مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ مهدی یعقوبی

محمد مهدی یعقوبی
Image caption محمد مهدی یعقوبی در المپیک 1956 ملبورن نقره گرفت

وقتی سال ۱۳۲۷ اولین کاروان ورزشی ایران به صورت رسمی در بازی‌های المپیک شرکت کرد، محمدمهدی یعقوبی ۱۷ ساله بود. او خبر کسب مدال برنز سلماسی را در قزوین از رادیو شنید.

گوینده رادیوی فارسی بی‌بی‌سی درباره ناکامی منصور میرقوامی مقابل پیتر مورتون از آفریقای جنوبی، پیروزی عباس زندی در برابر ادواردو استرادا از مکزیک و همچنین شکست ضربه فنی ابوالقاسم سخدری مقابل آنتونسون سوئدی هم صحبت کرد.

در داخل ایران هنوز دو سال مانده بود تا حیدر گوهرشناس، از محصلان اعزامی به اروپا، نخستین گزارش ورزشی را از رادیو پخش کند.

از اخبار جنگ دوم بین‌الملل دیگر اثری در میان نبود و امواج رادیو بی‌بی‌سی، برد و باخت های المپیک را منعکس می‌کرد.

شوق ورزشکار شدن از همان زمان به جان محمدمهدی یعقوبی افتاد: "رادیو کار خودش را کرد و دوبنده را پوشاند به تن ما. خانواده‌ای ۱۱ نفره بودیم و مشکل حریف تمرینی نداشتم توی خانه".

کلوب‌های کشتی هنوز رونق نداشت. مخصوصا در شهرستان‌ها که کشتی گرفتن فقط در زورخانه معنا پیدا می کرد. یعقوبی هم رفت زورخانه شاهوردی در کوچه دیمج تا فن و بند کشتی را از حسن شیخی یاد بگیرد.

او در سال ۱۳۲۹ نایب قهرمان وزن ۵۲ کیلوگرم ایران شد. اما در سال ۱۳۳۱ در یک وزن بالاتر، جبار بایرام­جهانی از تبریز را برد و روی سکوی قهرمانی ایستاد. دو سال بعدش (۱۳۳۲ و ۱۳۳۳) به وزن سوم رفت و برای دومین و سومین بار قهرمان ایران شد.

در سال ۱۳۳۴ مسابقات قهرمانی کشور در قزوین انجام شد و او به وزن دوم بازگشت و برای چهارمین بار به مدال طلا رسید. در همان مسابقات، تختی در وزن هفتم قهرمان شد.

Image caption یعقوبی در وزن ۵۲ کیلوگرم سه بار قهرمان ایران شد

یعقوبی که ده سال با تختی هم تیمی بود، روزی با او قصد سوار شدن به اتوبوس را داشت. تختی مثل همیشه عقب کشید تا دوستش زودتر سوار شود. اتوبوس در حال حرکت بود و تختی قصد بالا آمدن داشت که شاگرد اتوبوس، طبق عادت با مشت به سینه تختی کوبید.

یعقوبی می‌گوید: "من با شاگرد اتوبوس برخورد فیزیکی کرده و پاسخش را دادم. اما همان جا تختی مرا سرزنش کرد. زمانی که شاگرد اتوبوس فهمید دست روی چه کسی بلند کرده، عمیقا شرمنده شد و به دست و پای تختی افتاد".

تختی در چهار المپیک کشتی گرفت و یعقوبی هم از معدود ورزشکاران سه المپیکی در تاریخ ورزش ایران است.

او در مسابقات جهانی ۱۹۵۱ به مدال برنز دست یافت. اما سال بعدش در المپیک هلسینکی فقط ۳۲ ثانیه مقابل رشید مامدبیکف از شوروی مقاومت کرد و حذف شد. در المپیک رم نیز ۳۰ ساله بود و در پایان خط قهرمانی.

در مسابقات جهانی ۱۹۵۴ توکیو نیز راهی به سکوهای سه گانه پیدا نکرد و در رده پنجم مشترک قرار گرفت.

المپیک ملبورن اما داستان دیگری دارد. داستان ماندگاری نام محمدمهدی یعقوبی در تاریخ ورزش ایران، در همین المپیک رقم خورد.

او جبار بایرام­جهانی، نزدیک ترین رقیبش در انتخابی‌ها را برد و عازم استرالیا شد. المپیکی که به خاطر موقعیت جغرافیایی میزبان در ماه­‌های غیر معمول نوامبر و دسامبر انجام شد.

ماجرای مدال المپیک

یعقوبی تجربه چهار سال قبل را داشت و می‌دانست که اولین اشتباه ممکن است، او را از این المپیک (۱۹۵۶ ملبورن) هم دست خالی به ایران برگرداند.

میخائیل شاخوف از شوروی نخستین حریفش بود. با عبور از سد او گام بلندی به سمت مدال برداشت. پیروزی با ضربه فنی بر جف جیمسون استرالیایی و پاندی از هندوستان، یعقوبی را بدون شکست راهی شب چهارم کرد.

مصطفی داغستانلی از ترکیه مانع بلند بعدی بود. آن ها قبل از المپیک در استانبول در مسابقه دوستانه تیم به تیم، کشتی گرفته بودند که داور دست یعقوبی را بالا برده بود.

خودش با تواضع می گوید؛ اگر در استانبول بر او پیروز شدم، به این خاطر بود که خدمت سربازی‌اش را طی می کرد و از تمرینات دور بود.

اما داغستانلی در ملبورن پر نفس بود و قبراق. کشتی گره خورد و داغستانلی با فاصله‌ای ناچیز برنده شد. او از نوادر تاریخ کشتی است، دو نشان زرین المپیک دارد و سه طلای جهانی.

یعقوبی پس از این کشتی، دوباره به روی تشک آمد تا با غلبه بر لی سانگ از کره جنوبی به مدال نقره برسد.

ساکن هفت سنگان

مردی که ده سال در ترکیب تیم ملی بود، خاطرات بی‌شماری از نسل طلایی کشتی ایران در دهه ۵۰ میلادی دارد و در محافل دوستانه، هم دوره‌ای‌هایش رشته کلام را به او می‌سپارند. خصوصا که شوخ طبع و بذله گو هم هست.

در سال ۱۹۵۸ و در جام جهانی صوفیه، تختی پس از شکست مقابل آناتولی آلبول کشتی‌گیر جوان اهل شوروی، در مبارزه بعدی باید دست نماینده بلغارستان را می فشرد.

پتکو سیراکوف از تختی خواهش کرد که مقابل هموطنانش کشتی را به او ببازد. تختی نیز پذیرفت و ماجرا را به یعقوبی گفت.

یعقوبی با لهجه شیرین خود می‌گوید: رفتم به استاد بلور ماجرا را گفتم. بلور سر تختی داد و بیداد کرد و گفت؛ اگر تو ببازی تیم هم خراب می‌شود و در رده‌بندی می‌افتیم پایین.

تختی هم که می‌دانست یعقوبی ماجرا را لو داده، سرش را پایین انداخته و به بلور گوش می‌داد. یعقوبی شیفته مدیریت و مربیگری حبیب‌الله بلور است و درباره‌اش می گوید: "آقا بلور کنار تشک به تمام دنیا می‌ارزید."

تختی ناگزیر، روی تشک رفت و حریف خود را در سه دقیقه ضربه فنی کرد.

یعقوبی ساکن هفت سنگان قزوین است. سه پسر و یک دختر دارد و با شم اقتصادی خوبش، برخلاف اغلب همدوره‌ای ها اوضاع زندگی‌اش همیشه روبه راه بوده.

در دوران پس از قهرمانی، هدایت تیم منتخب ایران که سال ۱۳۵۳ به جام فرایبورگ اعزام شد را برعهده داشت.

هر از گاهی مسافر آمریکاست برای دیدار فرزندان و نوه‌ها. مدتی هم در آمریکا مربیگری کرده و استنلی دزیدزیک قهرمان سال ۱۹۷۴ جهان نیز شاگردش بوده.

محمدعلی رجایی نخست وزیر و رییس جمهور نظام جمهوری اسلامی، بچه محل و دوست دیرینش در قزوین بود. همو بود که در آغاز دهه ۸۰ میلادی از یعقوبی خواست در آمریکا نماند و به ایران برگردد.

Image caption آبان سال گذشته در جریان رقابت های لیگ برتر از محمد مهدی یعقوبی تجلیل شد

در قزوین همه ساله مسابقات یک روزه‌ای به نام او و شعبان بابااولادی دیگر پیشکسوت کشتی این استان برگزار می‌شود.

سال ۱۳۸۱ در اعتراض به عدم بکار گیری پیشکسوتان در فدراسیون کشتی به ریاست امیررضا خادم گفت: تا زمانی که فدراسیون خواهان بهره‌گیری از تجارب پیشکسوتان نباشد، نمی‌توان به پیشرفت کشتی امید بست. فنون قدیمی به فراموشی سپرده شده و از فنون اصیل ایرانی استفاده نمی‌شود. از ۲۵ قهرمان المپیک و ۶۵ قهرمان جهان که جمعا حدود ۱۰۰ نفر هستند، فقط سه نفر با این فدراسیون همکاری می‌کنند و این واقعا جای تاسف است.

سال ۲۰۰۵ هم وقتی قرار شد توصیه‌ای به مراد محمدی بکند که برای نخستین بار عازم مسابقات جهانی بود، باز همان موضوع را یادآوری کرد: ۱۰۰ فن اصیل و ناشناخته ایرانی داریم. خود من بدل فن سر و ته یکی را بهتر و کامل تر از خود فن بلدم، در حالی که مطمئن هستم مربیان فعلی حتی نمی‌دانند این فن بدل هم دارد.

یعقوبی گفت: "دفاع خوب اصلی‌ترین حربه برای پیروزی است. با توجه به این که محمدی برای اولین بار در مسابقات جهانی شرکت می‌کند، گمنام است و می تواند راحت مدال بگیرد".

از قضا تک مدال تیم اعزامی را مراد محمدی نصیب خود کرد.

دو سال قبل برادرش را از دست داد و او را در امامزاده اسماعیل قزوین به خاک سپرد.

آبان سال گذشته در جریان رقابت های لیگ برتر از مهدی یعقوبی تجلیل شد. در بهمن ماه گذشته در ۸۱ سالگی، یک عمل جراحی سخت را پشت سر گذاشت.

مطالب مرتبط