فوتبال ایران در سال ۸۹

افشین قطبی
Image caption افشین قطبی در زمان حضورش در سمت مربیگری تیم ملی ایران با چالشهای زیادی، بویژه از سوی مطبوعات و منتقدانش مواجه بود

در روزهای آغاز سال ۸۹، علی کفاشیان، رئیس فدراسیون فوتبال، وقتی می‌خواست بگوید فوتبال ایران در چه وضعیتی قرار دارد، انگشتان یک دستش را باز ‌کرده و ‌گفت: "امسال ما با پنج بحران بزرگ روبرویم که هر کدامش می‌تواند وضع ما را بهم بریزد".

اشاره او به بازیهای قهرمانی فوتسال آسیا در ازبکستان، قهرمانی نوجوانان آسیا در ازبکستان، قهرمانی جوانان آسیا در چین، بازیهای آسیایی گوانگجو و بالاخره جام ملت‌های آسیا بود که ایران در همه آن‌ها به جز اولی با ناکامی روبرو شد و سال ۸۹ را به سال ناخوشایندی برای هواداران فوتبال تبدیل کرد.

در بازیهای فوتسال آسیا در ازبکستان، ایران برای دهمین بار قهرمان آسیا شد تا فدراسیون اولین خوان سال ۸۹ را به سلامت پشت سر بگذارد.

اما نوجوانان علیرغم همه سرمایه گذاری‌ها و اردوی‌های داخلی و خارجی، در بازیهای نوجوانان آسیا در ازبکستان ناموفق بوده و از گروه خود بالا نیامدند. این در حالی بود که در دوره قبل، ایران در همین شهر تاشکند جام را بالا برده بود و جواز جام جهانی را بدست آورده بود.

در بازگشت تیم نوجوانان به ایران، همه آنهایی که دلخوشی از مربی کم نام و نشان این تیم داشتند، از فدراسیون به دلیل "انتخاب غلط مربی" مورد انتقاد قرار دادند.

از سوی دیگر، تیم جوانان نیز در چین و با مربیگری علی دوستی، که اتفاقا خیلی‌ها او را مثال خوبی در رده مربیان پایه می‌دانستند، با وضعیت مشابهی رو به رو شد. واکنش برخی کارشناسان این بود که گفتند علی دوستی مربی خوبی است اما برای ۱۶ ساله‌ها نه ۱۹ ساله‌ها.

اما تیم المپیک ایران که با غلام پیروانی در مسابقات گوانگجو شرکت کرده بود نیز نتوانست نتیجه بگیرد. پیروانی که بعد از ماه‌ها جدل و با اما و اگر هدایت تیم امید را بر عهده گرفته بود، همه را ناامید کرد. تیم امید با ارائه بازیهای ضعیف و نتایج نامطمئن در نیمه نهایی برابر ژاپن متوقف شد.

حق نشر عکس ILNA
Image caption ناکامی‌های تیم امید ایران بار دیگر در دوره مربیگری غلام پیروانی تکرار شد

تنها رویداد باقیمانده تا پایان سال، جام ملت‌های آسیا ۲۰۱۱ بود که پس از ماه‌ها مجادله بر سر افشین قطبی، تیم ایران باز هم نتوانست موفقیتی کسب کند. ایران در یک چهارم نهایی برابر کره جنوبی و در وقت اضافه با یک گل شکست خورد و به ایران برگشت. نتیجه‌ای که در ایران چیزی نزدیک به فاجعه نامیده شد.

آنچه فدراسیون فوتبال ایران از آن می‌ترسید بر سرش آمد. به غیر از فوتسال در هیچ تورنمنتی موفقیتی بدست نیامد و از هواداران تا رسانه‌ها و نمایندگان مجلس از اعتراض و انتقاد و تهدید کوتاهی نکردند.

اما در کنار نتایج ضعیف بدست آمده، فوتبال ایران در سال ۸۹ با اتفاقات و ویژگی‌های دیگری نیز همراه بود.

غیبت بزرگ تماشاگران

میزان بالای تعداد تماشاگران فوتبال، که یکی از برتری‌های فوتبال ایران به حساب می‌آمد، در سال گذشته دچار افت چشمگیری شد. در بعضی از بازیهای ملی مانند انتخابی المپیک برابر قرقیزستان، تعداد حاضران در استادیوم آزادی به سختی به هزار نفر رسید. حتی تیم پرسپولیس، رکورددار تعداد طرفداران در لیگ قهرمانان آسیا، بازی حساس با الوحده را تنها با ۱۵ هزار تماشاگر برگزار کرد.

این واقعیت در ارزیابی‌های کنفدراسیون فوتبال آسیا شکل نگران کننده خود را بیشتر عیان کرد. آنجا که نشان می‌داد عمده تماشاگران ایران در استادیوم‌ها در بهترین حالت متعلق به تیم‌های پرسپولیس و استقلال بوده، و لیگ فوتبال ایران در مقایسه با رقبای آسیایی از فقر تماشاگر رنج می‌برد. وضعیتی که به دلیل کیفیت پایین بازی‌ها و پخش تلویزیونی گسترده لیگ‌های اروپایی با خطر جدی روبروست.

دردسر بزرگ سرمربی

علی کفاشیان چندبار در مصاحبه‌های خود گفته بود که مشکل‌ترین کار او و فدراسیون، تعیین سرمربی تیم ملی است. با این وجود، فدراسیون از تجربه مذاکرات با مربیان خارجی نظیر خاویر کلمنته، و یا برکنار کردن مربیانی چون علی دایی و محمد مایلی کهن نتوانست بهره‌ای بگیرد و کار با افشین قطبی نیز برایشان درگیری دائمی ایجاد کرد.

این درگیری نه فقط در رسانه‌ها و سازمان‌های قدرتمند سیاسی، بلکه در داخل خود فدراسیون هم بود. تا آنجا که نایب رئیس فدراسیون به ناگهان از مذاکره با فاتح تریم و تغییر مربی قبل از جام ملت‌های آسیا خبر داد. خبری که در مصاحبه‌های دیگر تکذیب ‌شد.

این بحران با جدایی داوطلبانه قطبی و با طرح آوردن یک مربی بزرگ خارجی، وارد فاز تازه‌ای شد، که کارلوس کی روش، سرمربی پیشین تیم ملی پرتغال و فاتح تریم در مرکز داستان ناتمام مشکلات فدراسیون فوتبال در تعیین سرمربی در آخرین روزهای سال بودند.

روابط خارجی و بازیهای دوستانه

تاثیر مسائل سیاسی و وضعیت ناپایدار روابط ایران با دیگر کشورها، محدود به پایان غم انگیز مذاکره با کی روش پرتغالی نشد. در سال گذشته بار‌ها بازیهای دوستانه ایران لغو شد. دیدار تدارکاتی ایران با نیجریه یکی از این بازی‌های انجام نشده بود.

فدراسیون فوتبال ایران در دریافت مبالغ مالی از سوی سازمان‌هایی مانند کنفدراسیون فوتبال آسیا و فیفا هم در تنگنا بود، که نمونه آن توقیف یک میلیون دلار ارسالی از سوی ‌ای اف سی به فدراسیون ایران بود که در بانک‌های نیویورک متوقف ماند.

اما در این میان، ایران دو بازی غیر منتظره انجام داد که البته با سر و صدای زیادی توام شد. دیدارهایی با برزیل و روسیه در ابوظبی که حسرت تماشاگران برای دیدن بازیهای جذاب ملی در داخل کشور را بیشتر کرد.

سال کمرنگ لژیونرها

حق نشر عکس AP
Image caption جواد نکونام و مسعود شجاعی جزو معدود لژیونرهای ایرانی حاضر در لیگ‌های اروپایی هستند

لژیونرهای ایرانی هم در سال قبل به کمترین تعداد رسیدند. دیگر کسی در امارات و قطر بازی نکرد و تعداد اروپایی‌ها با بازگشت مهدوی کیا، آندارنیک تیموریان و وحید هاشمیان، تنها به دو بازیکن ایرانی عضو تیم اوساسونای اسپانیا ختم شد. پس از سال‌ها رفت و آمد فوتبالیست‌های ایران به اروپا حالا فقط جواد نکونام و مسعود شجاعی در لالیگا بازی می‌کنند.

انتقال ناگهانی علی کریمی به شالکه 04 هم نتیجه‌ای در زمین فوتبال نداشت و پای هافبک ۳۱ ساله ایران را به زمین باز نکرد.

مرگ فوتبال ایران؟

بالا رفتن هزینه‌ها، نبود درآمد و کسری بودجه یکی از دغدغه‌های مهم برخی از باشگاه‌ها و فدراسیون فوتبال ایران در سال ۸۹ بود. رئیس فدراسیون در یکی از مصاحبه‌های پایان سال گفت: بدهی زیاد داریم هرچند کار را پیش می‌بریم.

فدراسیون نتوانست از اسپانسرهای داخلی یا خارجی درآمدی داشته باشد. قرارداد سه ساله فدراسیون با تلویزیون هم که با تهدید کنفدراسیون فوتبال آسیا و با مبالغ سالیانه ۸، ۱۱ و ۱۳ میلیارد تومان به امضا رسیده بود در حال پایان است.

حالا وقت آن رسیده بود که با یک برنامه جدی‌تر قرارداد بهتری بسته شود و درآمد منطقی‌تری بدست آید که حداقل کمتر از لیگ کشورهای همسایه مانند امارات نباشد. رئیس فدراسیون در آخرین جلسه سازمان لیگ گفت: اگر درآمدی وجود نداشته باشد کیفیت کار پایین می‌آید و فوتبال رو به فنا شدن می‌رود.

فدراسیون برای فروش حق پخش لیگ بر‌تر ایران مذاکره با شبکه‌های خارجی را به عنوان اهرمی برای پیشرفت کار مطرح کردند: "سعی می‌کنیم رقیب‌سازی کنیم. با شبکه الجزیره هم مذاکراتی داشتیم. اما هنوز به توافق نرسیدیم. اگر مبلغ واقعی حق پخش تلویزیونی به فوتبال پرداخت نشود باید منتظر مرگ فوتبال ایران باشیم".

با همه این مانور‌ها، هیچ راهبرد قانونی برای تحت فشار قراردادن صدا و سیما و گرفتن پول بیشتر تحقق نیافت. علاوه بر این، بلوکه شدن ۲۰۰ میلیون تومان از دارایی فدراسیون به خاطر شکایت علی دایی هم شاید آخرین ضربه مالی به فدراسیون فوتبال ایران بود که سال را با بدهکاری به پایان ببرد.

باخت در بیرون از زمین

وقتی انتخابات جدید کنفدراسیون فوتبال آسیا (ای اف سی) فرا رسید ایران با نامزد‌هایش هوادران را بیشتر از گذشته متعجب کرد. برای اولین بار، رئیس سازمان تربیت بدنی ایران (علی سعیدلو) برای نایب رئیسی کنفدراسیون فوتبال نامزد شد و فشار او باعث شد تا علی کفاشیان در لحظات آخر از نامزدی کمیته اجرایی استعفا دهد.

آقای سعیدلو علیرغم هشدارهای بن همام در تهران عقب نکشید تا در کنگره دوحه قبل از جام ملت‌ها بازنده شد و در نتیجه، ایران پس از سال‌ها در کمیته اجرایی بی‌صندلی شد و نقش مدیران ایرانی در فوتبال بین المللی آسیبی جدی دید.

جایگاه ایران کجا بود؟

در پس همه برد و باخت‌ها و بالا و پایین رفتن‌ها در رده بندی فیفا، ارزیابی جامع کارشناسان ‌ای اف سی نشان می‌دهد که جایگاه ایران در بین بزرگان آسیایی در سال گذشته در جای پنجم بوده است.

این بررسی با لحاظ نکات مختلف داخل و خارج زمین بازی انجام گرفته است. جایگاه پنجمی با نتایج بدست آمده در سال ۸۹ بی‌تناسب به نظر نمی‌رسد. در مجموع وضعیت و نتایج فوتبال ایران در ۱۲ ماه گذشته، چندان متفاوت از کارنامه سال‌های اخیر این تیم نبوده است.