مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ علی‌اکبر حیدری

علی‌اکبر حیدری
Image caption علی‌اکبر حیدری در المپیک ۱۹۶۴توکیو بدون شکست اما با دادن دو تساوی برنز گرفت

مانند جهانبخت توفیق، محمدعلی خجسته پور، ابوطالب طالبی و اغلب مدال آوران در دهه های سی و چهل شمسی، خانواده علی اکبر حیدری نیز در سنین خردسالی‌اش به تهران مهاجرت کرد.

بین تمام همدوره‌ای‌هایش، فقط حیدری است که در ۷۱ سالگی هنوز دست اندرکار آموزش فنون کشتی است. بسیاری از نامداران کشتی ایران، پیشنهادی غیر از مربیگری در تیم ملی را نمی‌پذیرند، اما هر شهری تشکی بیاندازند و حیدری را بخواهند برای تعلیم، نه نمی‌گوید.

حیدری در روستای کهک تفرش به دنیا آمد، جایی که به اصطلاح خودشان با گویش باباطاهری صحبت می کنند. سال ۱۳۲۲ که آمدند تهران، او فقط دو سال داشت. خانواده روستایی او در جایی اسکان پیدا کردند که نیمه دوم دهه پنجاه میلادی، مهد کشتی بود.

جایی بین انبار معیر و گذر قلی که خانواده جلال آل‌احمد نیز آن جا زندگی می کردند. محله‌ای که همان موقع هم باستانی بود. سقاخانه گذرقلی به عنوان اثر ملی به ثبت رسیده، آب انبار معیر هم مانند مسجد و مدرسه معیرالممالک از آثار معماری دوره ناصری است.

محیط میدان شاهپور را آن موقع زورخانه‌ها و باشگاه‌هایی در بر می گرفت که در هر کدام چند قهرمان ملی، جهانی و المپیک تمرین می کردند.

علی اکبر ریزجثه‌ترین کودک محله بود اما گنده‌ترین‌ها هم از او حساب می بردند؛ بچه ای شَر، سمج و پر زور.

چند سال بعد وقتی رفت باشگاه ایزد فردوسی (محل سابق این باشگاه بین شاهپور و امیریه)، محمود ملاقاسمی مربی باشگاه، او را به داخل راه نداد و گفت "برو بچه نیم وجبی، اینجا دست و پات میشکنه. کشتی به درد تو نمی خوره!".

سماجت حیدری باعث شد تا مدیر این باشگاه عنایت ضیایی، برای جلب رضایت استاد وساطت کند .ضیایی همچنان در قید حیات است و باشگاه را در محل فعلی در حوالی بلوار استاد معین اداره می کند.

باشگاهی سازنده که با وجود قطع کمک‌های دولتی، راه سایر باشگاه‌ها را نرفت و میزهای بیلیارد را جایگزین تشک های کشتی نکرد. از تمام باشگاه‌های دهه ۵۰ میلادی در تهران، فقط ایزد فردوسی هنوز از قهرمان پروری باز نمانده. علیرضا رضایی آخرین محصول این باشگاه است که روی سکوی نایب قهرمانی المپیک آتن ایستاد.

علی اکبر حیدری پس از جلب رضایت ضیایی، مدتی بعد با رخصت گرفتن از حسین رضی‌خان، توانست در باشگاه پولاد هم تمرین کند. حیدری موقع سربازی اولین عنوان بین المللی‌اش را کسب کرد و روی سکوی نایب قهرمانی ارتش های جهان ایستاد.

در سال ۱۳۴۲ در فینال وزن اول قهرمانی کشور به نعمت‌الله گلزار باخت تا رقیب چغر اصفهانی از عنوان قهرمانی‌اش دفاع کند. اما پیشرفت جوان ۲۲ ساله چنان شتابی داشت که به زودی در ایران بی‌رقیب شد.

در مسابقات انتخابی المپیک توکیو، عباس زندی سرمربی وقت تیم ملی تمام بزرگان را فراخوانده بود تا مثل المپیک قبلی نشود و حرف و حدیثی در انتخاب فرد برتر وزن اول به جا نگذارد.

حیدری همه را از پیش رو برداشت. از نعمت‌الله گلزار انتقام قهرمانی کشور را گرفت، هوشنگ پوراسدالله و محمد کمانی را هم مغلوب کرد.

ماجرای مدال المپیک

در المپیک ۱۹۶۴ توکیو ۲۲ کشتی‌گیر روی باسکول رفتند. اردوی ایران، طاقت فضای پر هیجان و سنگین المپیک را نداشت. ناکامی کاروان ایران در المپیک قبلی نیز مزید بر علت بود. حیدری هم تحت تاثیر همین جو، در اولین کشتی مقابل نیاز الدین از پاکستان به تساوی رسید.

اما تا کشتی بعدی که روز دوم بود، خودش را پیدا کرد و در ۷۲ ثانیه با ضربه فنی بر لیانگ سون از مالزی غلبه کرد.

زافیروپولس از یونان را با امتیاز از پیش رو برداشت. در چهارمین روز رقابت ها با الیوت سیمونز از آمریکا نیز مساوی شد تا بخت قهرمانی را از دست بدهد.

با برتری مقابل جمال یانیلماز از ترکیه که قهرمان سال ۱۹۶۳ جهان بود، پرونده حیدری در این مسابقات بسته شد. زیرا با آن دو تساوی، جمع امتیازات منفی‌اش به عدد شش رسید و با کسب مدال برنز از دور مسابقات کنار رفت.

وقتی حیدری با حریف ترکیه‌ای سرشاخ شده بوده، همزمان و روی تشک مجاور نیز تختی با احمت آییک کشتی می گرفت و ناکامی های متوالی سایر اعضای تیم ایران، فشار روانی سنگینی را به هر دو تحمیل کرده بود.

Image caption علی اکبر حیدری در سال 1964 در مسابقات تفلیس قهرمان شد

تختی گرچه مثل حیدری بی تجربه نبود، اما همیشه از باختن واهمه داشت و می گفت: نمی‌دانم جواب مردم را چه بدهم.

حیدری می‌گوید هر دو نیم نگاهی به تشک کناری و مبارزه همدیگر داشتیم. اگر نگاه نمی‌کردیم هم فریادهای مربیان و هم تیمی‌هایی که بین دو تشک تقسیم شده بودند را می‌شنیدیم.

کشتی‌گیر سبک وزن ایران با کسب پیروزی از ادامه مسابقات بازماند. اگر او در دور اول بر رقیب پاکستانی غلبه می کرد شانس کسب مدال طلا هم داشت اما دو تساوی باعث شد بدون باخت، مدال برنز را به سینه بزند.

نمایندگان ژاپن و کره جنوبی، بدون کشتی گرفتن با حیدری روی سکوی اول و دوم ایستادند تا سکویی آسیایی برای وزن اول کشتی آزاد رقابت های المپیک ۱۹۶۴ توکیو به یادگار بماند.

حیدری در سه دوره مسابقه المپیک، جهانی و بازی‌های آسیایی کشتی گرفت و قضا را در هر سه دوره، سه نماینده مختلف از ژاپن که هیچ کدام پیش از رقابت‌ها بخت قهرمانی محسوب نمی‌شدند، روی سکوی نخست ایستادند.

معلم و منتقد

حیدری در همان سال المپیک توکیو، در کاپ تفلیس که معتبرترین تورنمنت کشتی جهان بود روی سکوی قهرمانی ایستاد. قهرمانی در تفلیس از قهرمانی در جهان هم سخت تر بود. زیرا در مسابقات جهانی فقط یک نفر از شوری کشتی می گرفت اما در کاپ تفلیس، روس‌ها پشت به پشت همدیگر مقابل باسکول وزن کشی صف می‌کشیدند.

بعد از المپیک برای مسابقات جهانی منچستر هم انتخاب شد. اگر در المپیک بدون باخت برنز گرفت، در منچستر هم فقط با یک باخت در رده چهارم ایستاد.

در آن رقابت ها تیم ملی ایران برای آخرین بار، خارج از خانه روی سکوی قهرمانی جهان ایستاد. حیدری به یوشیدا برنده مدال طلای این وزن باخت.

در سال ۱۳۴۵ بعد از سه سال مجددا در مسابقات قهرمانی کشور روی تشک آمد. رقبا همان قدیمی‌ها بودند. هوشنگ پوراسدالله از لرستان دوم شد و نعمت الله گلزار از اصفهان روی سکوی سوم ایستاد.

حیدری که حالا ۲۵ ساله بود و با تجربه، عازم بازی های آسیایی بانکوک شد و با مدال نقره دسته ۵۲ کیلو، به پایان خط دوران قهرمانی رسید.

دو سال بعد، یکی از مربیان تیم ملی کشتی آزاد ایران در مسابقات جهانی ۱۹۷۷ لوزان بود. انقلاب که شد دیگر از او در کادر فنی تیم‌های ملی استفاده نکردند. حیدری اما مربیگری را کنار نگذاشت.

Image caption حیدری هر کجا موقعیت تدریس فراهم بوده حضور داشته است

او در استخدام نیروی هوایی بود و همان جا بازنشسته شد. مدتی تعمیرگاه اتومبیل داشت اما آن را هم تعطیل کرد تا تمام وقتش را وقف کشتی کند.

حیدری هر کجا موقعیت تدریس فراهم بوده حضور داشته است. باشگاه اسدی شمیران در شمالی‌ترین نقطه شهر، سالن توفیق در مرکز شهر یا سرمربیگری تیم جزیره کیش در جنوبی‌ترین نقطه ایران.

غیر از سرمربیگری تیم ملی پیشکسوتان، بارها عضو کمیته فنی فدراسیون کشتی بوده. سه سال سرپرست تیم ملی جوانان بود و همین تیم توانست سال ۲۰۰۹ در آنکارا سه مدال طلای جوانان جهان را صید کند.

تکنیک او زبانزد است و آن قدر متقاضی دارد که همچنان تعلیم بدهد. سال گذشته کلاس‌های آموزشی ۱۰ روزه را در شهرستان‌های امیدیه، ماهشهر، آبادان، مسجد سلیمان، شوشتر و اندیمشک برگزار کرد.

حیدری به عنوان ناظر با انستیتو بین‌المللی کشتی ایران هم همکاری می کند. او ابایی هم از انتقاد ندارد؛ پس از مسابقات جهانی ۲۰۰۷ وقتی برای همراه کردن منتقدین، کمیته فنی با حضور پیشکسوتان منتقد تشکیل شد از عضویت در آن خود داری کرد. زیرا مشخص نبود این کمیته چه نقشی قرار است در تصمیم سازی ها ایفا کند.

به شدت از پیشکسوتی سرشناس که وساطت می کرد همه را در فدراسیون دور هم جمع کند انتقاد کرد. در مصاحبه‌اش با مجله تخصصی این رشته ورزشی گفت: آقای {...} گفت سفره‌ای پهن شده، تو هم بیا بنشین. اما من نپذیرفتم. علاقه‌ای به عضویت در کمیته فنی دکوری ندارم.

مطالب مرتبط