی، عهده دار ریاست فدراسیون فوتبال ایران و آسیا بود.

در جشن صد سالگی فوتبال ایران، لوح یادبود "شخصیت برتر فوتبال" به ناصر عظیمی اهدا شده است که این گزینش نیز ابهاماتی دارد. پرسش این است که آیا فوتبال ایران در 100 سال گذشته، شخصیتی برتر از ناصر عظیمی نداشته است؟

از سعید راد و مرتضی احمدی به عنوان هنرپیشه های همراه فوتبال تجلیل شد. آشتی کنان محمد مایلی کهن و امیر عابدینی نیز از دیگر وقایع این مراسم بود.

سرگذشت عجیب بنجامین باتن

نتایج حاکی از آن است که منحنی فوتبال ایران، در حال حاضر سیر صعودی ندارد. کره جنوبی پای ثابت جام های جهانی است. ژاپن و چین هم جهش چشمگیری در دو دهه اخیر داشته اند. کره شمالی مجدداً اوج گرفته. کشورهای آسیای میانه خصوصاً ازبکستان نیز حتی با موقعیت خودشان در دهه 90 میلادی قابل قیاس نیستند.

از بعد سخت افزار و تجهیزات هم کشورهای منطقه برتری قابل توجهی نسبت به فوتبال ایران پیدا کرده اند. فوتبال ایران جشن صد سالگی اش را برپا کرده است، در حالی که اکثر کشورهای منطقه، بیش از نیم قرن با برگزاری چنین جشنی فاصله دارند. آن چه از چنین قدمتی نصیب فوتبال ایران شده، شور و شوقی کم نظیر نسبت به فوتبال است که در اغلب استان های ایران به چشم می خورد.

این سن و سال بالا اما دستاوردهای نه چندان چشمگیر فوتبال ایران را می توان با فیلم "سرگذشت عجیب بنجامین باتن" ساخته دیوید فینچر قیاس کرد. ماجرای مردی که عدد سن و سالش با آن چه که خودش هست، در دو مسیر کاملاً معکوس قرار دارد.

بنجامین پیر به دنیا می آید، کم‌کم بزرگ می‌شود اما در واقع، سنش به عقب برمی‌گردد. او کودکی پنج ساله است اما ظاهر پیرمردان 100 ساله را دارد.

افتخارات مهم ملی در تاریخ فوتبال ایران

از اولین بازی رسمی تیم ملی فوتبال ایران در شهريور پرماجرای ۱۳۲۰ با تیم ملی افغانستان تا سال 1388، فهرست مهم ترین افتخارات ملی فوتبال ایران به شرح زیر است.

*بازی های آسیایی 1951 دهلی- نایب قهرمان

*صعود به المپیک 1964 توکیو

*بازی های آسیایی 1966 بانکوک- نایب قهرمان

*جام ملت های آسیا 1968 تهران- قهرمان

*صعود به المپیک 1972 مونیخ

*جام ملت های آسیا 1972 - قهرمان

*بازی های آسیایی 1974 تهران- قهرمان

*صعود به المپیک 1976 مونترال

*جام ملت های آسیا 1976 تهران- قهرمان

*صعود به جام جهانی 1978 آرژانتین

*صعود به المپیک 1980 مسکو

*جام ملت های آسیا 1980 کویت - سوم

*جام ملت های آسیا 1988 قطر - سوم

*بازی های آسیایی 1990 پکن- قهرمان

*جام ملت های آسیا 1996 کویت - سوم

*صعود به جام جهانی 1998 فرانسه

*بازی های آسیایی 1998 بانکوک- قهرمان

*جام ملت های آسیا 2004 چین- سوم

*صعود به جام جهانی 2006 آلمان

*بازی های آسیایی 2006 دوحه - سوم

مطالب مرتبط