مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ محمدعلی صنعتکاران

محمد علی صنعتکاران
Image caption محمد علی صنعتکاران مدال برنز وزن ۷۸ کیلوگرم المپیک توکیو ۱۹۶۴ را کسب کرد

از باشگاه دارایی این روزها فقط نامی به جا مانده و خاطراتی. تجدید یاد از دارایی­‌چی­‌ها هنگامی است که یکی‌شان چشم از جهان فرو ببندد.

پرویز قلیچ خانی، محراب شاهرخی، جلال طالبی، ناصر نوآموز و احمد سنجری پیراهن سفید تیم فوتبال این باشگاه را به تن کردند و والیبال دارایی نیز در دهه ۶۰ قهرمان تهران شد.

در باشگاه کشتی دارایی که شادروان استاد رحمت الله غفوریان تمرین می‌داد، یلان بلندآوازه‌ای تمرین می‌کردند. یکی‌شان بچه کوچه بحرالعلوم در چهارراه سرچشمه بود؛ محمدعلی صنعتکاران.

صنعتکاران در خیابان نایب السلطنه بزرگ شد. مدتی در باشگاه شهباز تمرین کرد و چشم تیزبین غفوریان، استعدادش را دریافت. دیپلم را که در دبیرستان مرات گرفت، دیگر عضوی شد از باشگاه دارایی.

علی اصغر محب کمکش کرد به استخدام وزارت دارایی در بیاید؛ همو که در بخشی از بیانیه انحلال باشگاه دارایی خطاب به تیمسار خسروانی، از این که بودجه باشگاه تاج هشت برابر سهمیه تمامی باشگاه‌هاست انتقاد کرده بود. محب در متن نامه‌اش خسروانی را به جانبداری از باشگاه تاج و "پرونده سازی برای خادمین ورزش و عناد و لجاج خاص در رفتار" متهم کرد.

از اواخر دهه ۳۰ شمسی فضای ورزش در جامعه به قدری متحول شده بود که قهرمانان آینده کشتی، تمرینات مقدماتی را نه از گود زورخانه‌ها که از روی تشک‌های باشگاه‌ها آغاز می‌کردند.

شادروان مصطفی تاجیکی در المپیک رم با ضربه فنی به انیو ولچف بلغاری باخت تا در تیم سال بعد هم جایی نداشته باشد. صنعتکاران جای او را گرفت و یکی از پنج طلای ایران در یوکوهاما را به سینه زد.

Image caption صنعتکاران به دلیل رویکرد دفاعی در کشتی‌گرفتن بسیاری از مسابقات را با تساوی به پایان برد

صنعتکاران پیش از آن که با سیناوسکی کشتی بگیرد، دائم این زمزمه را می‌شنید که پس از حبیبی و توفیق، او هم به سیناوسکی خواهد باخت. هنگامی که دوبنده‌اش را پوشید تا روی تشک برود تختی به او نزدیک شد و گفت: اسم و ملیت حریف را فراموش کن، فقط به زحماتی فکر کن که تا امروز کشیده‌ای.

صنعتکاران سعی کرد همین کار را بکند. می‌گوید: "وقتی در خاک ولادیمیر سیناوسکی نشستم، دنده‌هایم زیر بار سگک کلاته او داشتند خرد می‌شدند. دوازده قرن بر من گذشت تا داور اعلام سرپا کند".

زمانی هم که سیناوسکی در خاک نشست، صنعتکاران می‌دانست او چه بدلکار زبده‌ای است. به همین خاطر هیچ حرکتی نکرد. آقای احتیاط، مچ پای رقیب را گرو نگه داشت تا زمان سه دقیقه‌ای خاک اجباری به پایان برسد.

محمدعلی صنعتکاران مسابقه را با نتیجه ۲-۱ برد. سال‌ها بعد وقتی این دو همدیگر را در بحبوحه مسابقات جهانی می‌دیدند، صنعتکاران به شوخی گفت: "پول دندان هایم را باید بدهی".

سال بعد از این قهرمانی باشکوه، صنعتکاران در انتخابی‌ها با عبدالله موحد جوان مساوی شد اما به لطف طلای یوکوهاما، مجدداً مسافر مسابقات جهانی شد.

حالا که نیم قرن گذشته راحت است گفتن این که اعزام حریف جوان‌تر می‌توانست تصمیم بهتری باشد. زیرا صنعتکاران نه از عنوان قهرمانی‌اش دفاع کرد و نه مدال گرفت.

یک سال قبل از المپیک توکیو، موحد در ایران بی‌رقیب شد و صنعتکاران هم به یک وزن بالاتر رفت. اما دست هر دو در رقابت‌های جهانی ۱۹۶۳ صوفیا خالی ماند.

در سال ۱۳۴۳ صنعتکاران در مسابقات قهرمانی کشور بالاتر از مجید عقیلی از مازندران و داریوش ذاکری کشتی‌گیر نیرومند اصفهانی روی سکوی قهرمانی ایستاد تا برای اعزام به مهم ترین رویداد ورزشی قرن انتخاب شود.

ماجرای مدال المپیک

در المپیک 1964 توکیو، بین ۲۲ نفری که در ۷۸ کیلوگرم وزن کشی کرده بودند، قرعه اولین حریف به نام مارتین هاینزه از آلمان شرقی افتاد. او با امتیاز به نماینده ایران باخت.

سپس یاسوئو واتانابه از ژاپن در مقابل دیدگان خودی مغلوب صنعتکاران شد.

کارول باشکو از مجارستان نیز روبروی کشتی گیر ۲۷ ساله ایرانی زانو زد.

شب چهارم رقابت‌ها که روز فینال بود، صنعتکاران چهار بار به روی تشک آمد. آسان ترین مبارزه را با محمد افضل پاکستانی برگزار کرد. سپس پتکو درمنجیف از بلغارستان که نایب قهرمان هر دو سال قبل جهان بود را ۳-۰ شکست داد.

حالا فقط سه نفر در جدول مانده بودند؛ صنعتکاران، ساگارادزه و اوغان.

صنعتکاران با گورام ساگارادزه از شوروی ۰-۰ مساوی شد. نتیجه‌ای که اگر این روزها برای کشتی های دو دقیقه‌ای عادی شده، برای رقابت های ۱۲ دقیقه ای در دهه ۶۰ میلادی نادر بود.

رقابت بعدی صنعتکاران مقابل اسماعیل اوغان از ترکیه برگزار شد و باز هم ۰-۰ به پایان رسید تا صنعتکاران، ۲۴ دقیقه پایانی‌اش در المپیک توکیو را بدون کسب امتیاز به پایان برساند.

طلا به ترکیه رسید. شوروی دوم شد و صنعتکاران با دو تساوی روی سکوی سوم ایستاد.

او در سال ۱۹۶۱ هم که تک مدال طلای جهانی‌اش را گرفت دو مساوی داشت. یکی با کازوئو آبه از ژاپن و بعدی مقابل اودی چاند از هندوستان.

تساوی با موحد جوان، تساوی در مسابقات جهانی منچستر، تکرار همین نتیجه مقابل محمود آتالای از ترکیه در مسابقه تیم به تیم، و تساوی با جیگانادزه در مسکو از جمله مساوی‌هایی است که تکیه بر اصول دفاعی، بنیان مبارزه‌اش بود.

حضور در شش المپیک

صنعتکاران در مسابقات جهانی ۱۹۷۳ تهران به اتفاق منصور مهدی‌زاده سرمربی تیم ملی بود. رابطه این دو دوست قدیمی به زودی شکراب شد و هر بار یکی در فدراسیون کشتی سمتی می گرفت، دیگری از صحنه بیرون می رفت.

صنعتکاران در مسابقات جهانی ۱۹۷۵ مینسک و المپیک مونترال، سرمربی تیم ملی بود. آزادکارها و فرنگی کارهای اعزامی به مونترال، برنامه‌های تمرینی او را دلیل اصلی ناکامی تیم ملی می‌دانستند.

مروری بر نتایج آن رقابت‌ها نشان می دهد که ورزشکاران ایرانی کشتی‌های برده را واگذار می کردند. حبیب فتاحی ۱۴ امتیاز از رقیب کره‌ای گرفته بود اما باخت. فتاحی از رقیب مجاری نیز ۱۶ امتیاز گرفته بود که با ضربه فنی تسلیم شد.

رمضان خدر ۱۰۰ امتیاز کسب کرد اما به جایگاهی بهتر از پنجمی نرسید. حتی برزگر که تنها مدال آور تیم بود، ۱۱-۱ از آمریکا پیش بود که نتیجه نهایی ۱۱-۸ شد.

مرادعلی شیرانی که خود بعداً به ریاست فدراسیون هم رسید، از کشتی‌گیر مجاری ۹-۰ پیش بود اما شکست خورد. از کشتی‌گیر آلمانی هم ۷-۰ جلو بود که باخت.

شیرانی درباره بدنسازی های بامدادی تیم ملی گفت: "روح مبارزه را در ما کشتند. ساعت پنج صبح بیدار باش می‌زدند. همه می‌دانستیم که گریزی از حذف شدن نداریم و هرکس که حذف می‌شد می‌گفت خدا را شکر از این مهلکه راحت شدم."

بیژن رفیعی سردبیر وقت مجله دنیای ورزش در مونترال با صنعتکاران درگیر شد. حسین حصاری نیز در همین مجله نوشت: "صنعتکاران فراموش کرده کشتی گیرانی را که به بی‌غیرتی متهم می‌کند، چگونه آنها را در مهلکه‌ها به امان خدا رها کرده بود".

این کارشناس کشتی با یادآوری اقتدار حبیب الله بلور؛ سپردن اختیار مطلق به صنعتکاران را دلیل ناکامی‌ها دانست و نوشت: حتی بلور هم این اختیارات را نداشت.

اما صنعتکاران با رد انتقادات، معتقد بود کشتی‌گیران ناکام دارند از مسئولیت شکست خود شانه خالی می‌کنند و اصولا هر بار که کشتی‌گیری ببازد، مسئولیت مستقیم شکست در وهله نخست به عهده خودش خواهد بود.

به نظر می‌رسید با اتفاقات مونترال، صنعتکاران دیگر نقشی در راس تیم‌های ملی نداشته باشد. اما با وقوع انقلاب اسلامی، سیدمحمد خادم حقیقت رییس وقت فدراسیون کشتی که از موفق ترین مدیران تاریخ ورزش ایران بود، دست بسته راهی بازداشتگاه مدرسه رفاه شد.

Image caption کشتی‌گیران آزاد و فرنگی اعزامی به مونترال، برنامه‌های تمرینی صنعتکاران را دلیل اصلی ناکامی تیم ملی می‌دانستند.

محمدعلی صنعتکاران که لباس سرهنگی را در رژیم سابق به تن می کرد، اولین رییس فدراسیون کشتی بعد از انقلاب اسلامی لقب گرفت.

سال ۱۳۶۸ که اکبر ترکان وزیر دفاع کابینه اول هاشمی رفسنجانی همزمان رییس فدراسیون کشتی هم شد، صنعتکاران را به عنوان نایب رییس برگزید. این همکاری چهار سال دوام داشت.

صنعتکاران در المپیک آتلانتا مدیرفنی تیم ملی بود. در المپیک سیدنی نیز همین سمت را داشت. در آتلانتا به خاطر حاشیه‌هایی که آغازش از اردوی تیم ملی در مجموعه ورزشی انقلاب بود، این تیم تقسیم بر سه گروه شد و اختلافات داخلی بالا گرفت. از سیدنی نیز جز علیرضا دبیر، بقیه دست خالی به ایران برگشتند.

صنعتکاران در دوران ریاست پرویز سیروس‌پور و محمدرضا طالقانی نیز با فدراسیون همکاری کرد. در دوران نایب رئیسی طالقانی، ماجرای ضرب و شتم کیانوش اعتمادمقدم قهرمان پرش با نیزه و مربی بدنساز تیم ملی، در رسانه ها منعکس شد.

آخرین مسئولیت اجرایی صنعتکاران (آقا صنعت) زمانی بود که همکاری محمدرضا یزدانی‌خرم با منصور مهدی‌زاده قطع شد تا صنعتکاران به عنوان مدیر تیم‌های ملی و نایب رییس فدراسیون کشتی مشغول به کار شود. گرچه این همکاری به خاطر مسافرت‌های صنعتکاران به خانه دومش در کانادا با وقفه‌های طولانی همراه می‌شد.

در مسابقات انتخابی تیم ملی به میزبانی اصفهان، وقتی علی اکبر طهماسبی رئیس تشک به او تذکر داد که در قضاوت مسابقه‌ها دخالت نکند و از میز رییس تشک فاصله بگیرد، مشاجره‌ای بینشان رخ داد که منجر به قهر طهماسبی و خروجش از سالن شد.

ناکامی تیم ملی ایران در المپیک پکن، در ششمین حضور المپیکی صنعتکاران رقم خورد. المپیک لندن می‌توانست هفتمین المپیک صنعتکاران در مقام کشتی گیر، مربی یا مسئول باشد اما در آستانه این رقابت ها، حجت‌الله خطیب سرپرست فدراسیون کشتی شد و سمت نایب رییسی را از صنعتکاران گرفت.

حسن رنگرز به عنوان نایب رییس جدید، از سلف خود ۴۳ سال جوان‌تر است. صنعتکاران همچنان به عنوان یکی از اعضای هیات رییسه، با فدراسیون خطیب همکاری می‌کند. گرچه رقبای نیم قرن قبل او مثل اوغان، سیناوسکی یا ساگارادزه، سال هاست بازنشسته شده‌اند و فعالیتی در امور ورزشی ندارند.

صنعتکاران پس از خداحافظی از کشتی، به ورزش‌های رزمی گرایید. در ژاپن دوره‌های آموزشی را گذراند و سبک شوتوکان را به ایران آورد.

صنعتکاران در آبان ۱۳۹۰ طی مراسمی توانست دان ۸ کاراته را از فدراسیون کاراته جمهوری اسلامی ایران هم بگیرد. او برای کسب این دان در سطح جهانی، باید آن را به تایید مجمع بین‌المللی WKF در مسابقات جهانی فرانسه نیز می‌رساند. پس از پایان رقابت‌های پاریس، فدراسیون کاراته ایران خبری درباره این موضوع منتشر نکرد.

مطالب مرتبط