مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ محمدابراهیم سیف‌پور

Image caption عبدالله موحد: سیف‌پور در کشتی نابغه نبود، اما سماجت و سخت‌کوشی‌اش نظیر نداشت

بی‌حکمت نیست که محله زیر بازارچه شاپور بیش از بقیه محلات تهران مدال المپیک به خود دیده. محیطی که شش دهه قبل، کلوپ های ورزشی متعددی را در برمی‌گرفت.

زورخانه‌ها برقرار بودند. باشگاه فردوسی دایر بود. باشگاه پولاد را حاج حسین رضی خان اداره می کرد و باشگاه تهران، زیر نظر یوسف تیزهوش از نسل اول قهرمانان پینگ پنگ ایران بود.

محمدابراهیم سیف پور سعدآبادى هم از پولاد آغاز کرد که مهم ترین باشگاه تاریخ کشتی ایران است. حبیب الله بلور و عبدالحسین حاج فیلی خیلی زود به استعداد جوان ریز جثه‌ای پی بردند که قرار بود در سه وزن مختلف از سکوهای جهان و المپیک بالا برود.

سیف‌پور در سال ۱۳۳۷ بیست ساله بود که در مسابقات قهرمانی کشور به مدال برنز رسید. طلا نصیب خلیل رعیت‌پناه اولین مدال آور ایران در تاریخ بازی‌های آسیایی شد و برنز را هم محمود رفتاری به گردن آویخت. محمود رفتاری پسر حاج علی اکبر بود که سال ۱۲۹۰ زیر بازارچه قوام الدوله در میدان شاپور، چلوکبابی رفتاری را راه اندازی کرد.

سه نفری که روی سکو رفتند، سه سرنوشت متفاوت پیدا کردند. رعیت پناه حدود دو سال پیش در بابلسر از دنیا رفت و وقتی خبرش منتشر شد، برخی از قدیمی‌های کشتی پرسیدند: مگر او تا الان زنده بوده؟

سیف‌پور ورزش را ادامه داد. محمود رفتاری هم پس از پدر، راه او را دنبال کرد و مدیریت و توسعه چلوکبابی­‌های زنجیره‌ای را به عهده گرفت.

سیف‌پور در انتخابی برای اعزام به المپیک رم با محمدعلی خجسته‌پور به تساوی رسید اما حبیب الله بلور سرمربی کهنه کار تیم ملی، سیف‌پور ۲۲ ساله را به خجسته‌پور که در آستانه ۳۰ سالگی بود ترجیح داد.

این نخستین سالی بود که سیف‌پور دوبنده تیم ملی را به تن می‌کرد.

ماجرای مدال المپیک

خیلی زجر کشید و مربیان را هم زجر داد تا در ۵۲ کیلو سر وزن برسد. کار آن قدر بیخ پیدا کرد که به محمد پذیرایی عضو تیم کشتی فرنگی در آن رقابت ها آماده باش دادند تا اگر سیف‌پور سر وزن نرسید، پذیرایی در آزاد هم روی باسکول برود.

به هر جان کندنی بود سر وزن رسید. دیتر گروننیگ از استرالیا را ضربه فنی کرد. سپس پشت واینو رانتالا از فنلاند را هم به تشک دوخت.

رقابت‌های کشتی المپیک رم، در فضای آزاد برگزار می شد. کاخ باستانی بازیلیکا ماگزنتیوس را برای ضیافت کشتی آراسته بودند و چنان جمعیتی روی سکوها می‌نشستند که برای ورزش کشتی، از آن تاریخ تا امروز در ایتالیا تکرار نشده.

سیف‌پور در شب سوم، شانه های لستاو کروپ از لهستان را با تشک آشنا کرد. در روز چهارم اصلا کشتی نگرفت و در پنجمین روز، برای آندره ژوته از فرانسه نیز سرنوشتی مشابه رقبای قبلی رقم زد.

Image caption سیف‌پور در المپیک ۱۹۶۰ رم مدال برنز گرفت

اما ششمین روز مسابقات یکسره با شب های قبلی تفاوت داشت. علی علی‌یف از شوروی ۵ امتیاز از سیف‌پور پیش افتاد و برای این که مطابق مقررات آن زمان بتواند سیف‌پور را نیم پوئنه کند، سه امتیاز دیگر می خواست. به همین خاطر به پیروزی‌اش بسنده نکرد و بی محابا هجوم آورد.

همین یورش‌های چشم بسته کافی بود تا گرفتار فن "یکدست و یکپای مخالف" حریف نوخاسته ایرانی شود و همچون چهار رقیب پیشین، با ضربه فنی به او ببازد.

سیف‌پور حالا فقط به دو تساوی نیاز داشت تا روی سکوی نخست بایستد. اما در دور ششم مقابل احمت بیلک از ترکیه که پیش از این مغلوب علی‌یف شده بود، شکست خورد. بیلک چند سال بعد در سانحه رانندگی جانش را از دست داد.

سیف‌پور که با آن کاهش وزن بی رویه آشکارا تحلیل رفته بود، به ماسایوکی ماتسوبارا از ژاپن هم باخت و روی سکوی سوم ایستاد.

نابغه نبود اما سماجتش نظیر نداشت

سیف‌پور سال بعد از المپیک به یک وزن بالاتر رفت و در یوکوهاما با یک مساوی مقابل حسین آکباش از ترکیه قهرمان جهان شد.

در منچستر نیز ماجراهای یوکاهاما تکرار شد، هم سیف‌پور طلا گرفت و هم تیم ملی روی سکوی قهرمانی رفت. او در منچستر بابی داگلاس معروف را برد. همانی که دو بار با موحد مساوی کرد و در دهه ۸۰ سرمربی تیم ملی آمریکا بود.

رنگ مدال سیف پور اگر در ۱۹۶۳ صوفیا نقره‌ای شد، فقط به خاطر حضور اوسامو واتانابه از ژاپن بود. اعجوبه‌ای که هیچ گاه شکست نخورد و بدون باخت از دنیای قهرمانی خداحافظی کرد.

سیف‌پور در المپیک توکیو هم حضور داشت اما در اولین کشتی، با ضربه فنی به ماتی جوتیلا از کانادا باخت تا به اتفاق منصور مهدی زاده که در المپیک قبلی مقابل فردریک توماس نیوزلندی ضربه شده بود، عجیب‌ترین نتایج کشتی گیران ایرانی در المپیک‌ها را ثبت کنند.

تاریخ این بار ماجرایی تراژیک برای سیف‌پور رقم زد و اگر در رم ناباورانه علی‌یف را ضربه فنی کرده بود، در توکیو ناباورانه ضربه فنی شد.

سیف‌پور پس از سه پیروزی مقابل نیوزلند، کره جنوبی و مکزیک، به نودار خوخاشویلی از شوروی هم باخت تا ششم شود.

آخرین عنوان سیف‌پور که پایان دوران عضویتش در تیم ملی هم بود، در بازی های آسیایی ۱۹۶۶ بانکوک به ثبت رسید. او در بانکوک روی سکوی دوم ایستاد.

او پس از خداحافظی رغبتی به مربیگری نداشت و موقعیتی فراهم نشد تا شگردهایش، خصوصا کنده استانبولی را به نسل‌های بعدی یاد بدهد. هر چند در مسابقات جهانی ۱۹۷۳ تهران عضو کادر فنی بود.

او حالا ساکن خیابان امیرآباد شمالی است و نمایشگاه اتومبیلی هم در خیابان جمهوری دارد.

احتمال نادیده گرفته شدن پیشکسوتان پایتخت نشین، نسبت به همدوره‌ای‌های مقیم استان ها کمتر است. در چارچوب رقابت‌های لیگ و در فواصل بین کشتی‌ها، چند بار از سیف‌پور تجلیل شده که همین مختصر نیز، از پیشکسوت‌های شهرستانی‌ها دریغ می‌شود.

Image caption سیف‌پور از معدود حامیان محمدرضا یزدانی‌خرم بود که از ابتدا تا انتها با او ماند

در مرداد ۱۳۸۳ در حضور خودش، رییس فدراسیون کشتی و مسئولین شهرداری تهران، سالنی به نام محمد ابراهیم سیف‌پور در منطقه‌ ۱۲ تهران افتتاح شد. طرحی که قرار بود تداوم داشته باشد و نامگذاری سالن های جدید، به نام قهرمانان ملی باشد اما با تغییر شهردارهای مناطق، نوبت به دیگران نرسید.

سیف‌پور مثل گیوه‌چی یا یعقوبی اهل انتقاد نیست و آخرین انتقادش از کادر فنی تیم‌های ناکام، سال ۱۹۶۲ بود که بلور را مقصر اصلی زمین خوردن ستاره های کشتی ایران معرفی کرد.

قبل از المپیک آتن وقتی انتقادها از نحوه انتخاب تیم ملی بالا گرفت، برگزاری مسابقه‌ انتخابی در اوزانی که محل بحث بود را به صلاح تیم ملی ندانست.

قبل از المپیک پکن نیز تنها پیشکسوت سرشناسی بود که از انتخاب معزی‌پور به عنوان سرمربی تیم ملی کشتی آزاد حمایت کرد و گفت: از آمدن معزی‌پور ابراز خشنودی می‌کنم.

اگر منصور مهدی‌زاده، منصور برزگر و علیرضا حیدری مدتی با یزدانی خرم کار کردند و سپس راهشان جدا شد یا به صف منتقدان پیوستند، سیف‌پور از معدود حامیان محمدرضا یزدانی‌خرم بود که از ابتدا تا انتها با او ماند.

مردی که در دهه ۶۰ میلادی روی تشک غوغا می‌کرد و جز به پیروزی با ضربه فنی نمی‌اندیشید، حالا پیشکسوتی ۷۴ ساله، آرام و خوش برخورد است که هیچ وقت در بگومگوهای رایج این ورزش مشارکت نمی‌کند.

مطالب مرتبط