مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ محمد پذیرایی

Image caption برنز محمد پذیرای در المپیک 1960 رم، نخستین مدال ایران در کشتی فرنگی المپیک است

کشتی فرنگی ایران که اکنون پرامیدترین رشته ورزشی در کاروان اعزامی به لندن است، به جز برنز محمد پذیرایی در ۱۹۶۰ و نقره علی آبادی در ۱۹۷۲، افتخار دیگری در المپیک نداشته است. کشتی فرنگی ایران ۵۲ سال است المپیکی شده که به هر بیست و شش سال فقط یک مدال می‌رسد.

باشگاه تاج غیر از ناصر گیوه‌چی که در کشتی آزاد مدال گرفت، در فرنگی هم روی سکوهای المپیک نماینده داشت.

محمد پذیرایی که نخستین چراغ را افروخت در بادکوبه به دنیا آمد. خانواده‌اش خیلی زود به اردبیل کوچیدند. با کشتی آزاد شروع کرد اما قسمت این بود که با آندره گوالوویچ پدر کشتی فرنگی ایران آشنا شود تا از آن به بعد، ورزش محبوبش را بدون یک خم و دو خم ادامه بدهد.

آندربرگ سوئدی برای آموزش کشتی فرنگی به ایران دعوت شد. اوله آندربرگ پدیده غریبی بود؛ قهرمان جهان در کشتی آزاد و فرنگی، فینالیست المپیک در فرنگی و قهرمان المپیک در آزاد. پذیرایی از او بسیار آموخت.

پذیرایی در سال ۱۳۳۴ در آبادان قهرمان ایران شد. سال بعد مسابقات کشوری برگزار نشد اما سال ۱۳۳۷، شیرکُش از قزوین قهرمان شد و پذیرایی را پشت سر گذاشت. بعد از این هربار در مسابقات کشوری روی تشک رفت، با مدال طلا به خانه برگشت.

سال ۱۹۵۸ مسابقات جهانی آزاد برگزار نشد اما بوداپست میزبان مسابقات فرنگی بود. پذیرایی که در تیم ملی جایگزین یکی از بداقبال ترین کشتی گیران تاریخ ایران یعنی جبار بایرام جهانی از تبریز شده بود، در وزن اول شرکت کرد و از دور مسابقات حذف شد.

خیلی زجر کشید برای این که خودش را به مسابقات المپیک برساند. اولین بار بود که انجمن تربیت بدنی و پیشاهنگی ایران قصد داشت چند فرنگی کار را هم به مسابقات المپیک بفرستد.

او با همین رویا، نوروز سال ۳۸ را تمرین کرد و رژیم غذایی گرفت تا اردیبهشت در شیراز روی تشک های مسابقات ملی برود.

پذیرایی قهرمان ایران شد اما این پایان کار نبود. به زودی مسابقات انتخابی در پیش بود و او باید با احمد خشوعی سرشاخ می شد. رقابتی که حکم به حضور محمد پذیرایی در کاخ باستانی بازیلیکا، محل برگزاری رقابت های کشتی آزاد و فرنگی المپیک ۱۹۶۰ رم داد.

ماجرای مدال المپیک

Image caption محمد پذیرایی تا سی و پنج سالگی عضو تیم ملی کشتی فرنگی ایران بود

هجده نفر روی باسکول رفتند تا برای کسب یکی از سه مدال، رخ به رخ بایستند و پنجه در پنجه بیاندازند.

او شش روز در کوران مسابقات بود که در فواصل کشتی‌ها، دو روز را هم استراحت کرد. دومین شب استراحتش به شدت کارساز بود در کسب مدال برنز.

اولین کشتی‌اش را با موریس می­وایس بلژیکی برگزار کرد. هر دو ۳۱ ساله بودند اما می­وایس شهرتی داشت در عالم کشتی. نه فقط برای برنز مسابقات جهانی ۱۹۵۳ در ناپل. او در ده سال پیش پای ثابت مسابقات جهانی بود. در چهار المپیک کشتی گرفت. بعد از المپیک توکیو نیز تا ۳۷ سالگی که برنز اروپا را به سینه زد در صحنه مسابقات حضور داشت.

پذیرایی در نخستین کشتی از کمند رقیب باتجربه آنتورپی‌اش گذشت. اما شب دوم به عثمان سعید مصری باخت.

شب سوم مانند استفان هایدوک لهستانی کشتی نداشت. شب چهارم این دو مقابل هم گارد گرفتند. از ترکیب چهار نفره کشتی فرنگی ایران در المپیک رم، علی بنی هاشمی با دو کشتی و دو شکست حذف شده بود. منصور حضرتی هم با یک مساوی و دو شکست.

حسین ملاقاسمی کشتی‌های خوبی گرفت اما او نیز با عنوان ششمی به کارش خاتمه داد. کسی متعجب نمی‌شد اگر پذیرایی هم با شکست مقابل هایدوک از گردونه رقابت‌ها بیرون می‌رفت.

خصوصا که هفته بعد از آن در کشتی آزاد نیز غیر از نقره تختی و برنز سیف پور، بقیه آزادکاران ایران با تمام اسم و رسمی که داشتند، یکی پس از دیگری از دور مسابقات حذف شدند.

اما نماینده وزن اول کشتی فرنگی ایران از مانع سخت لهستانی هم به سلامت رد شد. هایدوک در دهه ۹۰ میلادی و هشت سال زودتر از رقیب ایرانی‌اش بی مدال از دنیا رفت.

پذیرایی پس از این پیروزی در بهترین نقطه جدول با استراحت مواجه شد. می‌دانست که روز پنجم را باید استراحت کند اما نماینده شوروی ناگزیر بود با حریف مصری مبارزه کند.

ایوان کوچرگین از شوروی مقابل عثمان که قبلا پذیرایی را برده بود، به برتری رسید. حالا اگر خود او (پذیرایی) را هم شکست می‌داد روی سکوی قهرمانی می‌ایستاد. اما نتیجه‌ای ثبت شد که کل جدول را به هم ریخت و رای به حذف کوچرگین داد. او که برای مدال طلا به روی تشک آمده بود، ناباورانه در رده پنجم قرار گرفت.

محمد پذیرایی از این مهلکه یک شگفتی بزرگ ساخت تا اگر نه خوش رنگ ترین اما مهم ترین مدال کاروان ورزش ایران در المپیک رم را نصیب خود کند.

او با این پیروزی، به کاروان ورزش رومانی هم لطف بزرگی کرد. دومیترو پیرولسکیو که با کوچرگین مساوی کرده بود، بدون کشتی گرفتن با نفرات دوم، سوم و چهارم، روی سکوی قهرمانی ایستاد. رقم خوردن این معادله فقط از عجایب سیستم جدول آن روزگار برمی آید و بس.

سال‌های بازنشستگی

پذیرایی در نوروز ۱۳۳۹ به رشت رفت تا در مسابقات قهرمانی کشور کشتی بگیرد، با حضورش به رقابت‌ها اعتبار داد. این بدعت تازه‌ای بود، زیرا قبلا چنین وظیفه‌ای را آزادکارهای سرشناس به عهده می‌گرفتند.

پس از قهرمانی در رشت به مسابقات جهانی ۱۹۶۱ یوکوهاما اعزام شد. اغلب رقبا همان پارسالی ها بودند، با دو تفاوت بزرگ. روس ها کوچرگین را کنار گذاشته بودند و جانشین او برای جبران افتضاح رم، طلا گرفت. دیگر این که مدالی نصیب پذیرایی نشد.

سال ۱۳۴۰ باز هم روی سکوی برتر مسابقات قهرمانی ایران ایستاد. در مسابقات جهانی ۱۹۶۲ تولیدو، یک روس تازه وارد مجددا مدال طلا را به شوروی برد. محمد پذیرایی به اتفاق رقیب دیرینه اش عثمان سعید، به رتبه ششم بسنده کرد.

پذیرایی تا ۳۵ سالگی ملی پوش بود. کاپ ایتالیا در سال ۱۹۶۴ و کسب مدال برنز آن رقابت‌ها پایانی بود بر درخشش او در صحنه مسابقات بین‌المللی.

Image caption محمد پذیرایی در سال‌های آخر پیش از مرگش

از وسط تشک رفت کنار تشک و بلافاصله به عنوان مربی تیم اعزامی، به جام نیکولا پتروف بلغارستان رفت.

در سال ۱۹۸۳ در اولین دوره مسابقات کشتی فرنگی قهرمانی آسیا، تیمی را هدایت کرد که از ۱۰ وزن، هشت طلا گرفت و دو نقره. نتیجه ای که حتی در دوران سرمربیگری محمد بنا هم تکرار نشده است. البته غیر از این که تعداد وزن‌های کشتی از ۱۰ به هفت کاهش پیدا کرده، در آن مسابقات هیچ فرنگی کاری حضور نداشت و تیم هایی که برای مسابقات کشتی آزاد آمده بودند، با همان ترکیب در کشتی فرنگی هم شرکت کردند.

دو فرنگی کار ایرانی که نقره گرفتند، در فینال مغلوب دو آزادکار ژاپنی و هندی شدند.

محمد پذیرایی ملقب به حاجی پذیرایی به تناوب در کادر فنی و سرپرستی تیم های ملی حضور داشت. مانند سال ۱۹۹۱ در جام وهبی امره (ترکیه) و سپس مسابقات قهرمانی آسیا در تهران.

سال ها اداره کننده و مربی ارشد پایگاه قهرمانی پارک شهر در زیر پله سالن هفتم تیر بود. بسیاری از قهرمانان اوایل دهه ۷۰ کشتی فرنگی ایران در همین سالن تمرین می‌کردند اما در آن مقطع، از کشتی فرنگی به عنوان برادر ناتنی کشتی آزاد یاد می‌شد. خبری از اعزام این تیم به مسابقات جهانی نبود و اگر هم تیمی راهی مسابقات جهانی می‌شد، ترکیبش ناقص بود.

محمد پذیرایی چند ماه با بیماری‌اش جنگید، اما در سال ۱۳۸۰، مدتی پس از آن که قهرمانی حسن رنگرز در مسابقات جهانی یونان آغاز دوران طلایی کشتی فرنگی ایران را رقم زد، در یازدهم اسفند چشم از جهان فروبست.

پذیرایی مدتی پیش از درگذشتش در مصاحبه‌ای انتقادی با مجله کیهان ورزشی، با اعتراض به نادیده گرفتن سال‌ها تمرین و تعلیم توسط مسئولین ورزش گفت: هیچ مربی سازنده‌ای در ورزش ایران به حق خودش نرسیده.

مطالب مرتبط